Derlem sözlüğü · madde
aya ünlem
Tanım
- Hitap ünlemi, ey: “aya bir birikmez saŋa bir aḍın” ey (Tanrım), sana bir başkası eş olmaz; “oḳıġıl munı sen aya bilgüçi” ey bilen, bunu oku; “köni sözlediŋ söz aya eḍgü fal” doğru söyledin, ey iyi talihli; “aya hırs idisi” ey hırs sahibi; “aya yavaşım” ey eşim. Tanıklar: MaitKB3AH
KuT “sıġırmaḳ aya urmaḳ” (ıslık çalmak, el çırpmak) ‘avuç içi’ anlamındaki aya² sözcüğüne aittir; ShoR “aya-ġuluq” satır bölünmesiyle kopmuş ayaġuluḳ biçimidir; DLT “Alp Aya” bir kişi adı olarak geçer.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): aya — yalın hâliyle 252 kez
Çekimli biçimler (0):
Bağlamlar
Bütün geçişler (116) →KB Kutadgu Bilig
97 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 8 | aya | bir birikmez saŋa bir aḍın / ḳamuġ aşnuda sen sen öŋdün kiḍin | |
| KB 2689 | aya | er atanmış biliglig bügü / köŋül sırrı artuḳ ḳatıġ kizlegü | |
| KB 3529 | nelük arsıḳar sen | aya | öldeçi / özüŋ iki künlük ḳonuḳ boldaçı |
| KB 4493 | aya | körk tilegli kişi eḍgüsi / kisi körki ḳolma boḍun külgüsi | |
| KB 5298 | aya | beg boluġlı boḍunda burun / burun ıḍ bu beglik sen itgil orun |
AH Atebetü’l-Hakâyık
13 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 11–12 | aya | şek yolında yiligli oḍun kel ottın özüŋ yul ölümdin öŋe | |
| AH 59–60 | aya | şahım erdemlerin sanaġan sanarmu eḍiz ḳum uşaḳ taş sanı | |
| AH 245–248 | aya | mal iḍisi aḳı eḍgü er bayat birdi erse saŋa sen me bir yirilgen sökülgen t … | |
| AH 345–348 | küḍezgil | aya | dost uluġlar haḳın asıġsız mizah hėm cėdėldin saḳın uluġlarnı buşrup saŋga … |
| AH 425–428 | aya | malḳa suḳ er yaḳin bil bu mal bu kün ḳaḍġu saḳınç yarın yük vėbal haram er … |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.010.28–29 | aya | yavaşım kim meniŋ kiçigde berü yıgmış kazġanmı(ş) edim tavarım erdi erser. … | |
| Mai.Tek.048.14–18 | aya | - ... / / arka ... ança ... burkan kutı kim kop ... kamag ayıg yavlaḳ tö … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 6.2.2.3 | … 5) 不ΟΟ keŋ boşġut-luġ bolmayu tü[ke]t[ser yme] /// 5) /// 爲當ΟΟ az-u inçip | aya | - 6) ġuluq aġır-laġuluq ol anası arıġ eri[p] /// 6) /// [而無] ΟΟ inçip bilge … |
| Sho.Rosia 8.3 /50–51 | alḳu erdinilig aġılıḳ-lar-nıŋ ornaġ-ı bolġu-sıŋa neteg tıldaġ bolur | ay-a | :: |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 28/83a1–3 | 35 bolmadı olarnıŋ namazları ėw üskinde meger sıġırmaḳ | aya | urmaḳ tatıŋlar ḳınnı anıŋ birle kim tanar erdiŋizler |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT III, 208 | Sü keldi yir yapa / Ḳarar ḳar (taġ tapa) / Ḳaçtı aŋar Alp | Aya | / Ufut bolup ol yaşar |
Aynı gövdeden maddeler
“aya” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).