KB sözlüğü · madde
bügü sıfat
Tanım
- Bilge, bilgin (KB’de çoğunlukla hitap): “ḳılınçıŋ sözüŋ eḍgü tut ay bügü” ey bilge, işini sözünü iyi tut; “yaḳşı aymış bügü bilgi kiŋ” bilgisi geniş bilge güzel söylemiş; “bügülerke bilgi elig tutmadı” bilgelere bilgi el vermedi; “bilge bögü yunçıdı” bilge güçsüzleşti. Tanıklar: KB3DLT
- “bügü bilig” (Budist) doğaüstü bilgi, her şeyi bilme: “bügü biliglig burkanlar” her şeyi bilen Budalar; “ḳuanşi im pusar bügü biligin alḳunı körür” Avalokiteśvara doğaüstü bilgisiyle her şeyi görür; “erdemin bügüsin bügülenmekin” erdemini, bilgeliğini, doğaüstü gücünü. Tanıklar: KİPMan
- (Tonyukuk yazıtında) “bögü ḳaġan” Bögü Kağan: “bögü ḳaġan baŋaru ança yıdmiş” Bögü Kağan bana şöyle haber göndermiş. Tanıklar: T2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
bögü yazımı da bu maddede toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bügü — yalın hâliyle 89 kez
Çekimli biçimler (6):
Bağlamlar
Bütün geçişler (90) →KB Kutadgu Bilig
90 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 183 | tiriglik tilese özüŋ ölmegü / ḳılınçıŋ sözüŋ eḍgü tut ay | bügü | |
| KB 192 | VIII. KİTAB İDİSİ ÖZ ‘UZRİN AYUR / / tilekim söz erdi ay bilge | bügü | / kiḍin keldeçike özüm sözlegü |
| KB 254 | bügü | beg kim erse biligke yaḳın / biliglig kişig ḳılmış özke yaḳın | |
| KB 306 | bu tört neŋ azın azḳa tutma negü / | bügü | sözlemiş söz eşitgü ögü |
| KB 427 | basutçı kerek erke yarıçılar / uḳuşluġ biliglig | bügü | ilçiler |
| KB 557 | ödiŋe küḍezgü işig iwmegü / ḳamuġ iş ödinde bolur ay | bügü | |
| KB 730 | AY TOLDI CEVABI İLİGKE / / bu ay toldı aydı meniŋ atımı / | bügü | meŋzetür ayḳa bu ḳılḳımı |
| KB 997 | neçe sözlemegü neçe sözlegü / negü tir biliglig uḳuşluġ | bügü | |
| KB 1076 | negü tir eşitgil | bügü | il begi / bulun başlaġuçı kişide yigi |
| KB 1123 | tilek bulsa bolmaz tiriglik yigü / tirig bolsa bulmaz tilek ay | bügü | |
| KB 1198 | ḫaḳimlerke hikmet asıġ ḳılmadı / | bügülerke | bilgi elig tutmadı |
| KB 1459 | isiz öŋdi urma ay ilçi | bügü | / isiz bolsa bolmaz ajunuġ yigü |
| KB 1816 | kişi ögrenipmü bolur ol | bügü | / azu tadu bire toġarmu tigü |
| KB 1972 | biliglig uḳuşluġ | bügü | ilçi beg / ikigün ajunda bolur ornı yig |
| KB 2056 | ajunçı | bügü | beg nelük kenç urur / er at ḳayda bolsa anuḳ kenç alur |
| KB 2424 | negü tir eşitgil kör ilçi | bügü | / bügü sözlerin bulsa aş teg yigü |
| KB 2518 | yana aydı bilge | bügü | sözledi / özin tutnumaz er başın yir tidi |
| KB 2699 | bitip ḳoḍmasa erdi bilge | bügü | / biziŋde ozaḳıġ kim erdi tigü |
| KB 2706 | uḳuşluġ biliglig bu öglüg | bügü | / kiŋeşke tusulur aŋar ne tigü |
| KB 2785 | negü tir eşitgil ay bilge | bügü | / biliglig sözi bolsa aş teg yigü |
| KB 2948 | İLİG SU’ALİ ÖGDÜLMİŞKE / / yanut birdi ilig ayur ay | bügü | / negü ol maŋa ay sözüŋ sözlegü |
| KB 3142 | negü tir eşitgil ay ilçi | bügü | / bügülep ḳılur ilçi künde ögü |
| KB 3276 | ilig aydı barġıl taḳı ma negü / yaraġlıġ söz erse tegür ay | bügü | |
| KB 3506 | muŋar meŋzer emdi bu beyt ay | bügü | / oḳıġu munı ötrü işke baġu |
| KB 3660 | yime yaḳşı aymış | bügü | bilgi kiŋ / ajunda çawıḳmış aḳı elgi kiŋ |
| KB 3934 | kişi eḍgü tirler bu eḍgü ḳayu / maŋa ayu birgil ay bilge | bügü | |
| KB 4129 | oŋ elgin bile sen kötürgil yigü / bayat atı aşnu ayıt ay | bügü | |
| KB 4177 | iḍi yaḳşı aymış biliglig bügü / | bügüler | sözini uçuz tutmaġu |
| KB 4502 | saḳınuḳ tile sen kisi ay | bügü | / saḳınuḳ bolunsa bolur törtegü |
| KB 4670 | bularda eŋ eḍgü yorıḳ bu turur / | bügü | bilge ögmiş ḳılıḳ bu turur |
| KB 4707 | yaḳşı aymış | bügü | bilgi kiŋ / eşitgil munı sen aya ḳızġu er |
| KB 4843 | iḍi yaḳşı aymış | bügü | bilgi kiŋ / ḳılıḳı yorıḳı bile köŋli tut |
| KB 5359 | yaşıḳ teg yaruġıl ay ilçi | bügü | / boḍun bulsu sindin kör içgü yigü |
| KB 5553 | bularnıŋ baġı tıḍma içgü yigü / birü tur muŋaḍmasu ilçi | bügü | |
| KB 5912 | ikinçi | bügü | bilge ilçi kişi / kiŋeşke tusulur iter il işi |
| KB 5961 | ayıttı ḳayudın kelir sen tiyü / tilekiŋ ne erki sözüŋ ay | bügü | |
| KB 6061 | negü tir eşitgil uḳuşluġ | bügü | / bügüler sözin sözke ul tüp tigü |
| KB 6129 | şeker birle igdür birür kin aġu / yayıġ ḳut ḳılınçı bu ol ay | bügü | |
| KB 6394 | ḳayusı uḳuşluġ ḳayusı | bügü | / ḳayu tilwe munduz ḳayu ermegü |
| KB 6410 | tilin birdi alḳış kör ögdülmişe / ayur ay | bügü | beg uzun kiç yaşa |
Aynı gövdeden maddeler
“bügü” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).