Tanım
- Esen, sağ, sağlıklı; güvende: “sewerin esen tut yaġısın kötür” seveni esen tut, düşmanını kaldır (yok et); “esenin tirilgil üküş yıl yaşa” sağlıkla yaşa, çok yıl yaşa; “üçünçi esenin tiriglik turur” üçüncüsü sağlıklı yaşamaktır; “kop ėsėn tükėl körüşmiş” hepsi sağ salim görüşmüş; “ėsen tükel öz yėrinte barurlar” sağ salim kendi yerlerine giderler; “burḫan esen erkenki ötde” Buda hayattayken. Tanıklar: IBKİPAbhKB3
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): esen — yalın hâliyle 64 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- esen 59 (KB, DK, EÇS, Abh) · ėsėn 3 (IB) · ėsen 2 (Mait, KİP)
Çekimli biçimler (3):
Bağlamlar
Bütün geçişler (34) →KB Kutadgu Bilig
34 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 117 | sewerin | esen | tut yaġısın kötür / sewinçin tolu tut saḳınçın ḳotur |
| KB 940 | ajun erki bulduŋ uzun bolsu yaş / erej eḍgü birle | esen | bolsu baş |
| KB 965 | negü tir eşitgil özin ḳısġan er / | esen | tirlür inçin özin basġan er |
| KB 1162 | sen erdiŋ maŋa köz yaruḳı tükel / barır men seniŋdin | esen | eḍgü ḳal |
| KB 1190 | ḫazine bu neŋ bolsa başḳa yuluş / | esen | bol yana bolġa altun kümüş |
| KB 1194 | tirig bolsa yalŋuḳ tileki anuḳ / et öz baş | esen | bolsa arzu yaġuḳ |
| KB 1480 | esenin | tirilgil üküş yıl yaşa / sewinçin awınçın üküş il aşa | |
| KB 1481 | baġırsaḳlıḳ erdi meniŋ bu sözüm / | esen | ḳal selamet ay körklüg yüzüm |
| KB 1509 | sözüŋni küḍezgil selamet yorı / özüŋni küḍezgil | esenin | ḳarı |
| KB 1948 | ÖGDÜLMİŞ CEVABI İLİGKE / / yanut birdi ögdülmiş aydı ilig / | esen | inç tirilgil ay üsteŋ elig |
| KB 2528 | … APUĠ BAŞLAR ER NEGÜ TEG KEREKİN AYUR / / yanut birdi ögdülmiş aydı ilig / | esen | inç tirilgil ay ḳılḳı silig |
| KB 3137 | ÖGDÜLMİŞ CEVABI İLİGKE / / yanut birdi ögdülmiş aydı ilig / | esen | bolsu işke yetilgey elig |
| KB 3198 | esen | barmu erki et öz inçlikin / negü teg yüḍer erki öḍlek yükin | |
| KB 3302 | OḌĠURMIŞ SU’ALİ ÖGDÜLMİŞKE / ayıttı ḳadaşların oḍġurmışa / | esen | tip ḫaber birdi ögdülmişe |
| KB 3311 | esen | bolsa ermiş bu yalŋuḳ özi / tilekke tegir ay baġırsaḳ ḳuzı | |
| KB 3314 | tirig bolsa yalŋuḳ tilep tapşur oḳ / | esen | bolsa barmış yana ḳawşur oḳ |
| KB 3359 | bu yalŋuzluḳumdın maŋa yası yoḳ / et öz din | esenin | munın buldum oḳ |
| KB 3575 | üçünçi | esenin | tiriglik turur / bu üçte bu bir keḍ kereklig turur |
| KB 3709 | kesildi sözüm sen | esen | eḍgü ḳal / iligke bitig bir yüzüm ḳılma al |
| KB 3757 | esen | tut mini sen tuçı igsizin / bayutġıl çıġay ḳılmaġıl neŋsizin | |
| KB 3806 | miŋ eḍgüg aḍaḳını tutġınça sen / yaḳaŋnı bir ök yolı tutġıl | esen | |
| KB 3876 | ilig inç | esenin | tirilsün uzun / saŋa men bolayın yuluġ bu özün |
| KB 4230 | ḳatıġlan yaġıŋnı yaḳın ḳıl yaraş / selamet tirilgil | esen | bolġa baş |
| KB 4630 | bu yaŋlıġ küḍezgil taduŋnı köni / | esen | bolġa inçin tiriglik küni |
| KB 4641 | körü barsa yaḳşı ayur emçiler / aşıġ az yise er | esenin | küler |
| KB 4671 | kerek aşḳa barġıl kerek barmaġıl / boġuz tıḍ aş az yi | esenin | tiril |
| KB 4878 | barayın men emdi | esen | eḍgü ḳal / ikigün ajunluḳ aya eḍgü fal |
| KB 4957 | ilig altunı inç | esen | bolsunı / bayat birge barça tilek ḳolsunı |
| KB 4985 | ḳamuġ işke yaŋzaġ teŋi ol yaŋı / ḳamuġ neŋ teŋi birle boldı | esen | |
| KB 5831 | İLİG SU‘ALİ ÖGDÜLMİŞKE / / ayıttı ilig andın oḍġurmışıġ / ayur inç | esen | barmu ḳılḳı bışıġ |
| KB 5897 | ay köŋli köni ḳılḳı alçaḳ bütün / tirig bol | esen | tur tirilgil ḳutun |
| KB 5984 | igiŋ eḍgü bolġa | esen | bolġa sen / yazuḳuŋ arıġay muyan bulġa sen |
| KB 6060 | ıḍışlıġ suwuġ içtim emdi tükel / tükettim tiriglik | esen | eḍgü ḳal |
| KB 6195 | sözin kesti oḍġurmış aydı ḳadaş / yorı bar | esen | tur közün tökme yaş |
Aynı gövdeden maddeler
“esen” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).