KuT sözlüğü · madde
bitig isim
Tanım
- Yazı, yazılı şey; kitap, mektup: “bitip ḳoḍmış atın tirigke bitig” adını dirilere yazılı olarak bırakmış; “nom bitig” dinî kitap, sutra; “ilig me bitisü öz elgin bitig” hükümdar mektubu kendi eliyle yazsın; “bitigmü kerek ya söz” mektup mu gerekir, (sözlü) haber mi. Tanıklar: SekMaitManUKB3
- Yazıt: “bu bitig bitigme atısı yolluġ tėgin” bu yazıtı yazan (kağanın) yeğeni Yolluğ Tegin’dir; “belgümin bitigimin anta yaratıtdım” nişanımı, yazıtımı orada yaptırdım; “ataçımḳa bitig taşıġ toḳıtdım” atam için yazıtlı taş yonttum. Tanıklar: OKTŞU
- (Kuran çevirisinde) kitap; kader, yazgı: “bitig boḍnı” kitap ehli; “meger taŋrı yarlıġı birle, bitig zamanberilmiş” ancak Tanrı’nın izniyle, süresi belirlenmiş bir yazgıyla. Tanıklar: KuT2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bitig — yalın hâliyle 177 kez
Çekimli biçimler (17):
Bağlamlar
Bütün geçişler (88) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
88 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 25/12b2 | 145 bolmaz et-özke ölmek meger taŋrı yarlıġı birle | bitig | zamanberilmiş kim kim tilese dünya yanutı bėrür-miz aŋa andın kim kim tile … |
| 4 | … alıŋ azad tişiler uraġutlardın meger ol kim erklendi eligleriŋiz taŋrınıŋ | bitigi | siziŋ üze helal ḳıldı sizke ol kim anda aḍın ol kim tilese siz mallarıŋız … |
| Ku. T. 26/22a3 | 47 ey anlar kim bėrildiler | bitig | bitiŋ aŋar kim ıḍtımız çınġarıġlı bolup aŋa kim siziŋ birle anda öŋdin kim … |
| Ku. T. 26/26a2 | … im bėrdi olarḳa taŋrı öz artuḳluḳındın bütünlükin bėrdimiz ibrahim boḍnıḳa | bitigni | hikmetni hem bėrdimiz olarḳa mülkni uluġ |
| Ku. T. 26/76b3 | … rmazlar meger özlerini ziyan ḳılumazlar saŋa nersedin ıḍtı taŋrı seniŋ üze | bitigni | üstüvarlıḳnı ögretti saŋa anı kim bilmez erdiŋ erür taŋrı--nıŋ fazlı seniŋ … |
| Ku. T. 26/89a2 | … ökler içinde ol kim yerler içinde çın-oḳ tuturdumız anlarḳa kim bėrildiler | bitig | sizde öŋdin hem sizke kim ḳorḳuŋlar tėp taŋrıdın eger tansa sizler bütünlü … |
| Ku. T. 26/92b1 | … ŋlar bitüp taŋrıḳa yalavaçlarıŋa ol bitig kim ıḍtı indürdi yalavaçı üze ol | bitig | kim ıḍtı anda aşnu kim kim tansa taŋrıḳa hem ferişteleriŋe kitablarıŋa yal … |
| Ku. T. 27/3b3 | 159 Yoḳ | bitig | boḍnı--dın meger bitgey ök aŋar ölmişinde burun ḳıyamet kün bolur olar üze … |
| Ku. T. 27/19a2 | 5 bu kün helal sizke arıġlar anlarnıŋ taʿamı kim bėrildiler | bitig | helal sizke siziŋ taʿamuŋuz helal olarḳa parsa uraġutlar müʾminlerdin pars … |
| Ku. T. 27/29a1 | 15 ... üküşni andın kim yaşrur erdiŋizler | bitigdin | keçrürler üküşdin çın-oḳ keldi sizke taŋrıdın yaruḳluḳ hem belgülüg bitig |
| Ku. T. 27/53a1 | 48 Iḍtımız saŋa | bitigni | sezasınça çınġarıġlı ol kim anda öŋdin ol bitigdin hem tanuḳ anıŋ üze hükm … |
| Ku. T. 28/30a3 | 154 ḳaçan öçti erse musadın öwke aldı tahtalarnı anıŋ | bitigi | içinde köni yol yarlıḳamaḳlıḳ anlarḳa kim olar iḍileriŋe ḳorḳarlar |
| Ku. T. 28/35a2 | … eger ol tirgüzür hem öldrür kirtgünüŋler taŋrıḳa yalavaçıŋa anasındın tuġa | bitig | bilmegli sawçıḳa ol kim kirtgünür taŋrıḳa anıŋ sözleriŋe uḍuŋlar aŋa bolġa … |
| Ku. T. 28/43b3 | … iz. eger kelse olarḳa ᶜaraz anıŋ meŋizlig alurlar anı alınmadı mu olar üze | bitig | bütünlüki aymaġu--ları üze meger haḳnı oḳıdılar ol kim anıŋ içinde soŋ sar … |
| Ku. T. 28/60a7 | 196 bütünlükin meniŋ erkligim dostum taŋrı ol kim ıḍtı | bitigni | ol dost tutar eḍgülerni |
| Ku. T. 30/8a1 | … : ey ʿaziz tegdi bizke hem boḍnumızke ḳor yas keldürdümiz bir kesek azḳına | bitig | tükel bėrgil bizke ülgüni sadaḳa ḳılġıl biziŋ üze ol taŋrı yanut bėrür sad … |
| Ku. T. 30/12a1 | 43 ... meniŋ aramda siziŋ araŋızda yana ol kim anıŋ üskinde ol | bitig | ʿilmi |
| Ku. T. 30/19a1 | 1 taŋrı bilür. ol | bitig | belgüleri ol oḳıġu ol belgülüg |
| Ku. T. 30/51al | … sėnde öŋdin meger erenler kim yarlıġ ıḍıldı anlarnıŋ tapa aytıŋ / soruŋlar | bitig | boḍnıŋa eger bilmes erse sizler |
| Ku. T. 30/78a1 | … üze özlerindin keldrür-miz sėni tanuḳ bular--nıŋ üze indürdümiz seniŋ üze | bitigni | belgürtü tegme nerseni köni yolḳa köndürmek yarlıḳamaḳ sewünçi boyun bėrig … |
| Ku. T. 31/12b1–2 | 30 aydı: ʿisa men taŋrı ḳulı turur men bėrdi maŋa | bitig | hem ḳıldı mėni peyġamber |
| Ku. T. 31/20a1–2 | 51 yad ḳılġıl | bitig | içinde musanı ol erdi ḳatıḳsız erür ḫas yalavaç |
| Ku. T. 31/21b2 | 56 yad ḳılġıl | bitig | içinde idrisni ol erür rast peyġamber |
| Ku. T. 32/3b2 | 2 ol belgülüg | bitig | nişanları |
| Ku. T. 32/32b2 | 49 ayġıl: keldürüŋ bir | bitig | taŋrı dergahındın ol könirek ol ikidin uḍu bėreyin aŋa eger çın erse sizle … |
| Ku. T. 33/58a3 | 44 yime bėrmedimiz anlarḳa hiç | bitig | yarlıġ kim oḳısalar anı yime ıḍmadımız anlar tapa sėnde burun hiç ḳorḳutġu … |
| Ku. T. 33/76a2 | 31 ol kim yarlıġ ıḍtımız saŋa | bitigdin | ol köni ol çın tutuġlı anı kim anıŋ utrusında turur ol taŋrı öz ḳullarını … |
| Ku. T. 33/80b1 | … ni törüttiler yer--din azu olar ortaḳ mu kökler içinde azu bėrdimiz olarḳa | bitig | olar belgülüg hüccet üze tururlar andın yoḳ kim vaʿde bėrmez zalimler amar … |
| Ku. T. 34/41b1 | 157 keldürüŋ | bitigiŋiz | eger çın erse sizler yaʿni rast sözlegüçi |
| Ku. T. 34/59a1–2 | 29 | bitig | indürdümiz saŋa ḳutluġ tedbirler ḳılsunlar üçün anıŋ belgülerini pend alsu … |
| Ku. T. 35/17a2 | 69 yarudı yer iḍisi nurı birle or[na]lur | bitig | keldürlür peyġamberler tanuḳlar hükm ḳılnur olar ara könilik birle olar zu … |
| Ku. T. 35/54b3 | 53 bütünlükin bėrdimiz musaḳa köni yolnı bėrdimiz yaʿḳub oġlanlarınḳa | bitigni | |
| Ku. T. 35/73a3 | 3 | bitig | belgürmiş anıŋ nişanları ḳurʾan tazi tilinçe bilgen boḍunḳa |
| Ku. T. 36/10a3 | … fermanlandıŋ uḍmaġıl olar tilekleriŋe ayġıl: kirtgündüm ol kim ıḍtı taŋrı | bitigdin | fermanlandım dad ḳılsa men siziŋ ara taŋrı turur biziŋ iḍimiz hem siziŋ iḍ … |
| Ku. T. 36/35a2 | 52 mundaġuḳ yarlıġ ıḍtımız saŋa ruhnı yarlıġımız birle bilmez erdiŋ nė ol | bitig | nė ol iman ançası bar ḳıldımız anı nur köndürür men köni yol[ḳa] kimni til … |
| Ku. T. 36/74b2 | 2 belgülig | bitig | haḳḳı |
| Ku. T. 36/96a1 | 16 bütünlükin bėrdimiz yaʿḳub oġlanlarıḳa | bitig | hem hikmet hem peyġamberlıḳ ruzi bėrdimiz olarḳa arıġlardın artuḳ ḳıldımız … |
| Ku. T. 36/104b2 | 29 bu | bitigimiz | sözleyür siziŋ üze könilik birle biz bitinür erdimiz anı kim ḳılur erdiŋiz … |
| Ku. T. 31/83b2–3 | 30 aydılar: ey biziŋ boḍnımız biz eşittimiz bir | bitig | indrüldi musada kiḍin … |
| Ku. T. 38/17a3 | 2 ol turur kim çıḳardı anlarnı kim tandılar | bitig | iḍilerindin kendü saraylarındın ilk ḳopmaḳḳa sėzinmediŋiz kim çıḳġaylar tė … |
Aynı gövdeden maddeler
“bitig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).