İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

çeçek isim

Tanım

  1. Çiçek: “tü tü çeçek çergeşür” türlü türlü çiçek sıralanır; “teŋridem hua çeçekler yüzken yaġmur osuglug yaġıdtılar” tanrısal çiçekleri yağmur gibi yağdırdılar; “kim çıḳmaz mivedin hem çėçeklerindin” meyvelerden, çiçek kılıflarından çıkan (her şeyi bilir). Tanıklar: MaitKuTDLT
  2. (KB’de çiçek yazımıyla) bahar ve güzellik imgesi: “tümen tü çiçekler yazıldı küle” binlerce türlü çiçek gülerek açıldı; “çiçek yazdı yüz kör küler ḳatġurar” çiçek yüzünü açtı, güler, kahkaha atar; “ḳalı bolmasa eḍgü yarlıġ tilin / yaşarmış çiçekler ḳurır” (beyin) dilinde iyi buyruk olmazsa yeşermiş çiçekler kurur; “ḳayuḳa bu aḳsa çiçek öndi tüz” (iyi söz) nereye akarsa orada çiçek biter. Tanıklar: KB4
  3. “lenḫua çeçek” nilüfer, lotus çiçeği: “erdini lénḫua çeçek üze yorıdaçı” mücevherli lotus çiçeği üzerinde yürüyen; “ḳaltı lenḫu-a çeçek öz-in ök açılıp yarılıp” tıpkı lotus çiçeğinin kendiliğinden açılması gibi; “pundarik çeçekdeg” beyaz lotus gibi. Tanıklar: Abh2AOShoR2

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

çeçekdeg ve KB’deki çiçek yazımı da bu maddede (biçimler korunur).

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): çeçek — yalın hâliyle 32 kez

Çekimli biçimler (12):

KB Kutadgu Bilig

15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 70 tümen tü çiçekler yazıldı küle / yıpar toldı ḳafur ajun yıḍ bile
KB 79 elik külmiz oynar çiçekler üze / sıġun muyġaḳ aġnar yorır tip keze
KB 80 ḳalıḳ ḳaşı tügdi közi yaş saçar / çiçek yazdı yüz kör küler ḳatġurar
KB 96 bu türlüg çiçek yirde munça beḍiz / yazı taġ ḳır oprı yaşıl kök meŋiz
KB 118 yaġa tursu yaġmur yazılsu çiçek / ḳurımuş yıġaçtın salınsu küjek
KB 120 yaġız yir baḳır bolmaġınça ḳızıl / ya otta çiçek önmeginçe yaşıl
KB 452 negü tir eşit emdi köŋli oḍuġ / sözi kör çiçek teg tümen tü boḍuġ
KB 829 üçünçi bu kün toġsa yirke isig / çiçek yazlur anda tümen miŋ tüsig
KB 1651 yimiş yigü ni‘met çiçekinde kör / ḳamuġ neŋke yaŋzaġ munı bilgü teŋ
KB 1808 ḳayu baġḳa tegse suw eksümedin / çiçek yazlur anda tümen tü yıḍın
KB 1810 ḳalı bolmasa eḍgü yarlıġ tilin / yaşarmış çiçekler ḳurır terk bilin
KB 2573 asıġ ḳılsa azġan anıŋ men ḳulı / çiçek yaslıġ erse biçer men ulı
KB 2688 aḳar suw teg ol bu tilin eḍgü söz / ḳayuḳa bu aḳsa çiçek öndi tüz
KB 3212 yaġız yir yaşıl suw yaraştı bile / ara miŋ çiçekler yazıldı küle
KB 6625 yadım tü çiçek teg yıḍı kin burar / ötündüm men itnü tükettim tura

Aynı gövdeden maddeler

“çeçek” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).