AH sözlüğü · madde
ay- fiil
Tanım
- Söylemek, demek: “ayġıl tidi” söyle dedi; “yanut birdi ögdülmiş aydı” Ögdülmiş cevap verip dedi; “köŋül sırrı berk tut sen ayma tilin” gönül sırrını sıkı tut, dille söyleme; “biligsizke ayma tüşüŋni” bilgisize rüyanı anlatma; “tilin aymaġu” dille söylenmemeli; “aydım emdi al utar” şimdi söyledim, hile yener; “ḳayu aydıġıŋnıŋ üçün” hangi söylediğin yüzünden; “eger tilese-miz ayġatımız munuŋ meŋizlig” dileseydik bunun benzerini söylerdik. Tanıklar: TAbhKuTKB4DLT
- (Bölüm başlıklarında) anlatmak, konu edinmek; övgü sunmak: “teŋri azze ve celle ögdisin ayur” Aziz ve Celil Tanrı’nın övgüsünü anlatır; “ilahi üküş hamd ayur men saŋa” Tanrım, sana çokça hamd ederim; “bir azraḳ ayayı” biraz anlatayım. Tanıklar: KB2AH
- “ayu bėr-” söyleyivermek, bildirmek, öğütlemek: “yėr ayu bėrti” yeri söyledi (gösterdi); “öŋi öŋi ḳazġanç ḳılmaḳ ayu bėrdiler” ayrı ayrı kazanç sağlamayı öğütlediler; “ozaḳı sav yörüglerin kim men sizlerke ayu bėrtim” size söylediğim önceki sözlerin yorumlarını. Tanıklar: ŞUKPMan
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ay- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- aydı 475 (KB, KuT, DLT, EÇS) · ayḍı 1 (KB)
- ayġıl 119 (KuT, KB, T, DLT) · aygıl 1 (KuT)
- ayıġlı 2 (U, TT) · ayıglı 1 (Mait)
Çekimli biçimler (69):
aydı 475
ayur 228
ayu 127
ayġıl 119
aydılar 113
aymış 83
ayurlar 68
aydım 34
ayayın 26
aysa 25
ayġaylar 24
ayġay 17
aymaḳ 11
aydıŋ 8
aytu 7
aydımız 6
ayġu 6
ayma 5
aymaŋlar 5
aysalar 5
ayıp 4
aydıŋız 4
aytıḳ 4
aymaz 3
aymazda 3
aymaḳın 3
ayurmiz 3
aymışlarım 3
ayġalar 3
aymaḳı 2
aymaḳnı 2
aymışım 2
aymışın 2
aytıŋ 2
aymaġu 2
aymaŋ 2
aymaḳdın 2
aymaḳları 2
ayıġlı 2
aysun 1
aymaḳımız 1
aymadılar 1
aymadım 1
aysama 1
aysar 1
aysu 1
ayayin 1
aymadıŋ 1
aytü 1
aygıl 1
aymamaḳım 1
ayduḳı 1
ayumas 1
aydıġıŋnıŋ 1
aymazmiz 1
ayduk 1
ayuġay 1
aymaġuları 1
ayġatılar 1
ayġatımız 1
aymışları 1
ayayı 1
aydaçı 1
aymadı 1
ayıglı 1
aymışı 1
ayar 1
ayıŋlar 1
ayḍı 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (17) →AH Atebetü’l-Hakâyık
17 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 1–2 | ilahi üküş hamd | ayur | men saŋa seniŋ rahmėtiŋdin umar men oŋa |
| AH 3–4 | senamu | ayuġay | sėza bu tilim unarça ayayın yarı bir maŋa |
| AH 3–4 | senamu ayuġay sėza bu tilim unarça | ayayın | yarı bir maŋa |
| AH 65–66 | üküş az tip | aymaz | pėzirler teŋiz bulıt hėdye ḳılsa uşaḳ ḳatreni |
| AH 117–120 | … iliglig kereklig sözüg sözleyür kereksiz sözini kömüp kizleyür biligsiz ne | aysa | ayur uḳmadın anın öz tili öz başını yiyür |
| AH 117–120 | … ig kereklig sözüg sözleyür kereksiz sözini kömüp kizleyür biligsiz ne aysa | ayur | uḳmadın anın öz tili öz başını yiyür |
| AH 129–132 | eşitgil biliglig negü tip | ayur | ėdėbler başı til küḍezmek tiyür tiliŋ bekte tutġıl tişiŋ sınmasun ḳalı çıḳ … |
| AH 173–176 | işim tip ınanıp sır | ayma | saḳın neçe me ınançlıġ iş erse yaḳın serip sinde razıŋ siŋip turmasa serer … |
| AH 185–188 | … m birle tap tut ḳarın toḳluḳın çıġaylıḳ yarınlıḳ azuḳ yoḳluḳı çıġaylıḳ tip | ayma | tavar yoḳluḳın |
| AH 189–192 | … u dünya neŋindin yigü keḍgülük al artuk tileme vėbal yüḍgülük tarıġlıḳ tip | aymış | ajunnı rėsul tarıġlıḳta ḳatlan tarı eḍgülük |
| AH 229–232 | ḳamuġ til aḳı er sėnasın | ayur | aḳılıḳ ḳamuġ ‘ayb kirini yuyur aḳı bol saŋa söz sökünç kelmesün sökünç kel … |
| AH 265–268 | yana bir kereklig sözüm bar saŋa | ayayın | men anı ḳulaḳ tut manŋa ol ol kim tėkėbbürni yirdin salıp tėvazu‘nı berk t … |
| AH 289–292 | ėgėr kibr iḍisi asil men tise | ayayın | men anıŋ cėvabın kese ata bir ana bir uyalar bu ḫalḳ tėfavütleri yoḳ öte i … |
| AH 297–300 | ayur | sen keḍim ton şėrab aş kerek telim mal üküş ḳul ḳara-baş kerek ėgėr yıġdıŋ … | |
| AH 313–316 | aya hırs idisi harislıḳ nerek | ayu | bir maŋa bu negüke kerek tar erse kiŋ erse bitildi ruzuŋ harislıḳ ḳılurmu … |
| AH 489–492 | ( Emir Seyfeddin ) / / ėdibler ėdibi fazıllar başı güherdin söz | aymış | ögün söz bışı uġan rahmėt itsün bu sa‘at aŋa yarın ḳopsa bolsun yaranlar i … |
| AH 501–502 | ėgėr bilse kaşġar tilin hėr kişi bilür ol ėdibniŋ ne kim | aymışı |