Mait sözlüğü · madde
ay- fiil
Tanım
- Söylemek, demek: “ayġıl tidi” söyle dedi; “yanut birdi ögdülmiş aydı” Ögdülmiş cevap verip dedi; “köŋül sırrı berk tut sen ayma tilin” gönül sırrını sıkı tut, dille söyleme; “biligsizke ayma tüşüŋni” bilgisize rüyanı anlatma; “tilin aymaġu” dille söylenmemeli; “aydım emdi al utar” şimdi söyledim, hile yener; “ḳayu aydıġıŋnıŋ üçün” hangi söylediğin yüzünden; “eger tilese-miz ayġatımız munuŋ meŋizlig” dileseydik bunun benzerini söylerdik. Tanıklar: TAbhKuTKB4DLT
- (Bölüm başlıklarında) anlatmak, konu edinmek; övgü sunmak: “teŋri azze ve celle ögdisin ayur” Aziz ve Celil Tanrı’nın övgüsünü anlatır; “ilahi üküş hamd ayur men saŋa” Tanrım, sana çokça hamd ederim; “bir azraḳ ayayı” biraz anlatayım. Tanıklar: KB2AH
- “ayu bėr-” söyleyivermek, bildirmek, öğütlemek: “yėr ayu bėrti” yeri söyledi (gösterdi); “öŋi öŋi ḳazġanç ḳılmaḳ ayu bėrdiler” ayrı ayrı kazanç sağlamayı öğütlediler; “ozaḳı sav yörüglerin kim men sizlerke ayu bėrtim” size söylediğim önceki sözlerin yorumlarını. Tanıklar: ŞUKPMan
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ay- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- aydı 475 (KB, KuT, DLT, EÇS) · ayḍı 1 (KB)
- ayġıl 119 (KuT, KB, T, DLT) · aygıl 1 (KuT)
- ayıġlı 2 (U, TT) · ayıglı 1 (Mait)
Çekimli biçimler (69):
aydı 475
ayur 228
ayu 127
ayġıl 119
aydılar 113
aymış 83
ayurlar 68
aydım 34
ayayın 26
aysa 25
ayġaylar 24
ayġay 17
aymaḳ 11
aydıŋ 8
aytu 7
aydımız 6
ayġu 6
ayma 5
aymaŋlar 5
aysalar 5
ayıp 4
aydıŋız 4
aytıḳ 4
aymaz 3
aymazda 3
aymaḳın 3
ayurmiz 3
aymışlarım 3
ayġalar 3
aymaḳı 2
aymaḳnı 2
aymışım 2
aymışın 2
aytıŋ 2
aymaġu 2
aymaŋ 2
aymaḳdın 2
aymaḳları 2
ayıġlı 2
aysun 1
aymaḳımız 1
aymadılar 1
aymadım 1
aysama 1
aysar 1
aysu 1
ayayin 1
aymadıŋ 1
aytü 1
aygıl 1
aymamaḳım 1
ayduḳı 1
ayumas 1
aydıġıŋnıŋ 1
aymazmiz 1
ayduk 1
ayuġay 1
aymaġuları 1
ayġatılar 1
ayġatımız 1
aymışları 1
ayayı 1
aydaçı 1
aymadı 1
ayıglı 1
aymışı 1
ayar 1
ayıŋlar 1
ayḍı 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (15) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.011.32–36 | antag erser.. tözün maytrıḳa oḳ uḳıtġalı | aymaz | .. ötrü purnabtrı inçe tėp tėdi.. bu iş ködüg yėme ulug küç--lüg teŋrilerni … |
| Mai.Tek.013.37–44 | … ŋ edgüsin erdemin kėŋ alkıg küleyü söz--legülüg ne yėme tire yıgyıraḳ (?!) | ayu | bėreyin himavanti tagnıŋ yıŋaḳınta bagirati atlıg ögüz kıdıġınta kapilvast … |
| Mai.Tek.024.04–06 | altun öŋlüg bözüg tuta ornınta turup ulug aġar | aymaḳın | teŋri teŋrisi burkanka yükünüp |
| Mai.Tek.035.26–31 | … g ėşidip brhmayu prohid şanki çkrvirt ėlig kanka tuyuz--magirt maŋraġal(ı) | ayur | .. |
| Mai.Tek.041.13–20 | … r tıltagsız kentün belgürer tėp olarnıŋ sözlemişleri teg yėme ermez edgüli | ayıglı | ıḳi türlüg kılınçta öt--gürü tuġum ajunlar belgülüg bolur--lar.. ötrü bodi … |
| Mai.Tek.078.50–51 | üküş yalaŋuḳlarıg özümüz ölürdümüz üküşüg adnaġuḳa ölürgeli | aydımız | .. |
| Mai.Tek.084.47–52 | … da südrüyürler temirlig örtlüg yalınlıg kürin temirlig kozlarıg ülüglegeli | ayurlar | .. |
| Mai.Tek.085.50–56 | sekiz türlüg tözün (yolu)g | ayu | bėriŋ anta ötrü tükel bilge (maytr)ı burkan inçe tėp yarlıḳayu(r) ... edg( … |
| Mai.Tek.094.02–08 | … / - ... kedim ... -liginte ... tütsüglük tutup eviniŋ kapaġınta ulug aġır | aymaḳın | kelteçi dıntarlarag ... erti ... |
| Mai.Tek.105.29–32 | ... ötrü ol ögüz suvı ... | ayur | ... kap kara teŋri ... oŋaru -yu kı / / ıyu / / - ... sanınça b / - ... |
| 5a-11–12 | … ḫan ḳutın bulup meŋülüg nirwan balıḳḳa teg<g>ülük sekiz türlüg tüzün yoluġ | ayu | birürmn |
| 7a-9–12 | … larıġ . . . üç [ta]mu . . . tuyur tŋri yėriŋe nirwanḳa barġuluḳ yoluġ açar | ayu | birer . . |
| Mai.T-11.3a.12–16 | … ül-nüŋ tüzü tüketi tüşin sözle-deçi .. inçip yme biz ança m[u]nça yıġwıraḳ | ayu | bėrelim .. |
| Mai.T-11.4b.23–30 | … ki çkrwrt ilig ḫanḳa tüzü ötünüp kitumati bal[ıḳ]ta uluġ maŋırt maŋratġalı | [ayur] | .. ḳamaġ kitumati kentde ardeçi-i [uluġ] küçlüg y[al]ŋuḳlar inçe uḳuŋ |
| Mai.T-11.16a.28 | … wida ulatı … -lüg bramanlar bilgeleriŋe [a]raġ ot- … … … -üklerig … kiŋürü | ayu | bėrür … ol tıltaġın sekiz ygrmi kolti sanı awdin barḳtın ünmiş dintarlar b … |