KB sözlüğü · madde
ayıt- fiil
Tanım
- Sormak: “ayıttı bu ḫacib sözin yetrürek” hacip sözünü sürdürerek sordu; “bilirke ayıt tüş, ayıtma kiçe” rüyayı bilene sor, gece sorma; “ayıtma maŋa” bana sorma; “ayıtmazda aşnu sözüg sözlese” sorulmadan önce söz söylerse; “sezik ayıtsar” şüphelenip sorarsa; “toyınlar ayıtı ötünürler” rahipler sorarak arz ederler. Tanıklar: MaitManKB4
- (“inçe tėp ayıt-” biçiminde) şöyle diye sormak, söylemek: “teŋri burḳanḳa inçe tėp ayıtu tėginti” Tanrı Buda’ya şöyle diye sordu; “tapıġçılarıŋa inçe tėp ayıtdı” hizmetçilerine şöyle dedi. Tanıklar: KİPU
- (AH) Söylemek, dile getirmek: “ġalat ma‘nilerni ayıtmış” yanlış anlamlar söylemiş; “kaşġari til bile ayıtınış” Kaşgar diliyle söylemiş. Tanıklar: AH2
- (KB) “emanet … ayıtġa saŋa” (Tanrı) emaneti senden soracak.
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ayıt- — yalın hâliyle 11 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ayıtmışḳa 1 (U) · ayıtmışka 1 (KB)
Çekimli biçimler (40):
ayıttı 25
ayıtdı 21
ayıtġu 18
ayıtmış 11
ayıtduḳta 8
ayıtma 6
ayıtġıl 6
ayıtdım 5
ayıtmazda 4
ayıttuḳta 4
ayıtġay 4
ayıtu 3
ayıttıŋ 3
ayıtsa 3
ayıtsar 2
ayıtmadı 2
ayıttım 2
ayıtmaḳ 2
ayıtı 2
ayıtmışḳa 1
ayıtdıŋ 1
ayıtmazun 1
ayıtmaġuluḳ 1
ayıtmasa 1
ayıtmaḳta 1
ayıtmaz 1
ayıtmışda 1
ayıtur 1
ayıturlar 1
ayıtursen 1
ayıtzun 1
ayıtġa 1
ayıtġalı 1
ayıtmışka 1
ayıtmışnı 1
ayıtġuluḳ 1
ayıtayın 1
ayıtdıŋız 1
ayıtınış 1
ayıtıp 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (89) →KB Kutadgu Bilig
89 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 507 | ayıttı | bu ḫacib sözin yetrürek / tileki ne ermiş taḳı bütrürek | |
| KB 525 | yana ma | ayıttı | tilekiŋ ne ol / negü iş ḳılur sen kerekiŋ ne ol |
| KB 641 | tapuġçı yaŋılsa oḳıtġu kerek / negüke yaŋılmış | ayıtġu | kerek |
| KB 938 | ilig aydı ay toldı uḳtıl bu söz / | ayıtmış | sözüŋke yanut ḳıldı öz |
| KB 960 | biliglig sözin sen eşit özneme / | ayıtmazda | aşnu sözüŋ sözleme |
| KB 978 | ayıtġu | kerek söz kişi sözlese / ayıtmasa sözni ḳatıġ kizlese | |
| KB 981 | İLİG SU'ALİ AY TOLDIḲA / / ilig aydı uḳtum sözüŋ barça çın / | ayıtġu | sözüm bar taḳı bir aḍın |
| KB 1006 | bu az söz ol ol kim | ayıtmışda | öz / cevab birse sözke yanut ḳılsa söz |
| KB 1069 | İLİG SU'ALI AY TOLDIḲA / / | ayıttı | ilig emdi köŋlüŋ neteg / negü ol igiŋ emdi udḳuŋ neteg |
| KB 1582 | İLİG SU‘ALİ ÖGDÜLMİŞKE / / ilig kördi terkin oḳıdı anı / | ayıttı | negü ḳıldı öḍlek sini |
| KB 1832 | … SU'ALİ ÖGDÜLMİŞKE / / yana aydı ilig eşittim bu söz / taḳı bir sözüm bar | ayıtġu | bu öz |
| KB 1910 | ḳalı mundaġ erse sewiŋü kerek / | ayıtmış | sözümni sen ayġu kerek |
| KB 1930 | ÖGDÜLMİŞ CEVABI İLİGKE / / yanut birdi ögdülmiş aydı ilig / iḍi ters | ayıttı | maŋa bu bilig |
| KB 2251 | bilişmez kişig sen bileyin tise / bilişin | ayıtġıl | uḳulġay basa |
| KB 2522 | öḍi bolsa körkit meliklerke yüz / | ayıttuḳta | sözle tilin sözke söz |
| KB 2534 | azaḳ yat baz erse | ayıtġu | kerek / oḍuġraḳ kim erse yaġutġu kerek |
| KB 2567 | ḳalı iglig erse | ayıtġu | kerek / yawalıḳ ḳılur erse tıḍġu kerek |
| KB 3097 | İLİG SU’ALİ ÖGDÜLMİŞKE / / ilig bir kün oldrup kör ögdülmişig / oḳıdı | ayıttı | keçer kün işig |
| KB 3161 | ilig ayda men söz | ayıttım | saŋa / sen öz bilmişiŋ sözni aydıŋ maŋa |
| KB 3487 | ÖGDÜLMİŞ CEVABI OḌĠURMIŞḲA / / yanut birdi ögdülmiş aydı bu söz / | ayıtma | maŋa sen aya ḳutluġ öz |
| KB 3842 | İLİG SU’ALİ ÖGDÜLMİŞKE / / | ayıttı | ilig aşnu oḍġurmışıġ / ayur sözle keltür sözüŋni bışıġ |
| KB 4101 | ayıttuḳta | sözle oḳıduḳta kir / selamet terilgil tuçı bol aġır | |
| KB 4129 | oŋ elgin bile sen kötürgil yigü / bayat atı aşnu | ayıt | ay bügü |
| KB 4319 | kerek bolġu sözni | ayıttıŋ | maŋa / ayayın eşitgil munı men saŋa |
| KB 4386 | kön ay ḳutluġı bar yime ḳutsuzı / | ayıt | ḳutluġın tut ay yalŋuk tüzi |
| KB 4528 | küçinge teŋeşi yüḍürgil yükin / | ayıtġay | seniŋdin bayat erkligin |
| KB 4568 | taḳı bir sözüm bar | ayıtġu | saŋga / anı ma ayu bir aça sen maŋa |
| KB 4898 | İLİG SU‘ALİ ÖGDÜLMİŞKE / / bir ança turup söz | ayıttı | ilig / ayur sözle keldür ay ḳılḳı silig |
| KB 5050 | İLİG SU‘ALİ OḌĠURMIŞḲA / / ilig aydı sözde eŋ aşnu saŋa / | ayıtġu | sözüm bar ayu bir maŋa |
| KB 5276 | köŋülçe yorıġlı ay teltük müne / | ayıtġay | seniŋdin bayat bir küne |
| KB 5309 | bu künke yarın bar | ayıtġu | küni / yarınḳa salınsa yorıġıl köni |
| KB 5455 | İLİG SU‘ALİ ÖGDÜLMİŞKE / / | ayıttı | ilig aşnu oḍġurmışıġ / neçe ḳalmışıḳ hem ḳaçan barmışıḳ |
| KB 5684 | turup kirdiler ewke alşıp elig / ḳadaşı | ayıttı | kör açtı tilig |
| KB 5831 | İLİG SU‘ALİ ÖGDÜLMİŞKE / / | ayıttı | ilig andın oḍġurmışıġ / ayur inç esen barmu ḳılḳı bışıġ |
| KB 5872 | tüpiŋe tegü irte artuḳ | ayıt | / negü belgürer erse ḳılġıl iwit |
| KB 5956 | ÖGDÜLMİŞ SU‘ALİ OĠLANḲA / / yana aydı barġıl | ayıtġıl | sözi / ne ermiş negü tir kim ermiş özi |
| KB 5975 | ÖGDÜLMİŞ SU‘ALİ OḌĠURMIŞḲA / / | ayıttı | ne boldı özür ay ḳadaş / sini kördüm emdi köŋül boldı baş |
| KB 5995 | biligsizke ayma tüşüŋni aça / bilirke ayıt tüş | ayıtma | kiçe |
| KB 6227 | İLİG SU‘ALİ ÖGDÜLMİŞKE / / | ayıttı | ilig emdi ḫaliŋ ne ol / saḳınçlıġ körür men özüŋ ay amul |
| KB 6320 | ayıttı | ilig ere oḍġurmışıġ / neteg ölmişin ḫal negü bilmişig |
Aynı gövdeden maddeler
“ayıt” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).