Derlem sözlüğü · madde
çeçek isim
Tanım
- Çiçek: “tü tü çeçek çergeşür” türlü türlü çiçek sıralanır; “teŋridem hua çeçekler yüzken yaġmur osuglug yaġıdtılar” tanrısal çiçekleri yağmur gibi yağdırdılar; “kim çıḳmaz mivedin hem çėçeklerindin” meyvelerden, çiçek kılıflarından çıkan (her şeyi bilir). Tanıklar: MaitKuTDLT
- (KB’de çiçek yazımıyla) bahar ve güzellik imgesi: “tümen tü çiçekler yazıldı küle” binlerce türlü çiçek gülerek açıldı; “çiçek yazdı yüz kör küler ḳatġurar” çiçek yüzünü açtı, güler, kahkaha atar; “ḳalı bolmasa eḍgü yarlıġ tilin / yaşarmış çiçekler ḳurır” (beyin) dilinde iyi buyruk olmazsa yeşermiş çiçekler kurur; “ḳayuḳa bu aḳsa çiçek öndi tüz” (iyi söz) nereye akarsa orada çiçek biter. Tanıklar: KB4
- “lenḫua çeçek” nilüfer, lotus çiçeği: “erdini lénḫua çeçek üze yorıdaçı” mücevherli lotus çiçeği üzerinde yürüyen; “ḳaltı lenḫu-a çeçek öz-in ök açılıp yarılıp” tıpkı lotus çiçeğinin kendiliğinden açılması gibi; “pundarik çeçekdeg” beyaz lotus gibi. Tanıklar: Abh2AOShoR2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
çeçekdeg ve KB’deki çiçek yazımı da bu maddede (biçimler korunur).
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): çeçek — yalın hâliyle 32 kez
Çekimli biçimler (12):
Bağlamlar
Bütün geçişler (66) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
25 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.018.35–40 | çintan nikişi birle kataglıg edgü yıdlag kuzişay mntark ulatı teŋridem hua | çeçekler | yüzken yagmur osuglug yaġı- -dtılar.. taḳı yėme ġantari ġantarviler teŋrid … |
| Mai.Tek.035.34–36 | … ar inçe uḳuŋlar.. bükün ... - / / / brhmavati katun ... oġur ... - / i hua | çeçek | körgeli ... |
| Mai.Tek.052.06–10 | … g tebreyür kam--şayur.. teŋridem kövrüg ün--leri ėştilür.. kök kalıḳda hua | çeçek | yaġar.. |
| Mai.Tek.106.12–20 | ... ... taḳı erdni ... ... hua | (çeçek) | ... ... - / - -lep k / / / ... kin / ? -ap ėsen tükel öz--(ler)iŋe tegürü … |
| Mai.T-11.10b.12–15 | ilaptri piŋali pntu şnki ulatı luu ḫanları erdini yinçü munçuḳ ḫua | çeçek | bėrle ḳatı ḳarı yaġıtur-lar ḳut ḳolu alḳış alḳayu yaŋı toġmış bodiswtḳa yü … |
KB Kutadgu Bilig
15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 70 | tümen tü | çiçekler | yazıldı küle / yıpar toldı ḳafur ajun yıḍ bile |
| KB 96 | bu türlüg | çiçek | yirde munça beḍiz / yazı taġ ḳır oprı yaşıl kök meŋiz |
| KB 452 | negü tir eşit emdi köŋli oḍuġ / sözi kör | çiçek | teg tümen tü boḍuġ |
| KB 1808 | ḳayu baġḳa tegse suw eksümedin / | çiçek | yazlur anda tümen tü yıḍın |
| KB 2688 | aḳar suw teg ol bu tilin eḍgü söz / ḳayuḳa bu aḳsa | çiçek | öndi tüz |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 2.2.4 /4–5 | [yüknürmn] erdini lénḫua | çeçek | üze yorıdaçı [maŋdaçı atlġ teŋri] burḫan qutıŋa : |
| Sho.Rosia 2.2.4 /6 | yükün[ ü]rmn erdini lénḫua | [çeçek | üze edgü olor] -mış şala sögütler él[i]gi atlġ t[eŋri burḫan qutıŋa] |
| Sho.Rosia 3.1.1.V/3–5 | basa tüü törlüg ad[roq]q adroq ḫua | çeçek | saçıp ol [çi]ndan türtmiş mandal içinte tütsük köyürüp yula tamdurup burḫa … |
| Sho.Rosia 6.1.2.2/33 | … r 央伽/// ///m[a]gat el-deki tınlġ-lar-nıŋ ögrünç-in yıġ[ıp]/// ///[len ḫua] | çeçek | .. arıġ süzök kirsiz … kün teŋri é[yin]/// ///burımışı kötimişi teg él-ler … |
| Sho.Rosia 6.3.2 /29–31 | … gimlig tözün maitri bodistv-nıŋ teŋridem ıdoq iç luu -sı-nıŋ içine lénhu-a | çeçek | açıltuq-ta yaqın barıp körelim |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 179; II, 283 | Ḳaḳlar ḳamuġ kölerdi / Taġlar başı ilerdi / Ajun tını yılırdı / Tü tü | çeçek | çergeşür |
| DLT II, 122 | Yaġmur yaġıp saçıldı / Türlüg | çeçek | suçuldı / Yinçü ḳapı açıldı / Çından yıpar yuġruşur |
| DLT I, 235 | Tümen | çeçek | tizildi / Bükünden ol yazıldı / Üküş yatıp özeldi / Yirde ḳopa aḍrışur |
| DLT II, 285 | Tegme | çeçek | ügüldi / Boḳuḳlanıp büküldi / Tügsin tügün tügüldi / Yazlıp yana yörgeşür |
| DLT I, 437 | Tegme | çeçek | ügüldi / Boḳuḳlanıp büküldi / Tügsin tügün tügüldi / Yarġalı-mat yörgeşür |
Abh Abhidharma (Shogaito)
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 518–522 | … ar-ta tıdıġ-sız tuduġ-suz bilge biligi açılmış yarılmış erür ḳaltı lenḫu-a | çeçek | öz-in ök açılıp yarılıp bolmamış -ı teg kişi-ler-te açdaçı yardaçı tŋri bu … |
| Abh.Sho. 1238–1239 | alḳu lėnḫu-a | çeçek-ler-ig | neçe yarası tüzü açsar yme açılġalı tegimlig-i erser inçip aşnu-ça açar ya … |
| Abh.Sho. 2813–2816 | inçe ḳaltı lenḫu-a | çeçek | suv-ta tuġup suv-ḳa umamış teg yapşınġalı alḳu niz-vanı-ta ulatı-lar-ta öç … |
| Abh.Sho. 3975 | inçe ḳaltı lėnḫu-a | çeçek-niŋ | açılu tükedmiş-i-niŋ. |
| Abh.Sho. 3976 | açılmaduḳ-ı-nıŋ barça-nıŋ adı bolmış teg üçün lėnḫu-a | çeçek | tėp. |
U Uigurica I-IV
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. III M. 207.-74–81 | törtkil mantal yme ḫılıp .. tüsrük ḫu-a | çeçek-ler--ig | tize orıp .. öŋi öŋi küsi tütsük-lerig tütüsüp oŋ tizin çökitip .. alḳu an … |
| U II, T. III M. 225-3-5 | … s ayaġ T. III M. 225 -ḳa tekimlig köni tözüni tuimıs yėg üstünki linḳu-a | çeçek | ėligi ḳan-ı burḫan ḫutıŋa .. yükünürmn |
| U II, T. III M. 225-21.-2 | … lıġ--lar .. psak ḳundaçı-lar .. yıd as-lıġ-lar .. tütsük as-lıġ-lar .. ḳua | çeçek | as-lıġ--lar .. tüs yėmiş as-lıġ-lar .. ı tarıġ as--lıġ-lar .. oot-ḳa çökle … |
| U II, T. III, M. 182-9–27 | … ġ--lar .. psak ḳundaçı-lar .. yıd as-lıġ-lar .. tütsük as-lıġ-lar ⟨…⟩ ḳu-a | çeçek | as-lıġ--lar .. tüs yėmis as-lıġ-lar .. ı tarıġ as--lıġ-lar .. oot-ġa çökle … |
AO Tanımlanmamış ögdi parçası (AO)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarKuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| 41 | 47 aŋar yandrulur ḳıyamet ʿilmi kim çıḳmaz mivedin hem | çėçeklerindin | yük kötürmez hiç uraġut ḳoḍmaz meger anıŋ ʿilm[i] birle ol kün ündegeyler … |
Aynı gövdeden maddeler
“çeçek” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).