U sözlüğü · madde
arıġ sıfat
Tanım
- Temiz, arı, saf: “arıġ topraḳ” temiz toprak; “arıġ ton” temiz giysi; “ay teŋriniŋ arıġ yaruḳı” ayın temiz ışığı; “araġ turug köŋül” arı, duru gönül. Tanıklar: ManUShoR
- Ahlakça temiz, iffetli, günahsız: “arıġ bolsa özi, yorısa köni” kendisi temiz olsa, doğru yürüse; “arıġ çḫşapt” temiz (tutulan) ahlak kuralları; “arıġ yaruḳ ezrua teŋri” temiz, aydınlık Zurvan tanrı. Tanıklar: HuastMaitShoRKB
- (Kuran çevirisinde) helal, temiz (ṭayyib); “arıġlar” temiz şeyler: “helal ḳılur olarḳa arıġlarnı” onlara temiz şeyleri helal kılar. Tanıklar: KuT
- Koru, bahçe (Mait): “lumbani atlıġ arıġda” Lumbini adlı koruda. Tanıklar: Mait
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): arıġ — yalın hâliyle 208 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- arıġ 183 (KB, ShoR, KuT, U) · arıg 25 (Mait, Man, T)
- araġ 4 (Mait) · arag 1 (Mait)
Çekimli biçimler (16):
Bağlamlar
Bütün geçişler (12) →U Uigurica I-IV
12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. III M. 207.-38–42 | … ı-nıŋ küçi küsüni üze bodimant nomluġ orun-ġa tegginçe munuŋ ėkin arasınta | arıġ | toḳum aj--un-uġ bulmaġ-ı tapmaġ-ı bolur |
| U II, T. III M. 207.-52–62 | inçe ḫltı aditi-a--karbi atlġ kkir-siz | arıġ | kök ḫalıġ-ġa oḳsatı arıġ süzük yruġ yasuġ mani monçuġ erdini inçip öz yruġ … |
| U II, T. III M. 207.-52–62 | inçe ḫltı aditi-a--karbi atlġ kkir-siz arıġ kök ḫalıġ-ġa oḳsatı | arıġ | süzük yruġ yasuġ mani monçuġ erdini inçip öz yruġ-ı üze yaltrıyu yasuyu tu … |
| U II, T. III M. 207.-52–62 | … ana yme inçe ḫltı . . çambunat altun inçip ertiŋü kkir-siz tapçasız ertiŋü | arıġ | süzük ertiŋü amrançıġ ertiŋü seviglig erür |
| U II, T. III M. 207.-63–65 | tŋriler ėligi--y-a ançulayu oġ ol ıduġ tınlġ-ıġ yme artuġraġ | arıġ | süzük erür tėp bilgülüg ol |
| U II, T. III M. 207.-67–73 | … ḳundaçı .. esidteçi bar erser .. ol orun-taḳı alḳu tınlġ--lar-nıŋ artuġraġ | arıġ | süzük bolmaġ-ı bolur |
| U II, T. III M. 185.-27–36 | … .. tözün-ler oġlı erser yme .. tözün-ler ḫızı inçip ai-nıŋ bės ygrmi-sinte | arıġ | yunup arıtınıp .. arıġ ton kedim--lerig kedip baçaġ-ta turup miŋ ḫata bu d … |
| U II, T. III M. 185.-27–36 | … yme .. tözün-ler ḫızı inçip ai-nıŋ bės ygrmi-sinte arıġ yunup arıtınıp .. | arıġ | ton kedim--lerig kedip baçaġ-ta turup miŋ ḫata bu darnı-nı[!] sözleser ant … |
| U II, T. III M. 207 b.-18–19 | olar alḳu tınlġ-lar ume artuġraġ | arıġ | bolmaġ-ı bolur .. |
| U II, T. II, Y., 48-21–38 | … ajuntın baru bu ajun--ḳategi vrḫar-ta saŋram-ta linta prian-ta [?prvan-ta] | arıġ | toruġ yėrlerde sevig amraḳ köŋülin ovutsuz biligin ḳılmaġuluḳ [st. ḳır-] ḳ … |
| U II, T. II Y 42.-1–4 | . . . . . . . beglerde | arıġ-lar | . . . . . . . . . . . . . . . . erser bu toġuz t . . . . . . . . . . . . ḫ … |
| U II, T. II Y 42.-38–57 | … luġ ḳızım ḫutada birle ilki ilki azunta baru vrḫar saŋram-ta linta pryanta | arıġ | yėr-lerte sevig köŋülin ootsuz (ovutsuz) biligin ḳılmaḳu ḳılınçlar ḫıltım … |
Aynı gövdeden maddeler
“arıg” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).