Derlem sözlüğü · madde
biti- fiil
Tanım
- Yazmak: “bitig bitidim” yazıt yazdım; “yolluġ tėgin bitidim” (ben) Yolluğ Tegin yazdım; “bitidim kitabnı mėva‘iz mėsėl” kitabı öğütler ve örneklerle yazdım; “bitise ḳalır söz” yazılırsa söz kalır; “unıtma bu sözler, köŋülke biti” bu sözleri unutma, gönle yaz; “ilig me bitisü öz elgin bitig” hükümdar da mektubu kendi eliyle yazsın; “brḫmi atlaġ ujak bitėp” Brahmi adlı yazı yazıp; “eger biz bitise-miz olar üze” eğer onlara (farz olarak) yazsaydık; “her-ayine bitir-miz anı kim aytur” söylediğini elbette yazacağız. Tanıklar: KÇKTBKŞUMaitKuT2KB4AH
Maniheist metindeki “tonnuŋ biti” örneğinde biti ‘bit (böcek)’ anlamındadır.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): biti- — yalın hâliyle 5 kez
Çekimli biçimler (29):
Bağlamlar
Bütün geçişler (122) →KB Kutadgu Bilig
61 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 114 | neçe tirse dünya tüker alḳınur / | bitise | ḳalır söz ajun tezginür |
| KB 1722 | aça aḍra tuttı ḳamuġ işlerin / saḳışlıġ | bitip | ḳoḍtı barça barın |
| KB 2698 | bitimedi | erse bitigli bitig / negü bilgey erdiŋ bu hikmet bilig | |
| KB 3187 | XXXIX. KÜN TOĠDI İLİG OḌĠURMIŞḲA BİTİG | BİTİP | IḌMIŞIN AYUR / / devat ḳoldı kaġıd bitidi bitig / bitig birle itti işiŋe … |
| KB 3889 | yana oḳ negü teg | bitiyin | bitig / bitig ornıŋa sen bitig sen tetig |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
18 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/38a1 | 66 eger biz | bitise-miz | olar üze öldrüŋler tėp özleriŋizni azu çıḳıŋlar tėp saraylarıŋızdın ḳılmaz … |
| Ku. T. 27/34a3 | 21 ey boḍnum kiriŋler yerke arıġ yerke ol kim | bitidi | taŋrı sizke yanmaŋlar kiḍinleriŋizke yaŋa sizler ziyanlıġ bolup sizler |
| Ku. T. 28/32b1 | 156 | bitigil | bizke bu dünya içinde eḍgülük hem aḫiretde biz yandımız saŋa. aydı taŋrı: … |
| Ku. T. 30/38b2–3 | 24 ḳaçan kim aytılsa olarḳa: negü indürdi iḍiŋiz ayurlar: aşnuḳılarnıŋ | bitimiş | sörçekleri |
| Ku. T. 38/14a2–3 | 21 | bitidi | taŋrı: ġalebe ḳılġay men men hem meniŋ yalavaçlarım ol taŋrı küçlüg küsüş … |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.001.35–39 | … ıŋa tegi alku nomlarag uḳıtdaçı maytrısmit yėti otuz ülüş ulug nom bitigig | bititü | ü tegintimiz.. bu nom bitimiş buyan edgü kılınç ülüşin evirer-biz.. |
| Mai.Tek.027.01–05 | (son) = 46a 56 -ser aġızt(a) ... | bitiser | azu b(ititser) ... mintin bir şloḳ / - ... bititser alku ol tözün t(ınlıg- … |
| Mai.Tek.050.06–08 | v(i)rhar yėrin sipirmiş üçün nom ėşidip nom bitig | bitimiş | üçün ton etük aş içgü buşı bėrmiş üçün |
| Mai.T-11.14b.24–27 | … itri bodiswt kenç kiçig erken torl-uġ iligin altunluġ kegde tutup bėr ujak | bitimişte | yüz ujak bitimiş bolur ... |
| Mai.T-11.15a.06–14 | … .. ötrü bodiswt ikinti kegdete altmış artuḳı tört sanlaġ brḫmi atlaġ ujak | bitėp | ḳaŋınḳa bėrip inçe tėp tėyür .. |
Sek Sekiz Yükmek
10 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.52 (Ia) | bitigig | bitiser | bitit[ ] oḳ[ ]r oḳıtsar azu nomlasar |
| Jut.Sek.T-1.113–114 (Ib) | bitiser | bitiser oḳısar oḳıdsar | |
| Jut.Sek.T-1.132 (Ia) | tutar erdiler | bitiyü | oḳıyu ayayu aġrlayu tapınur udunur ertiler |
| Jut.Sek.T-1.367 (IIc) | tusu ḳıltımız bo nom bitigig ------ tutar | bitiyür | oḳıyur tınlġlarıġ |
| Jut.Sek.T-1.416–417 (Ia) | uluġ bilge bilig paramit | bitigli | yoga atlġ blgürer |
KT Kül Tigin Yazıtı
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT K 13 | bunca : bit(i)g : bit(i)gme : kül tėġ(ı)n : (a)tısi : yol(lu)g tėg(i)n : | bi- / tid(i)m | : yig(i)rmi : kün : ol(u)r(u)p : bu t(a)şḳa : bu tāmḳa : ḳoop : / yol(lu)g … |
| KT K 13 | … i : kün : ol(u)r(u)p : bu t(a)şḳa : bu tāmḳa : ḳoop : / yol(lu)g tėġ(ı)n : | bitid(i)m | : |
| KT GD | … ġ(u)t : bu [ ] b(e)ġ(ı)m : tėġ(ı)n : / yüg(e)rü : t(e)ŋri bolça [ ]t(a)ş : | bit(i)d(i)m | : |
| KT GD | yoll(u)g : tėġ(ı)n | b(i)t(i)d(i)m(i)z | . |
Man Manichaica I-III
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T. II K. 2a-138 | … sin … … … üçün kam[ag] … … … … … başın … …. … … … … T. II K. 2a : *195 / | bitiyü | tegintim … … … … ezrua t(e)ŋri kim k(e)ntü ol kamag t(e)ŋri yėrinteki t(e) … |
| T II D 171-244–247 | … etkaçi m(a)r işuy(a)zd m(a)histak üze kim yme ulug amranmakın agır küsüşün | bitidim | |
| T II D 171-273–274 | bu bėş agız | b(i)t(i)m(i)ş | üçün yazukka kirm(e)y(i)n |
| T II D 173 a1-301–303 | t(a)kı inçe k(a)ltı tonnuŋ | biti | kim kişineŋ t(e)risinte ünüp y(a)na kişineŋ kanın k(e)ntü sorar |
AH Atebetü’l-Hakâyık
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 465–468 | bitidim | kitabnı mėva‘iz mėsėl oḳısa tatır til yimiş teg ‘asėl kim erse bu sözke aḍ … | |
| AH 473–476 | anın uş çıḳardım bu türki kitib kerek ḳıl tap ey dost kerek ḳıl itib | bitidim | bu taŋsuḳ turaf sözlerin ḳalı barsa özüm sözüm ḳalsu tip |
| AH 509–510 | sėbėb erdi bu iş | bitidük | kitab kerek ḳıl icabėt kerek ḳıl ‘itab |
BK Bilge Kagan Yazıtı
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK G 13–15 | … nça […………..] / (G-B) [ — belge) ḳ(a)g(a)n : b[it(i)gin] : yol(lu)g tėgin : | bit(i)d(i)m | : |
| BK G 13–15 | (a)y (a)rtuḳı : tört kün : [ol](u)r(u)p : | bitid(i)m | : |
U Uigurica I-IV
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … uluġ arvıs-lar ėligin toz-ta yapırḳaḳ-ta kegde-te böz-te ban-ta erser yme | bitip | et’öz -inte erser yme boḳuz-ınta erser yme tutsar-lar oḳısar-lar .. ol tın … |
| U II, T. II, Y., 48-59–62 | … adın yoġ tėp .. anın bu alḳu ayıġ ḳılınç-larıġ arıtdaçı kşanti nom erdinig | bitidü | tegindim .. |
KÇ Küli Çor Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KÇ G 3 | Bilmez biligin, biltökümün, ödökümün bunça bitig | bitidim | . |
O Ongin Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| O ek 3 | at[açı]m [bil]ge at[açı]m! [Lü] [yılḳa] | bit[idim] |
ŞU Şine Usu Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| ŞU G 14 | … . begnig ban .... r1g1m ... t1g .. -nçig ban itdim bunça bitigig ... bitig | [biti]dim | b / / / / B 1: kelti ḳarluḳ bod[un?] k ... (...) t'o/u (...) -miş . zl … |
IB Irk Bitig
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| IB 65 | … i)g di<n>t(a)r burua guru (ė)ş(i)d[ip] iç(i)m(i)z isig s(a)ŋun itaçuk üçün | bitid(i)m | . |
KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 222 | drmuruç seli upasi ḳulḳıya küsüşiŋe | bitidim |
Abh Abhidharma (Shogaito)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 2522 | bu sudur vinay abidarim-ıġ tegimlig ol | bidigeli | kegde-te tėp. |
Aynı gövdeden maddeler
“biti” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).