KT sözlüğü · madde
beg isim
Tanım
- Bey, soylu, yönetici: “türük begler bodun, bunı eşidiŋ” Türk beyleri, halkı, bunu işitin; “begli bodunlıġ yoŋaşurtuḳin üçün” beylerle halkı birbirine düşürdüğün için; “yir basruḳı taġ, boḍun basruḳı beg” yerin ağırlığı dağ, halkın ağırlığı beydir; “begler begin azıttı” beylerin beyini yanılttı; “tanġut begin yaġıladı” Tangut beyiyle savaştı. Tanıklar: KT2BK2DLT3
- Hükümdar, efendi: “bezendim begim boldı ḫaḳan uluġ” yüce hakan beyim oldu, onurlandım; “özüŋ eḍgü ḳolma, begiŋ eḍgü ḳol” kendi iyiliğini değil, beyinin iyiliğini dile. Tanıklar: KB2
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): beg — yalın hâliyle 254 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- beg 251 (KB, Mait, TT, EÇS) · bėg 2 (IB) · beġ 1 (KB)
Çekimli biçimler (38):
begler 198
begi 91
begke 45
begleri 25
begiŋe 16
begin 13
begim 12
beglerke 10
begig 6
begde 4
begdin 3
begiŋke 3
beglerde 3
beglerig 3
begini 2
begimiz 2
beginde 2
begiŋni 2
begiŋ 2
beginiŋ 2
beglerim 2
beglergü 2
begni 2
beglerin 2
beglerinde 2
begli 2
bege 1
beginge 1
beglerigde 1
beglari 1
beglerimiz 1
beglerimizke 1
begniŋ 1
begtin 1
beġım 1
beġıŋ 1
begnig 1
bėgiŋėrü 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (18) →KT Kül Tigin Yazıtı
18 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT G 2 | … ogl(a)n(ı)m : bir(i)ki: ug(u)ş(u)m : bod(u)n(u)m : bir(i)ye : ş(a)d(a)pıt | b(e)gl(e)r | : yır(ı)ya : t(a)rk(a)t : buyruk : b(e)gl(e)r : ot(u)z [……………………………..] tok … |
| KT G 2 | … u)m : bir(i)ye : ş(a)d(a)pıt b(e)gl(e)r : yır(ı)ya : t(a)rk(a)t : buyruk : | b(e)gl(e)r | : ot(u)z [……………………………..] tokuz og(u)z : b(e)gl(e)ri : bod(u)nı : bu s(a)b( … |
| KT G 2 | … : t(a)rk(a)t : buyruk : b(e)gl(e)r : ot(u)z [……………………………..] tokuz og(u)z : | b(e)gl(e)ri | : bod(u)nı : bu s(a)b(ı)m(i)n : (e)dgüti : (e)şid : k(a)t(ı)gdı : tiŋla : |
| KT G 10 | türük : | b(e)gl(e)r | : bod(u)n : bunı (e)şid(i)ŋ : |
| KT G 11 | türük, : (a)mtı : bod(u)n : | b(e)gl(e)r | : bödke : kör(ü)gme : b(e)gl(e)rgü : y(a)n(ı)lt(a)çı siz : |
| KT G 11 | türük, : (a)mtı : bod(u)n : b(e)gl(e)r : bödke : kör(ü)gme : | b(e)gl(e)rgü | : y(a)n(ı)lt(a)çı siz : |
| KT D 3 | … buyruḳı y(ė)me : bilge : (e)rm(i)ş (e)r(i)nç : (a)lp (e)rm(ı)ş (e)r(i)nç : | b(e)gl(e)ri | y(ė)me : bod(u)nı y(ė)me : tüz (e)rm(i)ş : (a)nı üçün : ėl(i)g : (a)nça tu … |
| KT D 6 | b(e)gl(e)ri | : bod(u)nı : tüzs(ü)z üç(ü)n : t(a)bġ(a)ç : bod(u)n : t(e)bl(i)gin : kürl( … | |
| KT D 6 | … n> üçün : (a)rm(a)kçısin : üçün : in(i)li : (e)çėli : kikşürtükin : üçün : | b(e)gli | : bod(u)nlıg : yoŋ(a)şurtuḳin : üçün : türük : bod(u)n : ėll(e)dük: ėlin ı … |
| KT D 7 | türük, : | b(e)gl(e)r | : türük : ātin : ıt(t)ı : |
| KT D 8–9 | t(a)bġ(a)çġı : | b(e)gl(e)r | : t(a)bġ(a)ç : ātin : tut(u)p(a)n : t(a)bġ(a)ç : ḳ(a)ġ(a)nḳa : körm(i)ş : … |
| KT D 19 | … üçün : biz(i)ŋe : y(a)ŋ(ı)ltuḳin : üçün : ḳ(a)ġ(a)nı : ölti : buyruḳı : / | b(e)gl(e)ri | : y(ė)me : ölti : on oḳ : bod(u)n : (e)mg(e)k : körti : |
| KT D 20 | … lm(a)zun : tėy(i)n : (a)z / bod(u)n(u)g : it(i)p : y(a)r[(a)t(ı)p ] b(a)rs | b(e)g | : (e)rti : |
| KT D 22 | türük : oġ(u)z : | b(e)gl(e)ri | : bod(u)n : (e)ş(i)d(i)ŋ : |
| KT D 33 | … bin(i)p : t(e)gdi : ol / (a)t (a)nta : ölti : üç(ü)nç : y(ė)g(e)n sil(i)g | b(e)ġ(ı)ŋ | : k(e)d(i)ml(i)g : / tor(u)g (a)t :bin(i)p : t(e)gdi : ol (a)t (a)nta : öl … |
| KT D 34 | t(e)gdükin : türük | b(e)gl(e)r | : ḳoop bilirs(i)z : |
| KT K 11 | (e)ki ş(a)d : ul(a)yu : in(i)ygün(ü)m : ogl(a)n(ı)m : | b(e)gl(e)r(i)m | : bod(u)n(u)m : közi : ḳ(a)şı : y(a)bl(a)k : bolt(a)çı tėp : s(a)ḳ(ı)nt(ı) … |
| KT GD | … n : b(a)r(ı)mın tör[t bıŋ] / y(ı)lk[ıs]ın : (a)y(a)gma : tuyġ(u)t : bu [ ] | b(e)ġ(ı)m | : tėġ(ı)n : / yüg(e)rü : t(e)ŋri bolça [ ]t(a)ş : bit(i)d(i)m : |
Aynı gövdeden maddeler
“beg” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).