KB sözlüğü · madde
arıġ sıfat
Tanım
- Temiz, arı, saf: “arıġ topraḳ” temiz toprak; “arıġ ton” temiz giysi; “ay teŋriniŋ arıġ yaruḳı” ayın temiz ışığı; “araġ turug köŋül” arı, duru gönül. Tanıklar: ManUShoR
- Ahlakça temiz, iffetli, günahsız: “arıġ bolsa özi, yorısa köni” kendisi temiz olsa, doğru yürüse; “arıġ çḫşapt” temiz (tutulan) ahlak kuralları; “arıġ yaruḳ ezrua teŋri” temiz, aydınlık Zurvan tanrı. Tanıklar: HuastMaitShoRKB
- (Kuran çevirisinde) helal, temiz (ṭayyib); “arıġlar” temiz şeyler: “helal ḳılur olarḳa arıġlarnı” onlara temiz şeyleri helal kılar. Tanıklar: KuT
- Koru, bahçe (Mait): “lumbani atlıġ arıġda” Lumbini adlı koruda. Tanıklar: Mait
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): arıġ — yalın hâliyle 208 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- arıġ 183 (KB, ShoR, KuT, U) · arıg 25 (Mait, Man, T)
- araġ 4 (Mait) · arag 1 (Mait)
Çekimli biçimler (16):
Bağlamlar
Bütün geçişler (69) →KB Kutadgu Bilig
69 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 727 | arıġ | bolsa özi yorısa köni / munıŋ baġı mundaġ biliŋü munı | |
| KB 831 | toġar kün | arıġ | ya arıġsız timez / ḳamuġḳa yaruḳluḳ birür eksümez |
| KB 1022 | törütti tümen miŋ halayıḳlarıġ / tili birle teŋrig ögerler | arıġ | |
| KB 1159 | atı erdi ögdülmiş aşlı arıġ / yüzi körklüg erdi me ḳılḳı | arıġ | |
| KB 1985 | saḳınuḳ kerek beg ne ḳılḳı arıḳ / arıḳlıḳ tiler tutçı urġı | arıġ | |
| KB 2110 | arıġ | tutġu begler köni ḳılıḳ ḳılıḳ / boḍun beg yolındın tüzer yol yorıḳ | |
| KB 2190 | saḳınuḳ kerek din iḍisi arıġ / imin bolsa il boḍnı andın | arıġ | |
| KB 2461 | saḳınuḳ kerek din iḍisi arıġ / | arıġ | bolsa ḳılḳı ḳılınçı arıġ |
| KB 2461 | saḳınuḳ kerek din iḍisi arıġ / arıġ bolsa ḳılḳı ḳılınçı | arıġ | |
| KB 2500 | yana körse iç taş yaraġsızlarıġ / ayu birse tıḍsa kötürse | arıġ | |
| KB 2729 | bor içmez kerek bolsa ḳılḳı arıġ / yaraġsız ḳılınçıġ yıratsa | arıġ | |
| KB 2845 | arıġ | boldı begler tadusı özi / arıġ bolmasa aş ḳaçan yir ḳozı | |
| KB 2846 | arıġ | bolsa aşçı arıġ aş birür / arıġ bolsa aş suw sewe keḍ yilür | |
| KB 2846 | arıġ bolsa aşçı arıġ aş birür / | arıġ | bolsa aş suw sewe keḍ yilür |
| KB 2855 | bu körklüg kişi közke körnür arıġ / | arıġ | bolmasa aş boġuzḳa ḳarıġ |
| KB 2857 | arıġlıḳnı barça kişiler tiler / | arıġ | bolsa aş suw kişi arzular |
| KB 2917 | saḳalsız kerek bu iḍişçi | arıġ | / küḍezilse içgüde ḳıl tü yamıġ |
| KB 3112 | ay eḍgü törülüg | arıġ | beg silig / bayat birdi erdem saŋa ög bilig |
| KB 3925 | bu sözni eşit ay maŋa kelmedük / negü tir | arıġ | bilge baġı beḍük |
| KB 4047 | ḳılınçı | arıġ | erse körklüg yüzi / iḍişçi ḳılur beg ay köŋli yazı |
| KB 4109 | özüŋni arıġ tut ḳamuġdın sıŋar / | arıġ | ol bu begler arıġ neŋ sewer |
| KB 4289 | otunḳa ḳatılma ay aslı | arıġ | / yüzüŋnüŋ suwın iltge sindin arıġ |
| KB 4289 | otunḳa ḳatılma ay aslı arıġ / yüzüŋnüŋ suwın iltge sindin | arıġ | |
| KB 4405 | bularnıŋ bile me ḳatıl ay ḳadaş / | arıġ | bolġa boġzuŋ ḫalal bolġa aş |
| KB 4501 | saḳınuḳ | arıġ | bolsa aşlı bolur / ol üç neŋ bu yirde bolur ay unur |
| KB 4505 | awurtası eḍgü kişi tut arıġ / oġul ḳız | arıġ | ḳopġa turġay ḳarıġ |
| KB 4536 | ewiŋ barḳıŋ keçi | arıġ | tut silig / saŋa kelge devlet aḳı kiŋ elig |
| KB 4646 | arıġ | it aş içgü tatıġlıġ silig / yisü arzu birle sunuġlı elig | |
| KB 4648 | usa eḍgü itgil sen aş suw arıġ / toḍup ḳopsu barsu keligli | arıġ | |
| KB 4801 | ḫatarlıġ turur dünya nuşı aġa / | arıġın | tile barça içgü yigü |
| KB 4959 | ḳızıl yüz öŋi oŋdı boldı sarıġ / ajun boldı altun öŋi teg | arıġ | |
| KB 5351 | kimiŋ boġzı egni bar erse | arıġ | / arıdı anıŋdın yazuḳı arıġ |
| KB 5364 | bu taġlar ḳatında çıḳar gevherıġ / ḳazıp yetrümezler saŋa ay | arıġ | |
| KB 5430 | negü tir eşitgil ay ḳılḳı | arıġ | / bu öḍlek oḳı birle köŋli balıḳ |
| KB 5575 | birisi iliŋde | arıġ | tut kümüş / ‘ıyarın küḍezgil ay bilgi üküş |
| KB 5646 | özüm koḍsa emdi yaraġsızlarıġ / köŋül bulġanuḳtın süzülse | arıġ | |
| KB 6055 | ol atçı turur kör atalıġlarıġ / atasız ḳılıġlı ay ḳılḳkı | arıġ | |
| KB 6072 | neçe küç bileklig yumıtmışlarıġ / ölüm tuttı saçtı yırattı | arıġ | |
| KB 6222 | yana ḳoptı yundı tarandı arıġ / namaz ḳıldı virdin oḳıdı | arıġ | |
| KB 6512 | yime yarlıḳaġıl ḳamuġ mü‘minıġ / toġardın batarḳa tegi ay | arıġ |
Aynı gövdeden maddeler
“arıg” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).