KB sözlüğü · madde
asıġ isim
Tanım
- Yarar, fayda, kazanç; “asıġ tusu” yarar ve fayda: “nomḳa ulaġ sapaġ asaġ tusu ḳılmış bolalım” öğretiye sürekli yarar sağlamış olalım; “tınlıġlarḳa asıġ tusu ḳılmaḳı” canlılara fayda sağlaması; “asıġı bar, edgü ol” yararı var, iyidir. Tanıklar: IBKİP2SekMait2AbhTTShoR
- KB’de sık olarak “asġı”: “uḳuş bolsa erke kör asġı üküş” ere akıl olursa yararı çok olur; “boḍun asġı” halkın yararı; “öz asġı tiler” kendi çıkarını ister; “asġı yası” yararı ve zararı. Tanıklar: KB4
- Kazanç, faiz: “almakları birle ribanı asıġ” faiz kazancını almaları yüzünden. Tanıklar: KuT
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): asıġ — yalın hâliyle 222 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- asıġı 19 (Abh, ShoR, U, KİP) · asıgı 1 (IB)
- asag 17 (Mait) · asaġ 4 (Sek, Mait)
- asıġlar 7 (KB, KuT, Abh) · asıglar 1 (KB)
- asıġḳa 4 (KuT, KB, Abh) · asıgka 1 (Mait)
Çekimli biçimler (30):
Bağlamlar
Bütün geçişler (245) →KB Kutadgu Bilig
245 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 106 | asıġ | ḳolsa barça özüŋ yassızın / berü kel tapuġ ḳıl köŋül bir ısın | |
| KB 190 | kişidin kişike ḳumaru söz ol / ḳumaru sözüg tutsa | asġı | yüz ol |
| KB 305 | uḳuş azın azlanma | asġı | üküş / bilig azın azlanma erke küsüş |
| KB 448 | ilig saḳlıḳı ḳıldı ilke asıġ / bu | asġı | bile boldı ilde tatıġ |
| KB 878 | toga eḍgüdin tutçı eḍgü kelir / ajun buḍnı andın | asıglar | alır |
| KB 982 | bu til yasın aydır eşittim anı / anıŋ | asġı | barmu ayu bir köni |
| KB 1002 | söz | asġı | bile kör yaġız yirdeki / yaşıl kökke yoḳlar bulur tördeki |
| KB 1118 | küremiş kürek erdi uş bu özüm / ecel tuttı iltür ne | asġı | sözüm |
| KB 1169 | tirigliki toldı bu ay toldınıŋ / ökünçün ulır kör | asıġ | yoḳ anıŋ |
| KB 1361 | ölüm utru keldi ökündi özüm / | asıġ | ḳılmadı bu ökünçüm sözüm |
| KB 1569 | ataŋnı anaŋnı sewindür tapın / yanut birge tapġuŋ tümen miŋ | asıġ | |
| KB 1826 | muŋar meŋzetü keldi türkçe mesel / oḳıġıl munı sen | asıġ | özke al |
| KB 1915 | eşitse bolur ol ḳulaḳḳa tatıġ / telim sözlemiş sözde bolmaz | asıġ | |
| KB 2242 | vezir eḍgü bolsa boḍunḳa | asıġ | / boḍun asġı birle iligke tatıġ |
| KB 2572 | öz asġı tilemez baġırsaḳ bolup / beg | asġı | tiler künde eḍgü ḳolup |
| KB 2728 | baġırsaḳ tapuġçı beg | asġın | tiler / teni canı malın begiŋe ular |
| KB 2976 | boġuz toḍrur aşnu kişi yılḳınıŋ / basa | asġı | kötrür bu yalŋuḳ anıŋ |
| KB 3001 | bu barça | asıġ | sanı boldı tegim / asıġ ḳılġuçıġ eḍgü tutġu begim |
| KB 3170 | maŋa yalŋuz ermez anıŋdın | asıġ | / saŋa ma ḳadaştın asıġ hem tatıḳ |
| KB 3216 | bilig ögren aşnu tapuġḳa üküş / biligsiz tapuġ | asġı | bolmaz ülüş |
| KB 3258 | ḳalı kelse | asġı | tususı saŋa / yime kelmese sen yası yoḳ maŋa |
| KB 3271 | bu eḍgü ol ol ḳılsa ḫalḳḳa asıġ / bu | asġı | bile bulsa boḍnı tatıġ |
| KB 3406 | kişi asġı bolsa kişike ḳatıl / kişike tusulmaḳ kişi | asġı | bil |
| KB 3493 | kiŋeş ol kişike kiŋeş ay ḳadaş / ol er ḳolmaz erse öz | asġın | adaş |
| KB 3691 | köŋül taplamasa ḳayu işlerig / | asıġ | bolmaz anda ay köŋli tirig |
| KB 3877 | bu söz men ötündüm iligke tilin / | asıġ | yok bu kün öz ökünse yılın |
| KB 4191 | kişi duşmanındın | asıġ | ḳılmadı / ḳalı ḳıldı erse özi uzluḳı |
| KB 4208 | adaşıġ | asıġ | yas içinde sına / bu yirde aḍaḳ tikse bek tut sene |
| KB 4231 | yaġıda | asıġ | yoḳ yetürgil bilig / asıġ bolmaz işke tegürme elig |
| KB 4363 | ḳalı | asġı | tegsün tise sen saŋa / yime eḍgü tutġıl ay ersig toŋa |
| KB 4700 | negü | asġı | aḫır ölür erse öz / saŋa teggüsi yoḳ meger iki böz |
| KB 4861 | silerke meniŋdin | asıġ | söz kerek / özümde körü bu sözüm eḍgürek |
| KB 5140 | olarḳa negü ḳıldı erse | asıġ | / bu kün sen anı ḳıl yarın bul tatıġ |
| KB 5325 | negü tir eşitgil ay aslı beḍük / baġırsaḳ sözi tutsa | asġı | keḍ ök |
| KB 5383 | negü | asġı | aḫır ajun tirdüküŋ / ecel can tirer kör üzer bu köküŋ |
| KB 5536 | il | asġı | tile me öz asġıŋ tile / kişi asġıŋa baḳma turma ile |
| KB 5627 | tat ıḍı tiriglik il | asġı | bile / erejin awındı sewinçin ḳule |
| KB 5731 | asıġsız kişiler kişide turı / asıġlıġ kişi | asġı | ilke tolur |
| KB 5777 | köni söz açıġ ol siŋürgil anı / yarın | asġı | kelgey süçitgey sini |
| KB 6098 | özüŋ | asġı | ḳolma boḍun asġı ḳol / yüḍürme yük ilke özüŋ yükçi bol |
Aynı gövdeden maddeler
“asıg” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).