Tanım
- Bey, soylu, yönetici: “türük begler bodun, bunı eşidiŋ” Türk beyleri, halkı, bunu işitin; “begli bodunlıġ yoŋaşurtuḳin üçün” beylerle halkı birbirine düşürdüğün için; “yir basruḳı taġ, boḍun basruḳı beg” yerin ağırlığı dağ, halkın ağırlığı beydir; “begler begin azıttı” beylerin beyini yanılttı; “tanġut begin yaġıladı” Tangut beyiyle savaştı. Tanıklar: KT2BK2DLT3
- Hükümdar, efendi: “bezendim begim boldı ḫaḳan uluġ” yüce hakan beyim oldu, onurlandım; “özüŋ eḍgü ḳolma, begiŋ eḍgü ḳol” kendi iyiliğini değil, beyinin iyiliğini dile. Tanıklar: KB2
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): beg — yalın hâliyle 254 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- beg 251 (KB, Mait, TT, EÇS) · bėg 2 (IB) · beġ 1 (KB)
Çekimli biçimler (38):
begler 198
begi 91
begke 45
begleri 25
begiŋe 16
begin 13
begim 12
beglerke 10
begig 6
begde 4
beglerde 3
beglerig 3
begdin 3
begiŋke 3
begiŋ 2
begiŋni 2
beginiŋ 2
beginde 2
beglergü 2
begimiz 2
beglerim 2
begini 2
begni 2
beglerin 2
beglerinde 2
begli 2
bege 1
beginge 1
beglari 1
beglerigde 1
beglerimiz 1
beglerimizke 1
begnig 1
begniŋ 1
begtin 1
beġım 1
beġıŋ 1
bėgiŋėrü 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (12) →U Uigurica I-IV
12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. II Y.18 - T. II Y.10- 22 | … -lar maḫaruklar kişili kişi ermez-li körkin ḳurtulġu ḳunçui bolup yangalar | beginge | ḳıın ḳızḳut tegüreyin |
| U II, T. II Y. 52,1-2 | bu muntaġ saḳınıp anta oḳ batra-ḳız atası | begke | inçe tėp . . . [tė]di |
| U II, T. II Y. 52,1-4–5 | birök ma . . . . yėrtinçüdeki | beglerke | krgek . . . . . . . . . . . . . . . . . lar barça baru kelzünler |
| U II, T. II Y. 52,1-15–19 | mu . . . . ol | begler | yme maŋa yvlaġ sa[v-] . . . . . . . . . . . . . . . . anta ötrü mkintrasin … |
| U II, T. II Y. 52,1-22–23 | ötrü anta üç ai ertmekin--ge çambudivip-daḳı | begler | ḳalısız vaid . . . . ulus . . . . ketliler |
| U II, T. II Y. 52,1- III 21-19–20 | anta basa tört yıngaḳdaḳı ėligler | begler | barça öz öz ulus-larıŋa bardılar |
| U II, T. II Y. 52,1- III 21-23–24 | ḳunçuı-lar-nıŋ ėsiz yavız . . . . . nin . . uzun turḳaru | begi | brḫmadati . . . . . . . . . yalḳanturur erdi |
| U II, T. III M. 225.-24-5 | … tŋri-ke yükünürmn ḫurmuzta tŋri-ke .. yükünürmn edgülüg uma ḫat . . . [un] | begi | makisvari birle bėrgerü-ke T. III M.225. . . . . . . . . . . . . . . . v … |
| U II, T. II, Y., 48-64–66 | … aziki tŋri-ler-ke yaġuġta taiḫan ḫan kümse ḫatun tŋrim mışan ḫan çaisi waŋ | beg | ulatı tŋri-ler-ke bu buyan edgü ḳılınç küçinte tŋridem küçleri küsün-leri … |
| U II, T. II, Y., 48-68–71 | … n edgü ḳılınçıġ avırar-mn ertmiş aradın ajun-ḳa barmış ḳonım du vapsi sali | beg | ḳutıŋa ėl oŋurt ḳarçuḳı-ġa ḫutluġ üzük-ke atam bai epe çaŋşi-ḳa anam köset … |
| U II, T. II Y 42.-1–4 | . . . . . . . | beglerde | arıġ-lar . . . . . . . . . . . . . . . . erser bu toġuz t . . . . . . . . … |
| U II, T. II Y 42.-85–86 | taġı buyan edgü ḫılınç ertmiş | begim | yeti burḫanlar ulusında tėrzün |
Aynı gövdeden maddeler
“beg” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).