KB sözlüğü · madde
beg isim
Tanım
- Bey, soylu, yönetici: “türük begler bodun, bunı eşidiŋ” Türk beyleri, halkı, bunu işitin; “begli bodunlıġ yoŋaşurtuḳin üçün” beylerle halkı birbirine düşürdüğün için; “yir basruḳı taġ, boḍun basruḳı beg” yerin ağırlığı dağ, halkın ağırlığı beydir; “begler begin azıttı” beylerin beyini yanılttı; “tanġut begin yaġıladı” Tangut beyiyle savaştı. Tanıklar: KT2BK2DLT3
- Hükümdar, efendi: “bezendim begim boldı ḫaḳan uluġ” yüce hakan beyim oldu, onurlandım; “özüŋ eḍgü ḳolma, begiŋ eḍgü ḳol” kendi iyiliğini değil, beyinin iyiliğini dile. Tanıklar: KB2
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): beg — yalın hâliyle 254 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- beg 251 (KB, Mait, TT, EÇS) · bėg 2 (IB) · beġ 1 (KB)
Çekimli biçimler (38):
begler 198
begi 91
begke 45
begleri 25
begiŋe 16
begin 13
begim 12
beglerke 10
begig 6
begde 4
beglerde 3
beglerig 3
begdin 3
begiŋke 3
begiŋ 2
begiŋni 2
beginiŋ 2
beginde 2
beglergü 2
begimiz 2
beglerim 2
begini 2
begni 2
beglerin 2
beglerinde 2
begli 2
bege 1
beginge 1
beglari 1
beglerigde 1
beglerimiz 1
beglerimizke 1
begnig 1
begniŋ 1
begtin 1
beġım 1
beġıŋ 1
bėgiŋėrü 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (569) →KB Kutadgu Bilig
569 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 85 | bezendim | begim | boldı ḫaḳan uluġ / ötündüm munu ḳolsa canım yuluġ |
| KB 325 | amulluḳ kerek erke ḳılḳı oŋay / örüglük kerek | begke | toġsa kün ay |
| KB 606 | ḳut ol | beg | yaḳın bolsa ḳutḳa kişi / tilekin bulur barça itlür işi |
| KB 781 | buşar bolsa | begler | kelip öwkesi / yıraḳ turġıl anda tegürgey yası |
| KB 891 | ḳalı eḍgü bolsa bu | begler | ḳutun / ḳamuġ eḍgü boldı ḳarası bütün |
| KB 1396 | bu tüş teg tiriglik keçer belgüsüz / kerek | beg | kerek ḳul barır kelgüsüz |
| KB 1630 | elig ursa begler kimi edlese / yaḳur baş bolur bu | beginde | basa |
| KB 1806 | küle baḳsa | begler | kimi eḍlese / awa yıġlur arzu kerek ol yise |
| KB 1921 | XXVIII. BEGLİKKE SEZA BOLĠU TEG | BEG | NEGÜ TEG KEREKİN AYUR / / ilig aydı emdi ayıtġu sözüm / bu erdi munu emdi … |
| KB 1962 | negü tir eşitgil ötüken | begi | / sınap sözlemiş sözni yetrüp ögi |
| KB 1996 | iweklik beliŋ ol ḳamuġḳa yawuz / ḳalı bolsa | begke | yüzi boldı boz |
| KB 2029 | saḳ erse | begi | ilke tegmez elig / ḳalı tegse yetrür uḳuş ög bilig |
| KB 2079 | ḳara ḳılḳı | begke | kereksiz yaġuḳ / yaġuḳ bolsa begke uçuzluḳ anuḳ |
| KB 2110 | arıġ tutġu begler köni ḳılıḳ ḳılıḳ / boḍun | beg | yolındın tüzer yol yorıḳ |
| KB 2135 | bu iki ḳutu bulsa | begdin | sewinç / ili ḳapġı itlür bulur beg awınç |
| KB 2177 | bu yaŋlıġ | begi | bolsa erdem tolu / veziri negü teg kerek ay talu |
| KB 2246 | begi | eḍgü bolsa anıŋ işçisi / bolur ḳılḳı eḍgü tegürmez yası | |
| KB 2420 | iḍi artuḳ öḍrüm kerek bu kişi / ḳalı öznese | begke | iltür başı |
| KB 2554 | aḍın ma iki neŋ ḳapuġ körki ol / beḍütür | beg | atın açar ḳutḳa yol |
| KB 2608 | baġırsaḳ tapuġçı beg asġın tiler / | beg | asġın tilegli begin çın sewer |
| KB 2682 | iḍi yaḳşı aymış ötüken | begi | / tilin tutzu birmiş saŋa söz yigi |
| KB 2795 | köŋül beg turur yiti endam üze / | begi | başlasa boḍnı yügrür tüze |
| KB 2861 | yumıtsa ḳalın yig bu aş oġrısı / ḳaçan körki kelgey | begi | tirkisi |
| KB 2945 | bu yaŋlıġ kişi birle | begler | beḍür / yaġı boynı yençer kü çawın ıḍur |
| KB 2967 | aya | beg | boluġlı boḍunḳa uluġ / beḍüt eḍgü tutġıl tapuġçı kuluġ |
| KB 2997 | muŋar meŋzer emdi tapuġçı kişi / | begi | birle ortuḳ saḳışlıġ işi |
| KB 3031 | ḫazine nerek köp er at çoḳ kerek / | begi | bay kereksiz boḍun toḳ kerek |
| KB 3124 | beg | içtin bolur körgü taştın közi / baġırsaḳ ḳulı ol közi hem sözi | |
| KB 3461 | törülüg köni | beg | ḳut ol belgülüg / ḳutı birle tegrür tözüke ülüg |
| KB 3867 | negü | beg | bolur ol tilekin tilep / anı bulmasa ol tuçı arzulap |
| KB 4051 | yüz utru turur bolsa | begke | özüŋ / iḍi ḳorḳu turġıl küḍezgil közüŋ |
| KB 4081 | baġırsaḳ kerek ḳul begiŋe açır / anı ötrü | begler | açınsa tegir |
| KB 4109 | özüŋni arıġ tut ḳamuġdın sıŋar / arıġ ol bu | begler | arıġ neŋ sewer |
| KB 4336 | L. ‘ALEVİLER BİRLE ḲATILMAḲNI AYUR / / er atta öŋin | beg | kişisinde taş / ḳatılġu kişiler bu ol ay ḳadaş |
| KB 4947 | negü tir eşit yaḳşı yaġma | begi | / ḳamuġ iş içinde yetilmiş ögi |
| KB 5133 | bu ḳıwçaḳ kowı dünya kiçki ajun / neçe | beg | ḳarıttı ḳarımaz özün |
| KB 5293 | idi yaḳşı aymış boḍunlar | begi | / boḍunda beḍüki kişide yigi |
| KB 5461 | negü tir eşitgil bu sü başlar er / tiriglik ıḍıp | beg | işin işler er |
| KB 5864 | neçe keḍ | beg | erse uḳuşluġ oḍuġ / yoŋaġçı yaḳın bolsa tegrür yoḍuġ |
| KB 6024 | ḳara ‘am tüşinte yörügi aḍın / aḍın boldı | begler | tüşi kör aḍın |
Aynı gövdeden maddeler
“beg” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).