T sözlüğü · madde
bilge sıfat
Tanım
- Bilge, bilgili, akıllı: “biligsiz otın sen ay bilge ḳuta” ey bilge, bilgisizin derdine sen deva ol; “anıŋ ara bir bilge kişi” onların arasında bilge bir kişi; “bilge tunyuḳuḳ ben özüm” ben kendim Bilge Tunyukuk; “türük bilge ḳaġan” Türk Bilge Kağan; “bilgelerke” bilgelere. Tanıklar: KTBKT2KİPKB
- “bilge bilig” bilgelik (prajñā): “ormaġlıġ bilge biliglig” olgun bilgelikli; “bir bilge biligin kutrulmış” bilgelikle kurtulmuş; “tükel bilge” her şeyi bilen (Buda’nın sanı): “tükel bilge biliglig tŋri tŋrisi burḫan” her şeyi bilen tanrılar tanrısı Buda. Tanıklar: HuastKİPSek3Mait3Abh3ManUSukhShoRKB
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bilge — yalın hâliyle 569 kez
Çekimli biçimler (19):
Bağlamlar
Bütün geçişler (20) →T Tunyukuk Yazıtı
20 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T | bilge | tunyuḳuḳ : b(e)n öz(ü)m : t(a)bġ(a)ç ėl(i)ŋe : ḳııl(ı)nt(ı)m : türk bo- / … | |
| T 3 | … l(u)ġı : ş(a)d (e)rti : (a)yġ(ı)l tidi : (a)y(ı)ġm(a)si b(e)n / (e)rt(i)m: | b(i)lge | tunyuḳuḳ : ḳ(a)ġ(a)n mu ḳıış(a)yin t(ė)d(i)m : s(a)- / ḳ(ı)nt(ı)m : |
| T 7 | … kisre : t(e)ŋri: bil(ı)ġ b(ė)rtük üç(ü)n : öz(ü)m ök: ḳ(a)ġ(a)n ḳışd(ı)m : | bilge | tunyuḳuḳ : buyla b(a)ġa t(a)rḳ(a)n / birle : ėlt(ė)r(i)ş ḳ(a)ġ(a)n : bol(u … |
| T 7 | … ġ(a)ç(ı)ġ : öŋre ḳı- / t(a)ny(ı)ġ : yırya oġ(u)z(u)ġ : ük(ü)ş ök öl(ü)rti: | b(i)lg(e)si | : ç(a)b(ı)şi / : b(e)n ök (e)rt(i)m : çoġ(a)y ḳuzin : ḳ(a)ra ḳum(u)ġ : ol( … |
| T 11 | … bod(u)n ?] / yorıyur (e)rm(i)ş : ḳ(a)ġ(a)ni: (a)lp (e)rm(i)ş : (a)yġuçısi: | bilge | (e)rm(i)ş / : ol (ė)ki kişi : b(a)r (e)rs(e)r : sini t(a)bġ(a)ç(ı)ġ : ölür … |
| T 15 | ḳ(a)ġ(a)n[(ı)m : b(e)n] öz(ü)m : | bilge | tunyuḳuḳ : öt(ü)ntük öt(ü)nç(ü)m(i)n / : (ė)ş(i)dü b(ė)rti: köŋl(ü)ŋçe : u … |
| T 15 | … [rk ḳ(a)ġ(a)n(ı)ġ:] türk bod(u)n(u)ġ : öt(ü)k(e)n y(ė)rke: b(e)n öz(ü)m: / | bilge | tunyuḳuḳ : < k(e)lürt(ü)m : > öt(ü)k(e)n y(ė)r(i)g : ḳoonm(i)ş t(ė)- / y(i … |
| T 15 | … (e)r: ol b(i)zni / / / / / / [ḳ(a)ġ(a)ni (a)lp (e)rm(i)ş : (a)yġuçısi | bilge | (e)rm(i)ş : ḳ(a)ç(a)n n(e)ŋ / (e)rs(e)r : öl(ü)rt(e)çi köök : üç(a)ġün : ḳ … |
| T 26 | … )ş : yor(ı)m(a)- / s(a)r : bizni: ḳ(a)ġ(a)ni (a)lp (a)rm(i)ş : (a)yġuçısi: | bilge | (e)rm(i)ş : ḳ(a)ç / n(e)ŋ (e)rs(e)r / bizni : öl(ü)rt(e)çıḳ ök : t(ė)m(i)ş … |
| T 31 | … t(ė)di: sü b(a)şi: in(e)l ḳ(a)ġ(a)n : t(a)rduş / ş(a)d : b(a)rzun t(ė)di: | bilge | tunyuḳuḳ(k)a: b(a)ŋa : (a)ydı |
| T 32 | … a)ru : (a)nça / yıdm(i)ş : (a)pa t(a)rḳ(a)nġ(a)ru : içre s(a)b : ıdm(i)ş : | bilge | tunyuḳuḳ / (a)ny(ı)ġ ol: üz ol / sü yorıl(ı)m t(ė)d(e)çi: unam(a)ŋ: ol s(a … |
| T 32 | (a)rıg ubutı y(ė)g : t(ė)di: b(e)n (a)nça: t(ė)r m(e)n : b(e)n / | bilge | tunyuḳuḳ : (a)ltun yış(ı)ġ : (a)şa k(e)lt(i)m(i)z : (e)rt(i)ş üg(ü)z(ü)g / … |
| T 45 | … (a)yt(ı)ġma t(a)ġḳa : t(e)gm(i)ş idi yoḳ (e)rm(i)ş : ol y(ė)rke : / b(e)n | bilge | : tunyuḳuḳ : t(e)gürtük üç(ü)n / s(a)r(ı)ġ (a)ltun : ür(ü)ŋ küüm(ü)ş : ḳıı … |
| T 45 | … )z : (e)gri t(e)bi : (a)ġı / buŋs(ı)z : k(e)lürti: ėlt(ė)r(i)ş ḳ(a)ġ(a)n : | bilg(e)sin | üç(ü)n / / / (a)lpin üç(ü)n : t(a)bġ(a)çḳa : y(ė)ti y(ı)ġirmi: süŋ(ü)şdi … |
| T 51 | … oḳ (e)r[t](i)m : ėlt(ė)r(i)ş ḳ(a)ġ(a)nḳa : türük b(ö)gü ḳ(a)ġ(a)nḳa: türük | bilge | k[(a)ġ(a)nḳa] / / / ḳ(a)pġ(a)n ḳ(a)ġ(a)n [y(ė)ti] ot(u)z nta (e)rti : ḳ( … |
| T 59 | türük | bilge | ḳ(a)ġ(a)n : ėliŋe : bititd(i)m : b(e)n bilge tunyuḳuḳ / ėlt(ė)r(i)ş ḳ(a)ġ( … |
| T 59 | türük bilge ḳ(a)ġ(a)n : ėliŋe : bititd(i)m : b(e)n | bilge | tunyuḳuḳ / ėlt(ė)r(i)ş ḳ(a)ġ(a)n : ḳ(a)zġ(a)nm(a)s(a)r : yoḳ (e)rti (e)rs( … |
| T 59 | … ḳ(a)ġ(a)n : ḳ(a)zġ(a)nm(a)s(a)r : yoḳ (e)rti (e)rs(e)r : b(e)n ö- / z(ü)m | bilge | tunyuḳuḳ : ḳ(a)zġ(a)nm(a)s(a)r : b(e)n yoḳ (e)rt(i)m (e)rs(e)r / ḳ(a)pġ(a) … |
| T 61 | ėlt(ė)r(i)ş ḳ(a)ġ(a)n : | bilge | tunyuḳuḳ : ḳ(a)zġ(a)ntuḳ üç(ü)n : ḳ(a)pġ(a)n ḳ(a)ġ(a)n : türük sir bod(u)n … |
| T 61 | … uḳ üç(ü)n : ḳ(a)pġ(a)n ḳ(a)ġ(a)n : türük sir bod(u)n : yorıduḳı bu / türük | bilge | : ḳ(a)ġ(a)n : türük sir bod(u)n(u)ġ : oġ(u)z bod(u)n(u)ġ : iġ(ı)- / dü: ol … |
Aynı gövdeden maddeler
“bilge” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).