KB sözlüğü · madde
arta- fiil
Tanım
- Bozulmak, çürümek, yozlaşmak: “ed tavar kentü artayur buzulur” mal mülk kendi kendine bozulur, çürür; “yaġuşsa artar öz” (arzu) yaklaşınca öz bozulur; “bu ortu buzulġa, tükel artaġa” bu orta (hal) bozulur, tamamen çürür. Tanıklar: MaitKB2
- Bozmak, yıkmak (Orhon): “ėliŋin törüŋin kem artatı udaçı erti” ilini, töreni kim bozabilirdi. Tanıklar: KT
- “artamaḳ busulmaḳ” bozulma, yıkılma: “etözke ölmek artamaḳ” bedene ölüm ve çürüme. Tanıklar: ManShoR
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): arta- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- artamak 1 (Man) · artamaq 1 (ShoR) · artamaḳ 1 (Mait)
Çekimli biçimler (21):
Bağlamlar
Bütün geçişler (55) →KB Kutadgu Bilig
55 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 136 | basa keldi arzu tilek arzular / ḳayuḳa yaġuşsa | artar | öz ular |
| KB 349 | tilekin bulur eḍgü künde yaŋı / isizniŋ küniŋe miŋ | artar | muŋı |
| KB 429 | basutçı telim bolsa beg emgemez / işi barça itlür törü | artamaz | |
| KB 740 | kelir ḳut kişike atı çawlanur / yaŋı ay teg | artar | yaruḳı tolur |
| KB 834 | bu kün burcı arslan bu burc tepremez / ewi tepremezi üçün | artamaz | |
| KB 1036 | vezirlıḳ | artar | birdi tamġa ayaḳ / tuḳı köwrügi birle birdi ḳuyaḳ |
| KB 1262 | ata erdim emdi ölür bu ata / iḍim sen tirig sen | artar | bir ḳuta |
| KB 1485 | ḳamuġ neŋke teŋri ḳılur ol sebeb / ḳamuġ eḍgü isiz | artar | öz ülep |
| KB 1640 | bu eḍgü ḳarımaz yime opramaz / yaşı keḍ uzun ol atı | artamaz | |
| KB 1762 | kötürmişni ilmek tilese yana / | artar | işçi birür yarutmaz küne |
| KB 1827 | kişi ögrenür bilgi | artar | üküş / neçe ögrenip uḳsa bolmaz uḳuş |
| KB 2063 | bu ḳaç neŋde begler yıraḳ tutġu öz / atı | artamasa | yorıḳ bolsa söz |
| KB 2108 | arıġsıznı yalŋuḳ suwun yup arır / ḳalı | artasa | suw negün yup arır |
| KB 2155 | ḳılıç baş özele mesel beglik ol / küniŋe | artar | miŋ ḫatarlıġ işi |
| KB 2502 | bu işke basut barça andın kelir / ḳalı | artasa | ḳalsa andın ḳalir |
| KB 2769 | aġıçı oḍuġ bolsa iş | artamaz | / saḳışlıġ tutar neŋ özin örtemez |
| KB 3463 | bu kök tirgüki ol könilik törü / törü | artasa | kök turumaz örü |
| KB 3579 | ḳalı siŋmese aş tadu artatur / tadu | artasa | er kör iglep yatur |
| KB 4063 | bu yaŋlıġ tapınsa yaransa kişi / ḳutı künde | artar | kör itlür işi |
| KB 4384 | saḳış artasa dünya ‘uḳbi işi / neçe birle | artar | ay eḍgü kişi |
| KB 4396 | olar ögseler ögdi ilke barır / ḳalı sökseler atı | artap | ḳalır |
| KB 4463 | ayıŋlamasunlar sini ḫalḳ ara / atıŋ | artamasun | munı keḍ köre |
| KB 4622 | isig artsa terkin soġıḳ iç üze / soġıḳ | artar | erse isigin tüze |
| KB 4940 | maŋar asġı tegsün | artar | yası yoḳ / süzülsün özümdin ḳamuġ bulġanuḳ |
| KB 4992 | bu sözke egildim birür men boyun / ziyaret ḳılayın | artar | men bu kün |
| KB 4993 | munıŋda oza barmadım men | artar | / öz asġı tiler erdi mindin sıŋar |
| KB 4995 | barayın iligke ilig kelmesün / maŋar tegsü emgek | artar | tegmesün |
| KB 5198 | boḍun ḳılḳı teŋsiz bolup | artasa | / körü ıḍma itgil ḳısa tut basa |
| KB 5203 | boḍun | artasa | anı begler tüzer / ḳalı artasa beg anı kim süzer |
| KB 5203 | boḍun artasa anı begler tüzer / ḳalı | artasa | beg anı kim süzer |
| KB 5564 | yüḍürmegü baylar yükin ortuḳa / bu ortu buzulġa tükel | artaġa | |
| KB 5568 | il itlür erejke tegir bu boḍun / du‘a | artar | ötrü saŋa ol öḍün |
| KB 5862 | et ol bu kişi köŋli | artar | yıḍır / anı keḍ küḍezgü ay ḳılḳı ḳadir |
| KB 5878 | bu yalġan kişi birle | artar | ajun / köni çın kişi tut ay elgi uzun |
| KB 6016 | kiçe saḳnu yatsa anı körse tüş / | artar | ma yörüg yoḳ anıŋ yanġı tuş |
| KB 6450 | sabır ḳılsa miḫnet bolur ni‘metiŋ / şükür kılsa ni‘metḳa | artar | tigil |
| KB 6480 | ajun barça bütrü tükel | artadı | / körüp taŋladaçı ḳanı bir munı |
| KB 6489 | ajun boldı aḫır törü | artadı | / isizlerig eḍgü körü artadı |
| KB 6490 | uḳuşluġ uḳar ol biliglig bilir / yıl ay kün küniŋe baru | artadı | |
| KB 6588 | nelük | artadı | ḫalḳ negü öŋdi ḳoḍtı / ḳayu öḍke tuştum ya ḳayda turayı |
Aynı gövdeden maddeler
“arta” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).