KB sözlüğü · madde
buz- fiil
Tanım
- Bozmak, yıkmak; (düşmanı) bozguna uğratmak: “taŋut bodunug buzdum” Tangut halkını bozguna uğrattım; “altı çub soġdaḳ tapa süledimiz, buzdumız” Altı Çub Soğdakları üzerine sefer ettik, bozguna uğrattık; “yayıġ ol bu devlet, iter hem buzar” bu devlet oynaktır, yapar ve bozar; “ançada olar buzarlar bıçıġnı” o zaman ahdi bozarlar; “alḳu ḳaraŋġu ḳararıġıġ buzup” bütün karanlığı dağıtıp; “bu eḍgü boḍun asġı buzma küçün” bu iyi halkın yararını zorla bozma; “ḳaraŋġusın buzmaḳlıġ yörüg” karanlığını giderme anlamı. Tanıklar: KTBKAbhShoRKuTKB2
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): buz- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Çekimli biçimler (17):
Bağlamlar
Bütün geçişler (39) →KB Kutadgu Bilig
39 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 548 | yayıġ ol bu devlet iter hem | buzar | / ne irsel turur terk irikse tezer |
| KB 882 | tadu birle ḳatlıp törümiş ḳılınç / ölüm | buzmaġınça | buzulmaz erinç |
| KB 1180 | itiglig sarayıġ | buzuġlı | ölüm / ḳamuġ yumġılarıġ saçıġlı ölüm |
| KB 1414 | buşı bolma işte sen öwke yıġın / buşı bolsa begler | buzar | beglikin |
| KB 1434 | bor içme fesaddın yıraḳ tur teze / bu ḳaç neŋ yorır tutçı beglik | buza | |
| KB 1544 | erejke tegürdi mini bu ölüm / ölüm ol | buzuġlı | tüpüm hem ulum |
| KB 2021 | bu saḳlıḳ bile arttı begler ili / usallıḳ körü | buzdı | beglik ulı |
| KB 2023 | iki neŋ bile ilçi beglik | buzar | / kirür egri yolḳa könidin azar |
| KB 2026 | bu saḳlıḳ bile sançtı begler yaġı / usallıḳ bile | buzdı | beglik baġı |
| KB 2035 | telim ordular | buzdı | küçkey küçin / turu öldi aḫır bu küçkey açın |
| KB 2093 | oyunḳa awınsa ajun tutġuçı / ilin | buzdı | boldı özi ḳoltġuçı |
| KB 2104 | fesad ḳayda bolsa ḳaçar ḳut teze / fesad çın yorır tutçı beglik | buza | |
| KB 2245 | ḳalı bolsa begler bu küçkey isiz / anıŋ işçileri | buzar | eḍgü iz |
| KB 2443 | orunç ol | buzuġlı | oŋulmış işig / orunç yig ḳılur ol bütürmiş işig |
| KB 2652 | neçe me biliglig uḳuşluġ kişi / başın borḳa soḳsa | buzar | öz işi |
| KB 2681 | bu iki kişide bolur barça söz / bu söz tutmasa öz işin | buzdı | öz |
| KB 2771 | unıtġan bolur körse ögsüz kişi / bu ögsüz aġıçı | buzar | öz işi |
| KB 3259 | oḳır men sini ḫalḳḳa eḍgü üçün / bu eḍgü boḍun asġı | buzma | küçün |
| KB 3464 | törülüg bu begler yoḳ erse tirig / bayat | buzġay | erdi yiti ḳat yirig |
| KB 4016 | biz emdi bu öŋdi törü ursamız / negü teg yara şur törü | buzsamız | |
| KB 4292 | buşı birle bolma yime keḍ yaḳın / ḳalı buşsa | buzġay | yaḳınlıḳ ḫaḳın ḳal |
| KB 4411 | fesad ol | buzuġlı | tüpüg yıldızıġ / fesad ol buzuġlı bu eḍgü ızıġ |
| KB 4411 | fesad ol buzuġlı tüpüg yıldızıġ / fesad ol | buzuġlı | bu eḍgü ızıġ |
| KB 4602 | yir erken aşıġ türtme tirki üze / kişi körki | buzma | ḳılınçıŋ tüze |
| KB 4834 | ölüm | buzdı | ordu telim kend uluş / ölüm buzdı ḳarşı saray ey üküş |
| KB 4834 | ölüm buzdı ordu telim kend uluş / ölüm | buzdı | ḳarşı saray ey üküş |
| KB 5226 | apaŋ bolsa begler ḳılınçı isiz / isizler küçeyür | buzar | eḍgü iz |
| KB 5263 | bor içme fesadḳa ḳatılma yıra / bu iki | buzar | kḳarşı ordu tura |
| KB 5282 | ilig bolsa isiz ajunuġ | buzar | / kısıġlısı bolmasa yoldın azar |
| KB 5305 | kişi suḳıŋa birme ilde elig / sizik tutma | buzġay | itilmiş ilig |
| KB 5537 | kişi köŋli körme ol asġı üçün / il asġı tile özni | buzma | küçün |
| KB 5746 | negüke | buzar | sen bu eḍgülerig / saŋa yası teggey ay köŋli tirig |
| KB 5747 | il asġın | buzup | sen öz asġıŋ koḍup / ne eḍgü tiler sen bu yirke uḍup |
| KB 5908 | yorıḳ | buzmaġıl | sen bu içe yorı / bu erdi seniŋde ozaḳı ḳurı |
| KB 5909 | ḳayu beg bu yol ḳoḍsa tutsa öŋin / | buzar | beglikin ol alumaz oŋın |
| KB 6056 | ol atçı turur kör itilmişlerig / | buzuġlı | yorıtmaġlı canlıġ tirig |
| KB 6070 | neçe ḳarşı ordu bezeklig saray / ölüm | buzdı | barça turu ḳaldı hay |
| KB 6126 | neçe külse bir kün yana sıġtatur / neçe itse ere | buzar | artatur |
| KB 6434 | neçe ḳarşı ordu neçe berk tura / ölüm | buzdı | ḳıldı ḳara yir köre |
Aynı gövdeden maddeler
“buz” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).