KuT sözlüğü · madde
adın sıfat
Tanım
- Başka, diğer, öteki: “bar adın orunta sözlep” başka yerde söyleyip; “adın kişilertin tıdıġ bar” başka kişilerden engel var; “aḍın yol” başka yol. Tanıklar: AbhTT
- Başkası, özge kişi; “öz” karşıtı: “adınlarḳa asıġlıġ işig işletiŋiz” başkalarına yararlı iş yapın; “özli adınlınıŋ ḳaraŋġusın” kendisinin ve başkasının karanlığını. Tanıklar: AbhTT
- (-DAn, -nIŋdA ile) -den başka, -den gayrı: “seniŋdin aḍınḳa” senden başkasına; “munda aḍın” bundan başka; “yoḳ oŋ anda aḍın” ondan başka çare yok. Tanıklar: AbhKB2DLTAH
- “adın öŋi” ayrı, farklı: “adın öŋi öçmeklertin” başka, ayrı sönüşlerden. Tanıklar: Abh2ShoR
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): adın — yalın hâliyle 423 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- adın 258 (Abh, Mait, U, EÇS) · aḍın 164 (KB, KuT, AH, DLT) · ad’ın 1 (Abh)
- adınḳa 33 (Abh, U) · aḍınḳa 10 (KB, KuT, DLT)
- adınlarḳa 20 (Abh, U, ShoR) · aḍınlarḳa 1 (KB)
- adınlar 12 (Abh, ShoR, U) · aḍınlar 4 (AH, KuT, KB)
- adınlarıġ 4 (Abh, AO) · adınlarıg 1 (Mait)
- aḍınḳı 3 (KuT) · aḍınkı 1 (KuT)
Çekimli biçimler (26):
Bağlamlar
Bütün geçişler (84) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
84 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 25/17b1 | … i sizdin bir güruh çın-oḳ ḳaḍġurttı olarnı özleri sėznürler taŋrıḳa sezada | aḍın | bilmezlik sėziki ayurlar: nek bar mu bizke fermandın nerse aygıl: bütünlük … |
| 4 | … klendi eligleriŋiz taŋrınıŋ bitigi siziŋ üze helal ḳıldı sizke ol kim anda | aḍın | ol kim tilese siz mallarıŋız birle parsalar zina ḳılmaġuçılar anı kim tusu … |
| Ku. T. 26/24b2 | 51 körmez mü sen anlarnı ḳim bėrildiler ülüş bitigdin biterler taŋrıda | adın | butlarḳa yekke hem ayurlar anlarḳa kim tandılar bu ögür köni yolluġraḳ anl … |
| Ku. T. 26/31a2 | … ŋa hem aŋa kim ıḍıldı sėnde burun tileyürler kim hükmke turuḳsalar taŋrıda | aḍınḳa | çın-oḳ ferma[nla]ndılar kim tansalar aŋar tileyür yek kim ḳışursa olarnı ḳ … |
| Ku. T. 26/48b3 | … : boyun sumak. ḳaçan çıḳsalar seniŋ üsküŋdin ḳoparur bir ögür olardın anda | aḍın | kim aytur sen: ol taŋrı bitiyür ol kim ḳoparurlar yüz ewürgil olardın köng … |
| Ku. T. 26/63a1 | 95 Tüzetilmez oldurġanlar müʾmin--lerdin zarar iḍilerinde | aḍın | toḳuşġanlar taŋrı yolı içinde malları birle özleri birle artuḳ ḳıldı taŋrı … |
| Ku. T. 26/79b2 | 116 ol taŋrı yarlıḳamaz kim ortaḳḳatsa aŋa yarlıḳayur anda | aḍın | kimni tilese kim kim ortaḳ ḳatsa taŋrıḳa çın-oḳ azdı azmaḳ ıraḳ |
| Ku. T. 26/80b3 | … en oḳ olarḳa aḍnatġalar taŋrı törütmişini kim kim tutsa yekni dost taŋrıda | aḍın | çın-oḳ ziyan ḳıldı ziyan ḳılmaḳ belgülüg |
| Ku. T. 26/94b1 | 139 anlar kim tutarlar kafirlerni dostlar müʾminlerde | aḍın | tileyürler mü olar üskinde ʿizzetni bütünlükin ʿizzet ol taŋrıḳa ḳamuġ |
| Ku. T. 26/98a2 | 144 ey anlar kim bittiler tutmaŋlar kafirlerni dostlar müᵓminlerde | aḍın | — tileyür mü siz kim ḳılsa sizler taŋrıḳa siziŋüze hüccet belgülüg |
| Ku. T. 27/46b2 | … lleri anlardın kim cuhud boldılar üküş eşitgenler yalġannı üküş eşitgenler | aḍın | boḍunlarḳa kelmezler saŋa aḍnaturlar kelimelerni kiḍin orunlarındın ayurla … |
| Ku. T. 28/39a2 | 162 tegşürdi anlar kim küç ḳıldılar olardın aytıḳ anda | aḍın | kim ayıldı olarḳa ıḍtımız olar üze bir ḳın kökdin anı kim küç ḳılur erdile … |
| Ku. T. 28/60a5 | 194 bütünlükin anlar kim ündeyürler taŋrıda | aḍındın | ḳullar mu erür sizler teg ündeŋ olarnı icabet ḳılsunlar sizke eger çın ers … |
| Ku. T. 29/11b2 | … ildükini aşkare ḳılmaġınça anlar kim ḳatlandılar sizdin tutmadılar taŋrıda | aḍın | resuli yaʿni yalavaçıda aḍın müʾminlerde aḍın iç dost ol taŋrı bilgen ol a … |
| Ku. T. 29/11b2 | … ar sizdin tutmadılar taŋrıda aḍın resuli yaʿni yalavaçıda aḍın müʾminlerde | aḍın | iç dost ol taŋrı bilgen ol anı kim ḳılsa sizler |
| Ku. T. 29/30a2 | 39 eger çıḳmasa sizler ḳınayur sizni açıtġan ḳın boḍunnı sizde | aḍın | ziyan ḳılmaz siz aŋar nerse taŋrı ḳamuġ neŋ üze uġan ol |
| Ku. T. 30/45b2 | … r kim ortaḳ ḳattılar: eger tilese taŋrı tapınmaġay / tapmaġay erdimiz anda | aḍın | hiç nerseni biz ap yime atalarımız ap yime haram ḳıldımız nerseni. andaġuḳ … |
| Ku. T. 30/67b3 | 73 tapnur siz taŋrıda | aḍınḳa | ol kim ewürmesler olarḳa ruzi bėrü köklerdin yerlerdin nerse umaslar |
| Ku. T. 31/19a1–2 | 48 bir sıŋardın tunır men sizdin ünder sizler anı taŋrı--da | aḍın | hem ündeyür men iḍimni bolġay kim bolmaġay men iḍimni ündemek birle bed-ba … |
| Ku. T. 31/31b2 | 81 hem tuttılar taŋrıda | aḍın | taŋrılar bolsun üçün anlarḳa ʿizzet |
| Ku. T. 31/49b2 | … nde yollar hem ıḍtı kökdin suw çıḳardımız anıŋ birle cüftler otlardın aḍın | aḍın | |
| Ku. T. 32/25b3 | 38 aydı firʿavn: ey ögür bilmedim sizke taŋrıdın mėnde | aḍın | yaḳġıl maŋa ey haman balçıḳ üze ḳılġıl maŋa ap meniŋ üçün köşk bolġay kim … |
| Ku. T. 33/12a1 | … peyġamberḳa eger tilese yalawaç nikah ḳılmaḳ anı ḳatıḳsız saŋa müʾminlerde | aḍın | bütünlükin bildimiz ol kim fariza ḳıldımız olar üze cüftleri içre ol kim e … |
| Ku. T. 33/20b1–3 | 58 anlar kim azarlayurlar müʾminlerni hem müʾminelerni anda | aḍın | kim ḳazġandılar bütünlükin kötürdiler yalġan söz belgülüg yazuḳ |
| Ku. T. 33/55b2 | 41 ayġaylar: arıġ sen sen biziŋ erkligimiz sen olarda | aḍın | kendü tapnur erdiler perilerni üküşleri anlarḳa kirtgünmiş tururlar |
| Ku. T. 33/78a1 | … feryad ḳılġalar anıŋ içinde: ey iḍimiz çıḳarġıl bizni ḳılalıŋ eḍgülük anda | aḍın | ḳılur erdimiz. ʿÖmr bėrmedim mü sizke anı kim pend alnur anıŋ içinde kim p … |
| Ku. T. 34/22a1–2 | 23 taŋrıda | aḍınḳa | köndürüŋ olarnı tamuġ yolı tapa |
| Ku. T. 34/70b1–2 | 65 ayġıl: anıŋ üçün men ḳorḳıtġuçi men yoḳ | aḍın | taŋrı meger bir taŋrı ġalebe ḳılġan |
| Ku. T. 34/87b1 | 15 bitiŋler anı kim tilese siz anda | aḍın | ayġıl: bütünlükin ziyan ḳılıġlılar anlar kim ziyanlıġ boldılar özleriŋe bo … |
| Ku. T. 31/72a2 | 36 ermez [mü] taŋrı tirigliki ḳulıŋa ḳorḳuturlar sėni anıŋ birle kim anda | aḍındın | kimni kim ḳışursa taŋrı yoḳ aŋar köndürügli |
| Ku. T. 35/3a3 | … r anlarnıŋ köŋülleri bitmezler ol cehanḳa ḳaçan yad ḳılınsa anlar kim anda | aḍın | turur ançada olar sewnürler |
| Ku. T. 35/33a2 | 20 taŋrı hükm ḳılur könilik birle anlar kim ündeyürler anda | aḍınnı | hükm ḳılmazlar nerse ol taŋrı ol eşitgen hem körgen |
| Ku. T. 35/65b2 | 74 taŋrıdın | aḍındın | ayġaylar: azdılar bizdin kendü ündemez erdimiz anda aşnu nerse. mundaġuḳ ḳ … |
| Ku. T. 36/23a1–3 | 31 ermez siz yanıġlılar yer içinde yoḳ sizke taŋrıda | aḍın | hiç dost ap yariçi |
| Ku. T. 36/55b2 | … 5 sorġıl anı kim ıḍtımız sėnde burun yalavaçlarımızdın ḳıldımız mu taŋrıda | aḍın | taŋrılar tapunsalar |
| Ku. T. 36/81a3 | 28 mundaġuḳ miras bėrdimiz anı | aḍın | boḍunḳa |
| Ku. T. 31/82a2 | 28 nelük yari bėrmedi olarḳa anlarḳa kim tuttılar taŋrıda | aḍın | yaḳın taŋrılar kendü ḳıştılar olardın ol yalġanları ol kim ḳoşar erdiler |
| Ku. T. 37/25a3 | … ndin taŋrı muŋsuz sizler çıġayla eger yüz ewürse siz bekşürgey boḍun sizde | aḍın | yana turmazlar siziŋ tegler |
| Ku. T. 37/75b2–3 | 26 ol kim ḳıldı taŋrı birle | aḍın | ilah atıŋlar köni ḳatıġ ḳın içiŋe |
| Ku. T. 38/27a3 | … toḳışları olar ara ḳatıġ sėznür sen olarnı ḳamuġ bir yerde köŋülleri aḍın | aḍın | ol ol olar bir boḍun tururla ḫıredleri yoḳ |
Aynı gövdeden maddeler
“adın” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).