İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
U sözlüğü · madde

çeçek isim

Tanım

  1. Çiçek: “tü tü çeçek çergeşür” türlü türlü çiçek sıralanır; “teŋridem hua çeçekler yüzken yaġmur osuglug yaġıdtılar” tanrısal çiçekleri yağmur gibi yağdırdılar; “kim çıḳmaz mivedin hem çėçeklerindin” meyvelerden, çiçek kılıflarından çıkan (her şeyi bilir). Tanıklar: MaitKuTDLT
  2. (KB’de çiçek yazımıyla) bahar ve güzellik imgesi: “tümen tü çiçekler yazıldı küle” binlerce türlü çiçek gülerek açıldı; “çiçek yazdı yüz kör küler ḳatġurar” çiçek yüzünü açtı, güler, kahkaha atar; “ḳalı bolmasa eḍgü yarlıġ tilin / yaşarmış çiçekler ḳurır” (beyin) dilinde iyi buyruk olmazsa yeşermiş çiçekler kurur; “ḳayuḳa bu aḳsa çiçek öndi tüz” (iyi söz) nereye akarsa orada çiçek biter. Tanıklar: KB4
  3. “lenḫua çeçek” nilüfer, lotus çiçeği: “erdini lénḫua çeçek üze yorıdaçı” mücevherli lotus çiçeği üzerinde yürüyen; “ḳaltı lenḫu-a çeçek öz-in ök açılıp yarılıp” tıpkı lotus çiçeğinin kendiliğinden açılması gibi; “pundarik çeçekdeg” beyaz lotus gibi. Tanıklar: Abh2AOShoR2

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

çeçekdeg ve KB’deki çiçek yazımı da bu maddede (biçimler korunur).

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): çeçek — yalın hâliyle 32 kez

Çekimli biçimler (12):

U Uigurica I-IV

4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
U II, T. III M. 207.-74–81 törtkil mantal yme ḫılıp .. tüsrük ḫu-a çeçek-ler--ig tize orıp .. öŋi öŋi küsi tütsük-lerig tütüsüp oŋ tizin çökitip .. alḳu an …
U II, T. III M. 225-3-5 … s ayaġ T. III M. 225 -ḳa tekimlig köni tözüni tuimıs yėg üstünki linḳu-a çeçek ėligi ḳan-ı burḫan ḫutıŋa .. yükünürmn
U II, T. III M. 225-21.-2 … lıġ--lar .. psak ḳundaçı-lar .. yıd as-lıġ-lar .. tütsük as-lıġ-lar .. ḳua çeçek as-lıġ--lar .. tüs yėmiş as-lıġ-lar .. ı tarıġ as--lıġ-lar .. oot-ḳa çökle …
U II, T. III, M. 182-9–27 … ġ--lar .. psak ḳundaçı-lar .. yıd as-lıġ-lar .. tütsük as-lıġ-lar ⟨…⟩ ḳu-a çeçek as-lıġ--lar .. tüs yėmis as-lıġ-lar .. ı tarıġ as--lıġ-lar .. oot-ġa çökle …

Aynı gövdeden maddeler

“çeçek” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).