İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

çeçek isim

Tanım

  1. Çiçek: “tü tü çeçek çergeşür” türlü türlü çiçek sıralanır; “teŋridem hua çeçekler yüzken yaġmur osuglug yaġıdtılar” tanrısal çiçekleri yağmur gibi yağdırdılar; “kim çıḳmaz mivedin hem çėçeklerindin” meyvelerden, çiçek kılıflarından çıkan (her şeyi bilir). Tanıklar: MaitKuTDLT
  2. (KB’de çiçek yazımıyla) bahar ve güzellik imgesi: “tümen tü çiçekler yazıldı küle” binlerce türlü çiçek gülerek açıldı; “çiçek yazdı yüz kör küler ḳatġurar” çiçek yüzünü açtı, güler, kahkaha atar; “ḳalı bolmasa eḍgü yarlıġ tilin / yaşarmış çiçekler ḳurır” (beyin) dilinde iyi buyruk olmazsa yeşermiş çiçekler kurur; “ḳayuḳa bu aḳsa çiçek öndi tüz” (iyi söz) nereye akarsa orada çiçek biter. Tanıklar: KB4
  3. “lenḫua çeçek” nilüfer, lotus çiçeği: “erdini lénḫua çeçek üze yorıdaçı” mücevherli lotus çiçeği üzerinde yürüyen; “ḳaltı lenḫu-a çeçek öz-in ök açılıp yarılıp” tıpkı lotus çiçeğinin kendiliğinden açılması gibi; “pundarik çeçekdeg” beyaz lotus gibi. Tanıklar: Abh2AOShoR2

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

çeçekdeg ve KB’deki çiçek yazımı da bu maddede (biçimler korunur).

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): çeçek — yalın hâliyle 32 kez

Çekimli biçimler (12):

DLT DLT’deki Türkçe parçalar

6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
DLT I, 179; II, 283 Ḳaḳlar ḳamuġ kölerdi / Taġlar başı ilerdi / Ajun tını yılırdı / Tü tü çeçek çergeşür
DLT II, 122 Yaġmur yaġıp saçıldı / Türlüg çeçek suçuldı / Yinçü ḳapı açıldı / Çından yıpar yuġruşur
DLT I, 235 Tümen çeçek tizildi / Bükünden ol yazıldı / Üküş yatıp özeldi / Yirde ḳopa aḍrışur
DLT II, 285 Tegme çeçek ügüldi / Boḳuḳlanıp büküldi / Tügsin tügün tügüldi / Yazlıp yana yörgeşür
DLT I, 437 Tegme çeçek ügüldi / Boḳuḳlanıp büküldi / Tügsin tügün tügüldi / Yarġalı-mat yörgeşür
DLT I, 119 Türlük çeçek yarıldı / Barçın yaḍım kerildi / Uçmaḳ yeri körüldi / Tumluġ yana kelgüsüz

Aynı gövdeden maddeler

“çeçek” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).