DLT sözlüğü · madde
beg isim
Tanım
- Bey, soylu, yönetici: “türük begler bodun, bunı eşidiŋ” Türk beyleri, halkı, bunu işitin; “begli bodunlıġ yoŋaşurtuḳin üçün” beylerle halkı birbirine düşürdüğün için; “yir basruḳı taġ, boḍun basruḳı beg” yerin ağırlığı dağ, halkın ağırlığı beydir; “begler begin azıttı” beylerin beyini yanılttı; “tanġut begin yaġıladı” Tangut beyiyle savaştı. Tanıklar: KT2BK2DLT3
- Hükümdar, efendi: “bezendim begim boldı ḫaḳan uluġ” yüce hakan beyim oldu, onurlandım; “özüŋ eḍgü ḳolma, begiŋ eḍgü ḳol” kendi iyiliğini değil, beyinin iyiliğini dile. Tanıklar: KB2
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): beg — yalın hâliyle 254 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- beg 251 (KB, Mait, TT, EÇS) · bėg 2 (IB) · beġ 1 (KB)
Çekimli biçimler (38):
begler 198
begi 91
begke 45
begleri 25
begiŋe 16
begin 13
begim 12
beglerke 10
begig 6
begde 4
beglerde 3
beglerig 3
begdin 3
begiŋke 3
begiŋ 2
begiŋni 2
beginiŋ 2
beginde 2
beglergü 2
begimiz 2
beglerim 2
begini 2
begni 2
beglerin 2
beglerinde 2
begli 2
bege 1
beginge 1
beglari 1
beglerigde 1
beglerimiz 1
beglerimizke 1
begnig 1
begniŋ 1
begtin 1
beġım 1
beġıŋ 1
bėgiŋėrü 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (15) →DLT DLT’deki Türkçe parçalar
15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 466 | Yir basruḳı taġ, boḍun basruḳı | beg | |
| DLT I, 182 | Alplar birle uruşma, | begler | birle turuşma |
| DLT II, 234 | Öḍlek yaraġ küzetti / Oġrı tuzaḳ uzattı / | Begler | begin azıttı / ḳaçsa ḳalı ḳurtulur |
| DLT II, 234 | Öḍlek yaraġ küzetti / Oġrı tuzaḳ uzattı / Begler | begin | azıttı / ḳaçsa ḳalı ḳurtulur |
| DLT I. 486 | Begler | atın arġurup / Ḳaḍġu anı torġurup / Meŋzi yüzi sarġarıp / Kürküm aŋar türt … | |
| DLT III. 41 | öḍlek arıġ kewredi / Tunçıġ yawuz towradı / Erdem yeme sewredi / Ajun | begi | çertilür |
| DLT I. 102 | öḍlek ḳamuġ köfredi / Erdem arıġ sewredi / Yunçıġ yawuz towradı / Erdem | begi | çertilür |
| DLT I, 300 | Begim | özin oġurladı / Taraġ bilip uġurladı / Uluġ teŋri aġırladı / Anın ḳut ḳıw … | |
| DLT III, 339 | Yaġı | begdin | uduḳladı / Körüp süni aḍıḳladı / Ölüm anı ḳonuḳladı / Aġız içre aġu saġdı |
| DLT 325 | Ḳatun Sini çoġıladı / Tanġut | begin | yaġıladı / Ḳanı aḳıp jaġıladı / Boyun suwın ḳızıl saġdı |
| DLT III, 355 | [Biz) taŋ ata yortalım / Budraç ḳanın irtelim / Basmıl | begin | örtelim / Emdi yigit yumulsun |
| DLT I, 285 | Yılḳı yazın eḍlenür / Otlap anın etlenür / | Begler | semüz atlanur / Sewnüp ögür ısrışur |
| DLT I, 64 | Uluġ-luḳuġ bulsa sen eḍgü ḳılın / Bolġıl kişi | begler | ḳatınyah.şı ulan |
| DLT I, 88 | Erdi oza erenler erdem | begi | bilig taġ / Aydı üküş öġütler köŋlüm bolur aŋar saġ |
| DLT I, 362 | Tawar kimiŋ üklise beglik aŋar kergeyür / Tawarsızın ḳalıp | beg | erensizin emgeyür |
Aynı gövdeden maddeler
“beg” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).