Mait sözlüğü · madde
balıḳ isim
Tanım
- Kent, şehir: “balıḳ uluşug” kenti ve ülkeyi; “toġu balıḳda süŋüşdümiz” Toğu kentinde savaştık; “şantuŋ balıḳḳa, taloy ügüzke tegmiş yoḳ ermiş” Şantung kentine, denize ulaşan olmamış; “balıḳdaḳı taġıḳmış, taġdaḳı inmiş” kentte olan dağa çıkmış, dağda olan inmiş; “ulusuġ balıḳıġ ėki yartım ḳıltım erser” ülkeyi, kenti ikiye böldümse; “uluş sayu balḳ sayu” her ülkede, her kentte. Tanıklar: KTBK2TSekMaitU
- Balık: “balıḳ ḳudruḳındın ḳozı burnıŋa” Balık burcunun kuyruğundan Koç burcunun burnuna; “ḳaltı balak suv içre yüzerçe” balığın suda yüzmesi gibi. Tanıklar: KB
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): balıḳ — yalın hâliyle 430 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- balık 391 (EÇS, Man) · balıḳ 38 (Mait, KB, Abh, BK) · balıq 1 (ShoR)
- balıḳḳa 6 (U, Mait, KP, Abh) · balıḳka 5 (T, Mait, O)
- balıqtaqı 1 (ShoR) · balıḳtaḳı 1 (Mait)
- balıḳdakı 1 (BK) · balıḳdaḳı 1 (KT)
Çekimli biçimler (19):
Bağlamlar
Bütün geçişler (37) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
37 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.001.57–61 | … ŋridem kutı küçi çog yalınları aşıl--maḳı bolzun teŋridem közin berü kayıp | balıḳ | uluşug burkan şazının kop adada küyü küzedü tutmaḳı bolzun.. |
| Mai.Tek.007.46–50 | muna amtı yaḳuruḳıya üd erür yėg yėg küvez kaġal kiçig | balıḳ | az ınallar inçe tėp saḳınç saḳıntılar.. birükin bu yėr suvda tükel bilge b … |
| Mai.Tek.008.17–23 | amtı muna ayagka tegimlig maytrı urbilvani | balıḳtaḳı | sinayani braman oglı bolup sekiz yaşına kaltı çahnu arzı ġaŋ ögüz suvın si … |
| Mai.Tek.013.37–44 | … ŋ yıŋaḳınta bagirati atlıg ögüz kıdıġınta kapilvastu atlıg küsençig körkle | balıḳ | bar.. |
| Mai.Tek.013.45–51 | ol | balıḳta | ç(a)ḳr(a)v(a)rt ėlig kanlarnıŋkezigi--nte tiziginte ġaudam oġuştın (t)özdi … |
| Mai.Tek.016.15–18 | köŋül ... / ça üdte asaŋı sanınça ... uluş | balıḳlarka | tegip sansız ... tınlıglarka asag tusu (kılmış) (er)ŋek suḳıġınça üdte |
| Mai.Tek.029.01–06 | ? = 72 ... t / / / ġınça kitumati | balıḳ | teŋr(i) ... yiti kat altunın kü(müşin) (vayturin) sapririn itiglig balıḳ k … |
| Mai.Tek.029.01–06 | … i balıḳ teŋr(i) ... yiti kat altunın kü(müşin) (vayturin) sapririn itiglig | balıḳ | kent--leri bolur tört erdnilig kerpiçlerin yapmış yėti kat karımları bolur … |
| Mai.Tek.032.12–19 | … ş türlüg yinçge oyun etizü kekük kıdıġulug kalvink yuy kuş--lar ünin ėşidü | balıḳ | uluş kay kėdinlig--ler sayu kez- -e yorıyu meŋi (meŋileyürler) kim kayu şa … |
| Mai.Tek.035.15–18 | … lıḳlıg boduntın ayag çilteg aşayu.. kaltı ataḳavat(i) (a)tl(ıg) (teŋr)idem | balıḳtın | vayşirv(an) (k)unçuy kut teŋr(i) / / / ... |
| Mai.Tek.036.26–33 | (an)ta ötrü ... - / -ag ulug ... (kitumati) | balıḳka | ... - / kök kalıḳda ... / / / suparıḳa inçe ... (tö)zünüm kaç yaŋlıg ..... … |
| Mai.Tek.038.47–49 | (bu) tıltaġın uluş | balıḳ | bodunı buḳunı adasız tudasız ulug ögrü(nç)ün meŋin erürler.... |
| Mai.Tek.040.01–04 | 12 son 45 127 / / tört yigirminç ülüş iki yigirmi p(a)t(a)r ... - / ke | balıḳ | uluşta yėg ... arıg simek.. kanta ol ... (bilge) biliglig kutlug tınlıg .. … |
| Mai.Tek.040.05–08 | ol oḳ kün kitu--(mati | balıḳ) | uluştaḳı ... iyin evig (barkıg) (koddaçı) toyın bolurlar.. ... |
| Mai.Tek.045.13–15 | turkaru antag küsüşüm er(ür) toyın bolayın / d- ... tėp.. amtı | balıḳ | uluş ... / / / d / - ... |
| Mai.Tek.047.02–05 | … / urup inçe tėp yarl(ı)ḳa--(dı).. - / sen taluy ögüz kıdıġıŋa ... suv uluş | balıḳlarıg | nomça tö(rüçe) ötleyü erigleyü tutġıl |
| Mai.Tek.049.04–05 | ... / / lıḳlıg boduntı(n) ... kitumati | balıḳtın | ünüp |
| Mai.Tek.050.22–28 | … purohit--ler erkin türkin erdnilig evler--in kodup ıdalap ulug tikin çuġın | balıḳ | uluşlug bodun buḳun--tın aġır ayag teginü |
| Mai.Tek.050.29–32 | kitumati | balıḳ- -tın | ünüp supuşpit yėmiş- -lıḳke (bardı) anta ötrü tükel bilge maytrı burkan (i … |
| Mai.Tek.051.44–54 | … ülerke minip sansız tümen kitamati kent ul(uşlug-) -lardın ayag çilteg alı | balıḳ(tın) | önüp supuşpit yėmişlıḳ kapaġıŋ(a) tegirler.. |
| Mai.Tek.053.03 | amtı bu nomlug savag kitamanti | balıḳ--ta | uḳmış kergek |
| Mai.Tek.055.01–05 | … 2 519 ön arka degişıḳ⟧ -ka korkın(ç) ... maytrısimit nom bitigde belgürtme | balıḳ | uluşug körüp korkmaḳ ayman--maḳ atlıg sekiz yigirminç ülüş nom tükedi ... … |
| Mai.Tek.060.20–22 | yėme bir oġurda ... aġarlag içlig udçı kızı ... - / / / / satġalı | balıḳka | baru (yarlıḳadı).. |
| Mai.Tek.062.25–28 | … (tėp) (tėyür)ler-biz öŋre (kişi) (ajunınta) (e)rken ėligler ... tınlıglar | balıḳ | begleri / / - |
| Mai.Tek.069.31–34 | … antran kurtulup kitu--mati kent uluşta ulatı sekiz tümen tört mıŋ erdnilig | balıḳlarda | ajun tutarlar |
| Mai.Tek.078.29 | … yik--lerig isig özlerinte öŋi kıltımız sansız tümen keyiklerig / / arka | balıḳ | başlıg kıltımız.. |
| Mai.Tek.087.13–20 | … açntr bodis(a)v(a)t kşi açarı enetkek tilint(in) tohrı tilinçe yaratmış ėl | balıḳda | tugmış pratyaraḳşit kşi açarı tohrı tilintin türk tilinçe evirmiş |
| 3b-29 | [matyadiş ulu]şlarda ḳayu | balıḳta | tuġayın |
| 4a-1 | ç(a)mbudwip uluşta sekiz tümen tört mıŋ bay baramlġ erdnilig | balıḳlar | bar . . |
| 4a-2–6 | ol | balıḳlar | ara taluy ögüz ortusınta sumir taġ turmış osuġluġ ḳopta ḳutluġ alḳuda adru … |
| 4a-8–11 | amtı ol uluş | balıḳta | ajun tutmışım krgek ne üçün tėp tėser ḳamaġ sansar ortusınta s(a)b atlġ üç … |
| 4a-15 | matyadiş uluş ortasın-ta kitumadi | balıḳ | erür . . |
| 5a-11–12 | anta burḫan ḳutın bulup meŋülüg nirwan | balıḳḳa | teg<g>ülük sekiz türlüg tüzün yoluġ ayu birürmn |
| 5a-21–23 | taḳı yme sekiz tümen [tör]t m[ıŋ alt]unluġ kümüşlüg waidurilġ spirlġ | balı[ḳ] | meŋi-ligin muŋsuz taḳsız erür |
| 6a-21 | sekiz tümen [tört mıŋ | balıḳ-] | larda sewdükiŋizlerçe [ajun tutuŋlar] |
| Mai.T-11.4b.23–30 | … awaġ i[şidip] brḫmayu purohit şanki çkrwrt ilig ḫanḳa tüzü ötünüp kitumati | bal[ıḳ]ta | uluġ maŋırt maŋratġalı [ayur] .. ḳamaġ kitumati kentde ardeçi-i [uluġ] küç … |
| verso: 12b | … bolurlar .. anta ötrü b[i]şinç kün bodiswt- aġ uluġ aġar ayamaḳın kitumati | balı-ḳḳa | kigür- ürler (.) enı-ı körüp kök ḳalıḳda sumati etlaġ şmnu tŋri inisi suba … |
Aynı gövdeden maddeler
“balık” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).