iş isim

1.011 geçiş 54 biçim 20 eser KB KuT Abh Mait TT AH ShoR DLT Anlam haritasında göster

Tanım

İş, eylem, uğraş: “bilig bil uḳuş uḳ işiŋ ötrü ḳıl” bilgi edin, akıl edin, işini ondan sonra yap; “vezir işi barça saḳışlar bolur” vezirin işi hep hesaplardır; “işim tip ınanıp sır ayma” (AH) işimdir diye güvenip sır verme; “işiŋ bütmez” (TT, fal) işin bitmez; “ḳop işiŋ yaraġlıġ” bütün işin yolunda; “tilin sözledi … işiŋ itge men tip” işini düzelteyim diye. Tanıklar: TT2 KB3 AH
Durum, hal; mesele: “negü tir ḳaḍaşıŋ ne boldı işiŋ” kardeşin ne der, durumun ne oldu; “muŋı yoḳ iḍi bir aŋar yoḳ işi” ihtiyacı olmayan tek Rab, ona (benzer) eş yoktur (?); “yoḳ saŋa işdin nerse” (KuT) bu işte sana (düşen) bir şey yok. Tanıklar: KuT KB2
“iş küç” hizmet, emek; yazıtlarda bağlılık hizmeti: “elig yıl işig küçüg bermiş” elli yıl hizmet etmiş; “yiçe işig küçig bėrgil” yine hizmet et; “işke küçke … ıdtımız” (Mait) angaryaya gönderdik. Tanıklar: KT BK ŞU Mait2

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

KB, Abh, TT, Man’da ayrı madde görünen işim, işin, işiŋ, işiŋiz, işingin, işeŋezen (Man) biçimleri de bu maddede. KB 75’teki “ünder işin” (keklik eşini çağırır) eş sözü olabilir.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): iş — yalın hâliyle 586 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

işlerig 7 (KB, TT, AO, ShoR) · işleriġ 1 (TT)

Çekimli biçimler (53):

işte 515 işi 244 işler 145 işke 120 işig 80 işin 80 işleri 40 işim 36 işe 36 işiŋ 32 işni 28 işiŋe 19 işlerin 10 iştin 8 işdin 7 işiŋni 7 işini 7 işlerig 7 işimiz 7 işinde 5 işime 4 işindin 4 işleriniŋ 3 işıġ 3 işiniŋ 3 işlerini 3 işleriŋ 3 işimni 3 işlerde 2 işiŋiz 2 işleriŋe 2 işlerni 2 işimizni 1 işinge 1 işitin 1 işlerindin 1 işiŋizler 1 işeŋezen 1 işleriġ 1 işimin 1 işiŋde 1 işleriŋizni 1 işleriŋni 1 işlerke 1 işingin 1 işlerniŋ 1 işimke 1 işniŋ 1 işiig 1 işiŋin 1 işçe 1 işlerim 1 işıḳe 1

Bağlamlar

Bütün geçişler (30) →

TT TT I-X

30 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

T II Y 36. 2. -24	beg er sıḳılur	iş	bulmadın . erklig ḳan-nıŋ yrlġı arḳulayu turur ewiŋde [.]
T II Y 36. 2. -29	ḳamaġ	iş	ḳotġıl .
T II Y 36.13. -33	kişi yaŋılsar	iş	bütmez .
T II Y 36.13. -35–38	ötüg saw-ḳa yorıma [.] ögüz ertgeli oġratıŋ [.]	işiŋ	bütmez . beg bolġalı ḳılıntıŋ [.] yrlıġıŋ yorımaz . ḳılmış işiŋ yaġı-lıġ [ …
T II Y 36.13. -35–38	… ġratıŋ [.] işiŋ bütmez . beg bolġalı ḳılıntıŋ [.] yrlıġıŋ yorımaz . ḳılmış	işiŋ	yaġı-lıġ [.] söz -lemiş sawıŋ tüdüş-lüg [.] yek içkek egirür . yaġı yawlaḳ …
T II Y 36.13. -47		iş-te	tuş-ta seçiltiŋ [.]
T II Y 36.3.-51–52	ḳum üze ḳudu tartıp	işi	ködügi bütmeyük teg . yėr-ke tŋri-ke sewinç tut [.] edgü ḳılınçlıġ iş öküş …
T II Y 36.3.-51–52	… tıp işi ködügi bütmeyük teg . yėr-ke tŋri-ke sewinç tut [.] edgü ḳılınçlıġ	iş	öküş ḳıl .
T II Y 36.15-64		işiŋin	küçüŋin ardatur .
T II Y 36.15-72–76	uluġ	iş	ködüg yme ögrüçlüg ermez . kiçig iş kötügler yme büdün ermez . til talaşur …
T II Y 36.15-72–76	uluġ iş ködüg yme ögrüçlüg ermez . kiçig	iş	kötügler yme büdün ermez . til talaşur çasut yoŋaġ tikileşir [.] ed twar s …
T II Y 36.15-72–76	… asut yoŋaġ tikileşir [.] ed twar saçılur . yala yaŋaru ökliyür [.] oġramış	iş	bütmez edikmez . ḳılmış ḳılınç sıġmaz yaḳmaz .
T II Y 36.15-77–80	… işi klmeki sarp . bosuş ḳadġu belgüsi eŋire turur . inçip edgü ḳılınç -lıġ	iş-lerke	ınanmaġınça bu inçsiz-tin ayıġlı sawıŋ-nıŋ adırtı yoḳ .
T II Y 36.14-81–88	… yorımaḳıŋ /// [.] tegser sn yaŋı yıl-nıŋ ėki ygrminç ay-ıŋa . ançata timin	iş	///////// birök bu sewinmk atlġ ırḳ kelser sawın inçe tėr . sewinç ögrünç …
T II Y 36. 5. -118	tebretük sayu	iş	kötgüŋ tapıŋça . olurtuḳ sayu orun yurt ögüŋçe . 17. T II Y 36.6. üç ḳır …
T II Y 36.8.-137–138	tawarı telim . tebretük sayu ḳut kelir [.] ḳılıntuḳ sayu	iş	büter .
T II Y 36.8.-144–147	… yatıldı . yıd yıpar teg [.] aġzanmış sawıŋ edikdi . altun kümüş teg[.]ḳop	işiŋ	tapıŋça ḳorı yoḳ .
T II Y 36.8.-148	T II Y 36.1. altı ḳırḳ / saŋa [.] ton üze ton ketilti saŋa [.] özüŋe öŋ	işin	başlaġıl [.] aşnu -ḳına öŋi bu saw-ḳa köŋleme [.] amtı-ḳına turḳaru işingi …
T II Y 36.8.-148	… ŋ işin başlaġıl [.] aşnu -ḳına öŋi bu saw-ḳa köŋleme [.] amtı-ḳına turḳaru	işingin	türüŋ tutġıl . küneyiŋi köŋülŋin inçkü -lüg ḳılġıl .
T II Y 36.1.-154–157	… kişiŋ ülüg -lüg ol [.] ekeŋ yeŋeŋ sewinçlig ol . ḳonşı ḳız utlı-lıġ . ḳop	işiŋ	yaraġ -lıġ [.] birök kiçig igitmek atlġ ırḳ kelser sawın inçe tėr .
T II Y 36.1.-159	aḳ ḳışıŋ az . kişi ara edgülüg yoluŋ alp . künikeki	işiŋ	tıdıġ-lıġ [.] kiçig oġlan 23. T II Y 36.11. bėş elig. / y-a ḳurup oḳ atḳ …
T II Y 36.11-167–170	bosuç ḳadġu ig aġrıġ-lar ornaġ tutḳlır [.] beg-tin	işi-tin	körser sn saw-ḳa kirkelir sn [.] ėl-tin ḳantın körser sn alḳamaḳ -ḳa tüşke …
T II Y 36.11-173	… öŋdürti utru k(e)lir . kösemiş kösüşüŋ ḳanmaz . köŋlüŋ saḳınçlġ . oġramış	işiŋ	bütmez [.]
T II Y 36.7.-194		işin	kötügin yaŋılsar tüdüş bolur [.]
T II Y 36 .16. -206–209	… üz ertigei [.] ig aġrıġ -ta yek içkek tarınsar öŋregen aç / . . . . ḳılmış	işiŋ	. . . . . /laġai sn .
T II Y 36. 4.-217–219	yaşuru-ḳı	işi	üze ḳapıġ-ıŋ üŋürser //// ur . adın kişi tişi üze etüzüŋ tegre körser . in …
T II D 178b. 180-38–47	… i . tınlġlarıġ neçe emgetgülüg tolġatġuluḳ . irin -türgülük bosantu -rġluḳ	işler	kötükler erser barça öpke bilig iy(i)n tetrülmek tin törüyür belgürer [.]
T III 26011.-68	al altaġ uzanmaḳlarıġ taiḳarıp . addın -larḳa asıġ -lıġ	işig	işletiŋiz .
T III 26011.-71	tekimligçeh	işlerig	işletiŋiz .
T III D 26027-76–79	… -larıġ tudultur -tuŋuz . toḫumın ajun-ın . . . . [.] toruġ edgü ḳılınçlıġ	işleriġ	işlettiŋiz .