KB sözlüğü · madde
adın sıfat
Tanım
- Başka, diğer, öteki: “bar adın orunta sözlep” başka yerde söyleyip; “adın kişilertin tıdıġ bar” başka kişilerden engel var; “aḍın yol” başka yol. Tanıklar: AbhTT
- Başkası, özge kişi; “öz” karşıtı: “adınlarḳa asıġlıġ işig işletiŋiz” başkalarına yararlı iş yapın; “özli adınlınıŋ ḳaraŋġusın” kendisinin ve başkasının karanlığını. Tanıklar: AbhTT
- (-DAn, -nIŋdA ile) -den başka, -den gayrı: “seniŋdin aḍınḳa” senden başkasına; “munda aḍın” bundan başka; “yoḳ oŋ anda aḍın” ondan başka çare yok. Tanıklar: AbhKB2DLTAH
- “adın öŋi” ayrı, farklı: “adın öŋi öçmeklertin” başka, ayrı sönüşlerden. Tanıklar: Abh2ShoR
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): adın — yalın hâliyle 423 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- adın 258 (Abh, Mait, U, EÇS) · aḍın 164 (KB, KuT, AH, DLT) · ad’ın 1 (Abh)
- adınḳa 33 (Abh, U) · aḍınḳa 10 (KB, KuT, DLT)
- adınlarḳa 20 (Abh, U, ShoR) · aḍınlarḳa 1 (KB)
- adınlar 12 (Abh, ShoR, U) · aḍınlar 4 (AH, KuT, KB)
- adınlarıġ 4 (Abh, AO) · adınlarıg 1 (Mait)
- aḍınḳı 3 (KuT) · aḍınkı 1 (KuT)
Çekimli biçimler (26):
Bağlamlar
Bütün geçişler (107) →KB Kutadgu Bilig
107 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 6 | ay erklig uġan meŋü muŋsuz bayat / yaramaz seniŋdin | aḍınḳa | bu at |
| KB 8 | aya bir birikmez saŋa bir | aḍın | / ḳamuġ aşnuda sen sen öŋdün kiḍin |
| KB 132 | anıŋda basa boldı ikinç oŋay / bir ewde ḳalır on | aḍın | iki ay |
| KB 818 | törüde ikigü maŋa bir sanı / keserde | aḍın | bulmaġay ol mini |
| KB 1083 | saŋa emdi anıp yorır erdi öz / maŋa titgü teg sen | aḍın | boldı söz |
| KB 1217 | negü teg bolur sen meniŋde kiḍin / meniŋ yoḳ saḳınçım munıŋda | aḍın | |
| KB 1314 | tiliŋde yorımasu begler sözi / meger eḍgülükte | aḍın | ay ḳozı |
| KB 1364 | ulır men ökünüp asıġ yoḳ ökünç / idim rahmetinde | aḍın | yoḳ umunç |
| KB 1397 | ḳanı tüş sapı boldı keçmiş künüŋ / ökünçte | aḍın | yoḳ bu ḳalmış künüŋ |
| KB 1672 | saranlıḳta ınġa negü bar | aḍın | / tirer neŋ yiyümez ḳalır neŋ kiḍin |
| KB 1781 | uḳuşluġḳa tegse | aḍın | begliki / ilin inçke tegrür bu bir sözke büt |
| KB 2 | aḍın | ma bu biş neŋ yıraḳ tutġu beg / atı eḍgü bolsa kü çaw bolġu teg | |
| KB 2510 | aḍın | üç iş ol kör tapuġçı işi / küḍezmese andın özi yir başı | |
| KB 2561 | öziŋe bir at ton tolum ḳılsa tap / | aḍının | ülese bir az ḳoḍsa tap |
| KB 2946 | munu sözledim men seŋa belgülüg / taḳı bir sözüm bar | aḍın | ülgülüg |
| KB 3053 | seniŋde | aḍın | yoḳ yülekim maŋa / küwençim sen ök sen umınçım saŋa |
| KB 3132 | taḳı bir bar erse sini teg | aḍın | / uḍa birgey erdi kör öŋdün kiḍin |
| KB 3228 | munıŋda | aḍın | anda ta‘at ḳayu / maŋa körkitü bir tilin sözleyü |
| KB 3336 | ḳadaş ḳaḍġuların ḳadaş yimese / | aḍın | yat ḳaçan yir ḳadaş bolmasa |
| KB 3376 | … GDÜLMİŞKE / / yanut birdi oḍġurmış aydı bu çın / munıŋda aḍınsıġ yime bar | aḍın | |
| KB 3489 | baralım timekte | aḍın | yoḳ sözüm / neteg ayġa barma tiyü bu özüm |
| KB 3681 | uzun boldı sözler neŋi asġı yoḳ / taḳı ma uzatıp | aḍın | tusġı yoḳ |
| KB 3771 | aya çın vefalıġ baġırsaḳ iḍim / seniŋde baġırsaḳ | aḍın | bulmadım |
| KB 3939 | bu söz tap ḳıl emdi | aḍın | sözleme / uḳuşḳa biligke tilin özneme |
| KB 4325 | yimekig bilirler ḳarın toḍgusı / boġuzda | aḍın | yoḳ olar ḳaḍġusı |
| KB 4477 | usa ew ḳızı al elig tegmedük / seniŋde | aḍın | er yüzin körmedük |
| KB 4746 | ikide | aḍın | yoḳ tapuġçı işi / ya tapġı yaraġay kötürgey başı |
| KB 4838 | aġır sawçılarıġ iletti ölüm / | aḍın | kim itügey ot em ya tolum |
| KB 4933 | yime keçti ḳaç kün bu sözke | aḍın | / saḳındı ilig baḳtı öŋdün kiḍin |
| KB 4980 | ḳoḍu birdi emdi sini ay ḳadaş / munıŋda | aḍın | bir tilek ḳoldı taş |
| KB 5166 | yula teg küyer sen bu kün ay ilig / yaruḳluḳ | aḍınḳa | turur ay silig |
| KB 5415 | tirigke | aḍın | hiç yoḳ erse ḳıyın / tap erdi bu açıḳ ölümke baḳın |
| KB 5592 | sewindür bularıġ açın neŋ bile / körü tur | aḍın | işke ḳatma yula |
| KB 5837 | biziŋde usalraḳ | aḍın | kim bolur / yazuḳ biz ḳılurmız du‘a ol ḳılur |
| KB 5847 | seniŋde baġırsaḳ | aḍın | yoḳ maŋa / ınanıp ışanur men emdi saŋa |
| KB 6024 | ḳara ‘am tüşinte yörügi | aḍın | / aḍın boldı begler tüşi kör aḍın |
| KB 6027 | yana tüş bolur kör yörügi anıŋ / | aḍınḳa | bolur asġı bolmaz seniŋ |
| KB 6109 | bu iki bulup miŋ yaşasa tükel / ölüm tutsa aḫır | aḍın | bolġu ḫal |
| KB 6333 | üküşlük ne asġı ölümde kiḍin / anı yigli sewnür seniŋde | aḍın | |
| KB 6465 | ajun ḳılḳı barça | aḍın | boldı kör / kişi köŋli tilde öŋin boldı kör |
Aynı gövdeden maddeler
“adın” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).