er- fiil

4.626 geçiş 121 biçim 26 eser Abh KB KuT Mait ShoR U Sek T Anlam haritasında göster

Tanım

Olmak, var olmak; bulunmak: “ne ersedin ermez seniŋ birlikiŋ” senin birliğin hiçbir şeyden değildir; “öz yaş kentü ürlüksüz meŋüsüz erür” ömür kendiliğinden kalıcı değil, ölümsüz değildir; “ilki tıltaġ sögüt önmiş erür” ilk sebep ağacı bitmiştir. Tanıklar: Mait U KB
Ek-fiil (idi, imiş, ise, iken): “eger müʾmin erse sizler” eğer mümin iseniz; “olar kafirler erdiler” onlar kâfirdiler; “ḳayda ol ortaḳlarım anlar kim ortaḳ ḳatar erdiŋizler” ortak koşmakta olduğunuz ortaklarım nerede; “türk bodun tabġaçḳa körür erti” Türk halkı Çin’e bağlıydı; “erken” iken. Tanıklar: T KuT2
Olumsuz “ermez” değil(dir): “bu erdem bile … ermez” bu değildir; “ol ermez” o değildir. Tanıklar: Abh ShoR KuT KB2
(Budist çevirilerde) “… erser” konu belirten kalıp: “monuŋ azutmaqlıġ yörügi erser” bunun azaltıcı anlamı ise (şudur); “öŋ ḳayu erser” renk ise hangisidir. Tanıklar: ShoR2

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Metinlerde en sık fiil; erür, erser, erse, ermez, erdi, erti, ermiş vb. biçimlerle. KuT’taki erdiŋizler ayrı madde olarak kalmıştı; burada toplandı.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı (sözcük başı): er- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

Çekimli biçimler (121):

erür 1.122 erser 909 erse 639 ermez 484 erdi 362 erti 258 ermiş 127 erdiler 106 erken 59 erip 59 erdimiz 34 erdim 32 erserler 31 erdiŋiz 28 erürler 28 erdiŋ 24 ertim 24 erdüki 21 erdükin 20 erdiŋizler 20 ermeser 18 ertüki 16 erü 16 ertiler 14 ertii 12 ėrür 12 erürbiz 11 ermedi 9 ermezin 8 ermezmiz 8 ertimiz 8 erkenki 7 ermek 7 erir 7 ermezi 7 ertükin 6 erkli 6 ermezler 6 ėrser 6 ermes 5 erseler 5 erürmiz 5 ėrti 4 ermemiş 4 erteçi 4 ėrmiş 4 erdeçi 3 ertiġız 3 ermeki 3 ermegü 3 ėrdeçi 3 ėrdi 3 ertükḍeg 3 armiş 3 erze 3 ėrdiler 2 arti 2 erselerig 2 ermediler 2 ergey 2 erürin 2 ertin 2 erseŋ 2 erürmü 2 erürsiz 2 ertuḳ 2 ertü 2 ertükde 2 erginçe 2 ėrmez 2 erelim 2 ertig 2 ereyin 2 ėrmes 1 ermetin 1 arser 1 erkenin 1 ertimüz 1 ermezimiz 1 erdükig 1 ertiŋ 1 ermezindin 1 ertuḳta 1 ermezke 1 erdimi 1 ergeyler 1 ermezsiz 1 ertükte 1 erdükteg 1 ertülḍek 1 erur 1 ermişe 1 erzün 1 arsar 1 ermış 1 ermedimiz 1 ersedin 1 ermediŋ 1 ergüler 1 erürmen 1 ersem 1 ersemiz 1 erseni 1 erürçe 1 ärs 1 ergülük 1 ėrdeçisi 1 ergüsi 1 ersersizler 1 ėrdim 1 ėrken 1 erdüküm 1 erseŋiz 1 erdüküŋ 1 ėrse 1 ermese 1 eriŋler 1 ėrtimiz 1 ėrtükin 1 ermesler 1 … ve 1 biçim daha

10 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

O 3	Türk bodun atı yoḳ bolu barmış	erti	Türk bodun y(i)tmez(ü)n tėyin üze Teŋri [tėr armiş] ……
O 3	… odun atı yoḳ bolu barmış erti Türk bodun y(i)tmez(ü)n tėyin üze Teŋri [tėr	armiş]	……
O 5	… eren yaġı bolmiş ḳaŋım…. Teŋriken ėyin anta yor(ı)miş işıġ küç(i)n [bėrmiş	erti]
O 6	… tėyin yarlı(k)ḳamiş Şad atıġ anta bėrmiş boltuḳda Toḳuz Oġuz At(ı)g bedük	ermiş	Teŋrıḳen y[orımiş]…
O 7	“Yabız bat biz Azıġ üküşüg körtüg	erti	Sül[el]im!” tėr ermiş “Amtı beglerim e!” tėr ermiş “B(i)z az b(i)z tėyin ḳ …
O 7	“Yabız bat biz Azıġ üküşüg körtüg erti Sül[el]im!” tėr	ermiş	“Amtı beglerim e!” tėr ermiş “B(i)z az b(i)z tėyin ḳork[malım]”…
O 7	… t biz Azıġ üküşüg körtüg erti Sül[el]im!” tėr ermiş “Amtı beglerim e!” tėr	ermiş	“B(i)z az b(i)z tėyin ḳork[malım]”…
O 8	ḳaŋım Şad ança ötünmiş Teŋriken al[ḳınmaz(u)n bodu]n anta [ḳut]	ermezke	t(u)ş[ulmaz(u)n ]…….
O 9	buzḳunça kelir	ertimiz	ėkin ara At(ı)g yaġı bolmiş “Tegmeçi men!” tėyin saḳıntım Tegri Bilge ḳaġa …
O 9	… çi men!” tėyin saḳıntım Tegri Bilge ḳaġanḳa [t]aḳı işıġ küçüg bėrsıġim bar	ermiş	erinç tegd[im] sançdım………