T sözlüğü · madde
ay- fiil
Tanım
- Söylemek, demek: “ayġıl tidi” söyle dedi; “yanut birdi ögdülmiş aydı” Ögdülmiş cevap verip dedi; “köŋül sırrı berk tut sen ayma tilin” gönül sırrını sıkı tut, dille söyleme; “biligsizke ayma tüşüŋni” bilgisize rüyanı anlatma; “tilin aymaġu” dille söylenmemeli; “aydım emdi al utar” şimdi söyledim, hile yener; “ḳayu aydıġıŋnıŋ üçün” hangi söylediğin yüzünden; “eger tilese-miz ayġatımız munuŋ meŋizlig” dileseydik bunun benzerini söylerdik. Tanıklar: TAbhKuTKB4DLT
- (Bölüm başlıklarında) anlatmak, konu edinmek; övgü sunmak: “teŋri azze ve celle ögdisin ayur” Aziz ve Celil Tanrı’nın övgüsünü anlatır; “ilahi üküş hamd ayur men saŋa” Tanrım, sana çokça hamd ederim; “bir azraḳ ayayı” biraz anlatayım. Tanıklar: KB2AH
- “ayu bėr-” söyleyivermek, bildirmek, öğütlemek: “yėr ayu bėrti” yeri söyledi (gösterdi); “öŋi öŋi ḳazġanç ḳılmaḳ ayu bėrdiler” ayrı ayrı kazanç sağlamayı öğütlediler; “ozaḳı sav yörüglerin kim men sizlerke ayu bėrtim” size söylediğim önceki sözlerin yorumlarını. Tanıklar: ŞUKPMan
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ay- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- aydı 475 (KB, KuT, DLT, EÇS) · ayḍı 1 (KB)
- ayġıl 119 (KuT, KB, T, DLT) · aygıl 1 (KuT)
- ayıġlı 2 (U, TT) · ayıglı 1 (Mait)
Çekimli biçimler (69):
aydı 475
ayur 228
ayu 127
ayġıl 119
aydılar 113
aymış 83
ayurlar 68
aydım 34
ayayın 26
aysa 25
ayġaylar 24
ayġay 17
aymaḳ 11
aydıŋ 8
aytu 7
aydımız 6
ayġu 6
ayma 5
aymaŋlar 5
aysalar 5
ayıp 4
aydıŋız 4
aytıḳ 4
aymaz 3
aymazda 3
aymaḳın 3
ayurmiz 3
aymışlarım 3
ayġalar 3
aymaḳı 2
aymaḳnı 2
aymışım 2
aymışın 2
aytıŋ 2
aymaġu 2
aymaŋ 2
aymaḳdın 2
aymaḳları 2
ayıġlı 2
aysun 1
aymaḳımız 1
aymadılar 1
aymadım 1
aysama 1
aysar 1
aysu 1
ayayin 1
aymadıŋ 1
aytü 1
aygıl 1
aymamaḳım 1
ayduḳı 1
ayumas 1
aydıġıŋnıŋ 1
aymazmiz 1
ayduk 1
ayuġay 1
aymaġuları 1
ayġatılar 1
ayġatımız 1
aymışları 1
ayayı 1
aydaçı 1
aymadı 1
ayıglı 1
aymışı 1
ayar 1
ayıŋlar 1
ayḍı 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (3) →T Tunyukuk Yazıtı
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T 3 | … a)ġ (e)rti: y(ė)ti yüz : kişig : / ud(u)z(u)ġma : ul(u)ġı : ş(a)d (e)rti : | (a)yġ(ı)l | tidi : (a)y(ı)ġm(a)si b(e)n / (e)rt(i)m: b(i)lge tunyuḳuḳ : ḳ(a)ġ(a)n mu ḳ … |
| T 31 | … a)ġ(a)n : t(a)rduş / ş(a)d : b(a)rzun t(ė)di: bilge tunyuḳuḳ(k)a: b(a)ŋa : | (a)ydı | |
| T 32 | bu süg (ė)l(e)t: tidi: ḳııy(ı)n(ı)ġ : kööŋl(ü)ŋça (a)y : b(e)n s(a)ŋa ne | (a)- / y(a)yin | : tidi: k(e)lir (e)rs(e)r : köörü k(e)lür : k(e)lm(e)z (e)rs(e)r : tıl(ı)ġ … |