KT sözlüğü · madde
igiḍ- fiil
Tanım
- Beslemek, büyütmek, yetiştirmek: “törütgen igiḍgen keçürgen iḍim” yaratan, besleyen, bağışlayan Rabbim; “yimi birle igḍür sen sansız özüg” sayısız canı yiyecekle beslersin; “sütin emizip igitdi beltürtdi” sütüyle emzirip büyüttü; “OĠUL ḲIZ TOĠSA NETEG İGİḌGÜSİN AYUR” oğul kız doğarsa nasıl yetiştirileceğini söyler; “ewiŋde igiḍgil igiḍme öŋin” onu evinde yetiştir, başka yerde yetiştirme; “kürgeŋin üçün igidmiş bilge ḳaġanıŋın” sizi besleyen Bilge Kağan’ınızı; “artuḳ yılḳıġ igitti” fazla hayvan yetiştirdi. Tanıklar: KÇMaitKB4
- Doyurmak, geçindirmek, (halkı) kalkındırmak: “bodunuġ igideyin tėyin” halkı besleyeyim diye; “ölteçi bodunuġ tirgürü igittim” ölecek halkı diriltip besledim; “yiçe ėtdi yiçe igitti” yeniden düzenledi, yeniden besledi; “ḳut birmez igidmez” kut vermez, beslemez; “kntü özümin igidtim erser” kendimi (başkasının malıyla) beslediysem. Tanıklar: KT2SekU
- Mecazen geliştirmek: “bilge biligin igidür” bilgisini geliştirir; “şeker birle igdür birür kin aġu” şekerle besler, sonra zehir verir. Tanıklar: ManKB
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
igit- (yazıtlar, TT, Mait), igid-, iġıd- ve igd- (igḍür, igḍip) yazımları ve lemmatizer’ın ayırdığı biçimler bu maddede toplandı; U II’deki igdilen-, igtüle- ve Sek’teki igitüt okuması belirsiz biçimler de şimdilik burada.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): igiḍ- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- igidmiş 3 (BK, KB) · igiḍmiş 1 (KB)
- igdür 2 (KB) · igḍür 1 (KB)
- igidtim 1 (U) · igiḍtim 1 (KB)
Çekimli biçimler (37):
igiḍgen 6
igidür 4
igiḍti 4
igidmiş 3
igitmek 3
igideyin 2
igdür 2
igitdi 2
igittim 2
igidürçe 2
igiḍtiŋ 2
iġıdmiş 2
igitti 1
igitken 1
igidtim 1
igitmekde 1
igdilentim 1
igiiti 1
igitüt 1
igit 1
igiḍgey 1
igiḍgil 1
igiḍgüsin 1
igiḍme 1
igiḍmiş 1
igitdeçi 1
igiḍtim 1
igidmez 1
igtüledem 1
igḍileyü 1
igḍilmişe 1
igḍip 1
igḍür 1
igitdim 1
iġıdü 1
iġıdür 1
iġıtti 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (6) →KT Kül Tigin Yazıtı
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT G 9 | (a)nt(a)ġ(ı)ŋ(ı)n : üçün : | iġ(ı)dm(i)ş | : ḳ(a)ġ(a)n(ı)ŋ(ı)n : s(a)bin : (a)lm(a)tin : yėr s(a)yu : b(a)rd(ı)g : ḳo … |
| KT D 16 | … ḳ(a)ġ(a)n : ol(u)r(u)p(a)n : türük : / bod(u)n(u)g : yiçe : itdi : <yiçe> | iġ(ı)t(t)i | : çıġ(a)ń(ı)g [b(a)y kėltı : / (a)z(ı)g ük(ü)ş kėltı] |
| KT D 23 | türük : bod(u)n : (e)rt(i)n] ökün : kür(e)güŋ(i)n : üçün : | iġ(ı)dm(i)ş | : bilge : ḳ(a)ġ(a)n(ı)ŋ(ı)n : (e)rm(i)ş b(a)rm(ı)ş : |
| KT D 28 | bod(u)n(u)g : | ig(i)d(e)yin | : tėy(i)n : yır(ı)ġ(a)ru : oġ(u)z bod(u)n : t(a)pa : ėlg(e)rü : ḳııt(a)ń : … |
| KT D 29–30 | … (a)r üç(ü)n : ülüg(ü)m : b(a)r üçün : ölt(e)çi : bod(u)n(u)g : tirg(ü)rü : | ig(i)t(ti)m | : y(a)l(a)ŋ : bod(u)n(u)g : tonl(u)g : çıġ(a)ń bod(u)n(u)g : b(a)y ḳılt(ı) … |
| KT K 13 | ıġ(a)r ogl(a)n(ı)ŋ(ı)zda : t(a)yġun(u)ŋ(ı)zda / : y(e)gdi : | iġ(ı)dür | : (e)rt(i)ġ(ı)z : uça b(a)rd(ı)ġ(ı)z : |
Aynı gövdeden maddeler
“igid” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).