DLT sözlüğü · madde
çeçek isim
Tanım
- Çiçek: “tü tü çeçek çergeşür” türlü türlü çiçek sıralanır; “teŋridem hua çeçekler yüzken yaġmur osuglug yaġıdtılar” tanrısal çiçekleri yağmur gibi yağdırdılar; “kim çıḳmaz mivedin hem çėçeklerindin” meyvelerden, çiçek kılıflarından çıkan (her şeyi bilir). Tanıklar: MaitKuTDLT
- (KB’de çiçek yazımıyla) bahar ve güzellik imgesi: “tümen tü çiçekler yazıldı küle” binlerce türlü çiçek gülerek açıldı; “çiçek yazdı yüz kör küler ḳatġurar” çiçek yüzünü açtı, güler, kahkaha atar; “ḳalı bolmasa eḍgü yarlıġ tilin / yaşarmış çiçekler ḳurır” (beyin) dilinde iyi buyruk olmazsa yeşermiş çiçekler kurur; “ḳayuḳa bu aḳsa çiçek öndi tüz” (iyi söz) nereye akarsa orada çiçek biter. Tanıklar: KB4
- “lenḫua çeçek” nilüfer, lotus çiçeği: “erdini lénḫua çeçek üze yorıdaçı” mücevherli lotus çiçeği üzerinde yürüyen; “ḳaltı lenḫu-a çeçek öz-in ök açılıp yarılıp” tıpkı lotus çiçeğinin kendiliğinden açılması gibi; “pundarik çeçekdeg” beyaz lotus gibi. Tanıklar: Abh2AOShoR2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
çeçekdeg ve KB’deki çiçek yazımı da bu maddede (biçimler korunur).
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): çeçek — yalın hâliyle 32 kez
Çekimli biçimler (12):
Bağlamlar
Bütün geçişler (6) →DLT DLT’deki Türkçe parçalar
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 179; II, 283 | Ḳaḳlar ḳamuġ kölerdi / Taġlar başı ilerdi / Ajun tını yılırdı / Tü tü | çeçek | çergeşür |
| DLT II, 122 | Yaġmur yaġıp saçıldı / Türlüg | çeçek | suçuldı / Yinçü ḳapı açıldı / Çından yıpar yuġruşur |
| DLT I, 235 | Tümen | çeçek | tizildi / Bükünden ol yazıldı / Üküş yatıp özeldi / Yirde ḳopa aḍrışur |
| DLT II, 285 | Tegme | çeçek | ügüldi / Boḳuḳlanıp büküldi / Tügsin tügün tügüldi / Yazlıp yana yörgeşür |
| DLT I, 437 | Tegme | çeçek | ügüldi / Boḳuḳlanıp büküldi / Tügsin tügün tügüldi / Yarġalı-mat yörgeşür |
| DLT I, 119 | Türlük | çeçek | yarıldı / Barçın yaḍım kerildi / Uçmaḳ yeri körüldi / Tumluġ yana kelgüsüz |
Aynı gövdeden maddeler
“çeçek” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).