Mait sözlüğü · madde
beg isim
Tanım
- Bey, soylu, yönetici: “türük begler bodun, bunı eşidiŋ” Türk beyleri, halkı, bunu işitin; “begli bodunlıġ yoŋaşurtuḳin üçün” beylerle halkı birbirine düşürdüğün için; “yir basruḳı taġ, boḍun basruḳı beg” yerin ağırlığı dağ, halkın ağırlığı beydir; “begler begin azıttı” beylerin beyini yanılttı; “tanġut begin yaġıladı” Tangut beyiyle savaştı. Tanıklar: KT2BK2DLT3
- Hükümdar, efendi: “bezendim begim boldı ḫaḳan uluġ” yüce hakan beyim oldu, onurlandım; “özüŋ eḍgü ḳolma, begiŋ eḍgü ḳol” kendi iyiliğini değil, beyinin iyiliğini dile. Tanıklar: KB2
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): beg — yalın hâliyle 254 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- beg 251 (KB, Mait, TT, EÇS) · bėg 2 (IB) · beġ 1 (KB)
Çekimli biçimler (38):
begler 198
begi 91
begke 45
begleri 25
begiŋe 16
begin 13
begim 12
beglerke 10
begig 6
begde 4
beglerde 3
beglerig 3
begdin 3
begiŋke 3
begiŋ 2
begiŋni 2
beginiŋ 2
beginde 2
beglergü 2
begimiz 2
beglerim 2
begini 2
begni 2
beglerin 2
beglerinde 2
begli 2
bege 1
beginge 1
beglari 1
beglerigde 1
beglerimiz 1
beglerimizke 1
begnig 1
begniŋ 1
begtin 1
beġım 1
beġıŋ 1
bėgiŋėrü 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (34) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
34 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.004.59 | … = 93 182 224⟧ körklüg altı kızlarag ... kişilenti erti.. viru(t)aḳ ili(g) | beg | basa basa şaḳilarag utmaḳ adaḳ asra kılmaḳ sav(lar)ag sözle--mişiŋe altı k … |
| Mai.Tek.005.08–09 | anı eşidip virutaḳ ėlig | beg | çantallar--(ka) yarlıg yarlıḳadı.. |
| Mai.Tek.005.13–16 | (virutaḳ) ėlig | beg | yarlıġın ... -ü tükel bilge teŋri (burkan eşidip) ol katunlarnıŋ ... ulug … |
| Mai.Tek.011.22–25 | ne ogrınta ne tıltaġınta biziŋ | begimiz | vayşrvani ėlig teŋri teŋrisi burkannıŋ yėrtinçüde ... |
| Mai.Tek.013.52–56 | ol ėlig | begniŋ | mahamay atlıg işi teŋridin lumbani atlıg arıgda aşoḳ atlıg adınçıg sögüt a … |
| Mai.Tek.017.06–14 | … ik(in)ti on p(a)t(a)r -niŋ yarlıġıŋa tambura p(a)nçaşıḳide ulatı gntarvlar | begleri | ėşidü kanınçsız bėş türlüg yinçge oyun etiz--(ü) ... (an)ta ötrü oyun ... … |
| Mai.Tek.026.01–06 | … . berkte / / ... ... / ke keli yarl(ıḳadı) ... ... ėlig kan s / ... ... -p | begler | birle ... küvezlengülüg beg işi ... |
| Mai.Tek.026.01–06 | … yarl(ıḳadı) ... ... ėlig kan s / ... ... -p begler birle ... küvezlengülüg | beg | işi ... |
| Mai.Tek.037.16–20 | ornınta turup ol altunlug pariçatr sögüt--ke oḳşatı.. alku sögütlerniŋ | begi | osuglug butıḳ çubıḳ yap yavışġu hua çeçeklerin tegrik--lemiş çambu sögüt t … |
| Mai.Tek.038.37–41 | … g ėşidip şanki çkrvirt ėlig yėti erdnisi kamag çmbudvip uluş--taḳı ėligler | begler | birle |
| Mai.Tek.045.01–05 | yalaŋuḳlar | begi | ilkideki ulug katag sav sözlemişiŋizni öŋ saḳınıŋ öŋre üdün şaḳimun burkan … |
| Mai.Tek.050.13–16 | … ilgen tevirmiş şanki çaḳr(v)rt ėlig kan başın sekiz tümen tört mıŋ ėligler | begler | arşidati puranı başlap |
| Mai.Tek.058.45–48 | ... -miş kaŋı ėlig | begig | kınlıḳta bekletip yėti yüligün adaḳı ol / - ... ... - /.. taḳı yėme ş(ıvng … |
| Mai.Tek.060.03–07 | ... ėlig | beg | ... türk körgülüg tag seŋirin yimirgeli üçün ulug toyın et-özin belgürtüp … |
| Mai.Tek.062.25–28 | … (tėyür)ler-biz öŋre (kişi) (ajunınta) (e)rken ėligler ... tınlıglar balıḳ | begleri | / / - |
| Mai.Tek.065.05–09 | inçe ök erdi | begimiz | .. antag oḳ erdi kaŋımız.. saŋram sanlıg seŋik tültin töşekin etimizke yini … |
| Mai.Tek.070.57–60 | teŋrim bir öŋre yalaŋuḳ ajunınta erken ėligler | begler | atlıglar bolup kentü erkimizte ötrü v(i)rhar saŋram sanlıg seŋıḳ edin tava … |
| Mai.Tek.073.08–09 | körüŋler | beglerimiz | munta tuġup örtenür yalar-biz.. |
| Mai.Tek.075.53–58 | amarıları öŋre ajunta | beg | işi bolup er at kul küŋleri--niŋ aş ton yėgü içgülerin istiler o layıg kıl … |
| Mai.Tek.103.37–38 | anı ėşidip santuşiti teŋriler | begi | adın bir toyın arzı teŋrıḳe inçe tėp tėyür ... |
| Mai.Tek.108.04–07 | kim (kayu) | beg | işi buyruḳlar atlag--(lar) ... köŋülleri köni bil / - ... ... kop aġır ... … |
| Mai.Tek.110.26–27 | / / / biz ilkide kişi et-öz(ite erken) bor | begni | satġuçı erd(imiz) |
| Mai.Tek.110.28 | / / (i)rinçü kılınçın ... ... -mış bor | begni | ... - / r yalar ... - / samaḳımız arıtı ... -e ol kuvramış ... (y)alaŋuḳ a … |
| Mai.Tek.112.42 | … öz et-özlerin bıçıp uşup yėyü et-özleri üze örtlüg taş sası yaġa amarıları | beg | işi körkin ötrlüg yalınlıg tėgitle ınallar inçge kırkınlar birle ... kılın … |
| 1a-19–21 | anı ėşidip [santuşiti tŋriler | be]gi | adın bir tiwa arji [tŋrike inçe] tėp tėyür . . |
| 4a-18–21 | kim [burḫa]n ḳutın bulur bodiswt-lar anta ajun t[utar] bir | begler | oġuşı ėkinti braman oġuşı . . ḳ[açan] . . . -da begler oġuşı aġarlġ erser … |
| 4a-18–21 | … ta ajun t[utar] bir begler oġuşı ėkinti braman oġuşı . . ḳ[açan] . . . -da | begler | oġuşı aġarlġ erser ol ödün beg[ler oġusın]ta tözinte tuġarlar . . |
| 4a-18–21 | … kinti braman oġuşı . . ḳ[açan] . . . -da begler oġuşı aġarlġ erser ol ödün | beg[ler | oġusın]ta tözinte tuġarlar . . |
| 4b-25–27 | ezük armaḳ sawaġ . . -ty y- . . . | beginiŋ | köŋülin . . . . . . tınlġlar üze edgü . . . . . . [i]nçe saḳınt[ı] . . |
| Mai.T-11.8a.18 | … … … [o]l [altu]n-[luġ pariçatr sögüt-] [k]e oġşatı [alḳu sögüt-] lern(i)ŋ | b[egi | osuġluġ] budıḳ çıbıḳ yap yawış[ġu ḫua çeç]eklerin tegriklemiş çambu sög[üt … |
| Mai.T-11.10b.16 | … aġ tusu ḳılmışın öp saḳınıp ikile et’özinte altun öŋlüg yaruḳ ıdu keyikler | begi | kiser er[sl]an osuġ-luġ törtdin yıŋaḳ titrü kö[rü]p çkr swstik nantikaw[r] … |
| Mai.T-11.12b.13–29 | … erdinilig kuşatar başınta tegzintürür .. şanki çkrwrt ilig ḫan tapınur .. | begleri | bėrle öŋtün uduzur .. sekiz tümen tort mıŋ gelig pra esġuḳ tuta öŋtün uduz … |
| Mai.T-11.15b.22–27 | … i-nür .. ötrü brḫm(a)yu pu[ro]hit [bo]diswt tapa körüp inçe [ti]p tėyür .. | begim | teŋrim s(e)n bu ujakaġ kimtede boşġun tu(n)g (.) ötrü bodiswt inçe tėp tėy … |
| Mai.T-11.15b.28–30 | işidiŋ [ḳa]ŋım | beg | ratnaşiki dipankar kşmankar prbankar wipaşi saki-munida ulatı tüklüg tü[me … |
Aynı gövdeden maddeler
“beg” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).