Mait sözlüğü · madde
arıġ sıfat
Tanım
- Temiz, arı, saf: “arıġ topraḳ” temiz toprak; “arıġ ton” temiz giysi; “ay teŋriniŋ arıġ yaruḳı” ayın temiz ışığı; “araġ turug köŋül” arı, duru gönül. Tanıklar: ManUShoR
- Ahlakça temiz, iffetli, günahsız: “arıġ bolsa özi, yorısa köni” kendisi temiz olsa, doğru yürüse; “arıġ çḫşapt” temiz (tutulan) ahlak kuralları; “arıġ yaruḳ ezrua teŋri” temiz, aydınlık Zurvan tanrı. Tanıklar: HuastMaitShoRKB
- (Kuran çevirisinde) helal, temiz (ṭayyib); “arıġlar” temiz şeyler: “helal ḳılur olarḳa arıġlarnı” onlara temiz şeyleri helal kılar. Tanıklar: KuT
- Koru, bahçe (Mait): “lumbani atlıġ arıġda” Lumbini adlı koruda. Tanıklar: Mait
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): arıġ — yalın hâliyle 208 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- arıġ 183 (KB, ShoR, KuT, U) · arıg 25 (Mait, Man, T)
- araġ 4 (Mait) · arag 1 (Mait)
Çekimli biçimler (16):
Bağlamlar
Bütün geçişler (26) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
26 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.007.23–28 | … ėş ay tün (kün) ulug ėlig ezrua teŋr(i) (ėligi-) -ŋe barnas kentde er- ... | arıgda | üç tegzi(ç) (ıḳi) yigirmi bölük nomlug t(ilgen) tevirip |
| Mai.Tek.012.13–19 | anın amtı (bi)lge baḳşı ulug ėlig ezrua teŋri yėrinte tugġalı | arıg | erzün bu savag ėşidip aŋsız ögrünçülüg sevinçlig bolup badari braman ulug … |
| Mai.Tek.013.52–56 | ol ėlig begniŋ mahamay atlıg işi teŋridin lumbani atlıg | arıgda | aşoḳ atlıg adınçıg sögüt altınınta ikinti ay sekiz yaŋıḳa puş yultuzka viç … |
| Mai.Tek.018.08–09 | bükün--te ınaru ölü ilginçe çahşapat tamġa | arıg | küzedür-men |
| Mai.Tek.021.05–06 | men anı | arıg | çhşaptlıg ... -in itdim bėrdim.. |
| Mai.Tek.027.12–16 | … upasanç--larnıŋ bėş çhşaput bir kün bir tün tüzedgülüg baçag sekiz çhşaput | arag | turug köŋülin tutsar |
| Mai.Tek.040.01–04 | … tört yigirminç ülüş iki yigirmi p(a)t(a)r ... - / ke balıḳ uluşta yėg ... | arıg | simek.. kanta ol ... (bilge) biliglig kutlug tınlıg ... |
| Mai.Tek.052.53–56 | … rin sipirser arıtsar evig bark--ag kodup toyın dıntar bolsar baçag olursar | arıg | çhşapt ... -d- ... |
| Mai.Tek.057a.07–09 | … - / / / yėme -i tözi ... (mo)m(u)ġ törüg / / arka / toḳuz yigirminç ... | (ar)ıg | çhşapt küzetdi.. |
| Mai.Tek.065.10–11 | arıg | arıg şznıg küzedmedimiz.. yam işin işlemedimiz.. yoḳsuz savlar sözlep ertü … | |
| Mai.Tek.065.10–11 | arıg | arıg | şznıg küzedmedimiz.. yam işin işlemedimiz.. yoḳsuz savlar sözlep ertürdümü … |
| Mai.Tek.069.38–42 | anın bilge kişi köŋülüg kögüzüg | arıg | turug tutmış kergek kılmış mün yazuḳka ökünç köŋül öritmiş kergek kim anta … |
| Mai.Tek.083.32–36 | arka ... -rtlayurlar.. ... öntürüp / / - ... ... (y)ėrlerde | arıgl(arda) | ... yayarlar.. yitti kıl(ıçların) (etlerin) bıçarlar uşarlar / / - ... |
| Mai.Tek.086.07–10 | -da tüşerler ... yalınlıg | arıg | ... (örtlüg) bu yėme ... artuḳ ... |
| Mai.Tek.086.15 | ... -glıg yipin tana toḳıp ... üze töpün ... törtkil sekiz ... | arıg | yunar ... temirlig / / (son) = 48 ... ėlig kan ... - / üze yarlıḳasarla … |
| Mai.Tek.089.20–30 | … rtinçüke ... katun karnınta (on ay) olurdı purohit ... (ekin) türkin kodup | arıg | sım(tag) ... amtı ol tükel bilge maytr(ı burkan) bizni tapa küde (kelmiş e … |
| Mai.Tek.094.02–08 | anta (ötrü) kün küniŋe taŋ ... turup yaŋı | arıg | kedim / - ... kedim ... -liginte ... tütsüglük tutup eviniŋ kapaġınta ulug … |
| Mai.Tek.096.10–16 | … r ög ... / / kruşlanmaḳ körkle körküg ... et-özüg kaltı ... (hu)a çeçeklig | arıg | (sımtag) -d / n kılur |
| Mai.Tek.100.19 | kim kayu tınlıg ol üdün süzük köŋül(in) edgü kılınçag | arıg | / - ... küzedser utġuratı maytrı--lag edgü üd birle soḳuşur ne üçün tėp tė … |
| Mai.Tek.111.16–28 | ... buḳanlar yarlıġı | arıg | çhşa(ptıg) sıġalı artatġalı saḳınmadı(lar) inçip bėş çöbik yavlaḳ ü(dler) … |
| 4a-28 | ara yultuz ara ay tŋri osuġluġ . . . -lıḳ körtle yėti ḳat . . . . . . tözi | araġda | araġ br(a)ḫmayu braman erür . . |
| 4a-28 | … tuz ara ay tŋri osuġluġ . . . -lıḳ körtle yėti ḳat . . . . . . tözi araġda | araġ | br(a)ḫmayu braman erür . . |
| 6b-17–21 | arıġ | . . . . . . -dti alp sergülük emgek . . . . . . ḳ[atı]ġlanulluḳ işlerde . … | |
| Mai.T-11.4a.14–21 | [bi]ş türlüg upasanç çḫşaputın | araġ | silig küzedür .. ançaġ(ı)nça yme amran-maḳ kö[ŋül] öwke biligi busuş ḳa[dġ … |
| Mai.T-11.10a.26 | anta ötrü ayaġ ḳa tegimlig maitri bodiswt | araġ | süz[ük sap]rir erdini osuġluġ yaruḳ yaltrıḳ bėrle tegriklep ög ḳarnıntın ü … |
| Mai.T-11.16a.28 | … ulatı şasatar[lara]ġ brḫmayu agraşiwida ulatı … -lüg bramanlar bilgeleriŋe | [a]raġ | ot- … … … -üklerig … kiŋürü ayu bėrür … ol tıltaġın sekiz ygrmi kolti sanı … |
Aynı gövdeden maddeler
“arıg” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).