Derlem sözlüğü · madde
aġırla- fiil
Tanım
- Saygı göstermek, ağırlamak, hürmet etmek: “ayayu aġırlayu yükünüp” saygıyla eğilerek; “aġırla kişig” insanlara saygı göster; “sini kim aġırlar, aġırla anı” seni kim ağırlarsa sen de onu ağırla. Tanıklar: AbhKB2
- Değerli kılmak, yüceltmek: “aġırladı minteg tapuġsuz ḳuluġ” benim gibi hizmeti olmayan bir kulu değerli kıldı; “kişig til aġırlar” kişiyi dili yüceltir. Tanıklar: KB2
- “aġırlaġuluḳ” saygı gösterilmeye değer: “aġırlaġuluġ bolur” saygıya layık olur. Tanıklar: Mait
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): aġırla- — yalın hâliyle 13 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- aġırlaġuluḳ 2 (Mait, Abh) · aġırlaġuluq 1 (ShoR)
Çekimli biçimler (27):
aġırlayu 23
aġırladı 15
aġırlap 8
aġırlar 8
aġrlayu 4
aġırlasa 3
aġırlasar 2
aġırlaġuluḳ 2
aġrlayur 1
aġırladım 1
aġırladıŋ 1
aġırladaçı 1
aġırlamıs 1
aġırlamış 1
aġırlamaḳ 1
aġırladılar 1
aġırlayurlar 1
aġırlayıp 1
aġırlaġalı 1
aġırlaġu 1
aġırlaġulug 1
aġırlaġuluq 1
aġırlayur 1
aġırlaġıl 1
aġırlaŋ 1
aḳırladı 1
aḳırlamaġ 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (97) →KB Kutadgu Bilig
49 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 163 | kişig til | aġırlar | bulur ḳut kişi / kişig til uçuzlar barır er başı |
| KB 1035 | aḳırladı | ilig bu ay toldını / açıġ birdi elgin tilin ögdini | |
| KB 1813 | bayat fazlı birle | aġırlar | ḳuluġ / bilig ḳapġı açlur oŋarur yoluġ |
| KB 4176 | uluġla olarnı | aġırla | sözin / sini eḍgü tutġay yarutġay yüzin |
| KB 5283 | aġırla | sen eḍgüg tegür eḍgülük / boḍun eḍgü bolġay tözü ay külük |
Abh Abhidharma (Shogaito)
17 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 73 | ayayu | aġırlayu | yükünüp ol andaġ osuġ-luġ çınkėrtü töz-lüg baḫşı-ḳa. |
| Abh.Sho. 215–216 | bu şasdr ödrü olur kişi-ler-ke ayaġu -luḳ | aġır-laġuluḳ | taḳı ne ayıdmış kergek alḳu ad maŋgal-lar-nıŋ arasında tŋri burḫan olmış e … |
| Abh.Sho. 471–472 | … ça öge tükedip üsdünki teg tıldaġ-lıġ tüş-lüg edgü-ler-ig basa tėmin ayayu | aġır-layu | yükünmiş-in uḳıdmiş erür. |
| Abh.Sho. 1301–1303 | … öpün yükünüp adaḳ -ın tudmış üçün又ḳuçmış üçün yme/tėr anın adamış ol ayayu | aġır -layu | yükünüp tėp諸有具前 (kim) tükel-lig üçün öŋdünki teg öz-li adın-lı-ḳa asıġ ḳıl … |
| Abh.Sho. 1333–1334 | yme ök tükel üç türlüg ḳılınç-lar üz-e aġır ayançaŋ -lıġ-ın ayayu | aġırlayu | yükünmiş üçün anın amtı varti-ta söz -lemiş ol yinçürü töpün yükünüp tėp. |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
14 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.00256 | … bay tirek yidleg birle (ė)lgimizni kavşurup töpümin (yėr)ke tegürüp ayayu | aġırlayu | (yinçürü) (y)ükünür-mėn taḳı yėme yüz kalp üç asanki üdte berü paramantal … |
| Mai.Tek.005.57–61 | … bay tirek yidleg birle töpümüzni yėrke tegürüp kop ajuntaḳı et-özin ayayu | aġırlayu | yinçürü yükünü teginür-biz |
| Mai.Tek.040.05–07 | aġırlap | kitumati kentke kir / / - ... üküş yıl ay erdnilig / / / -.. ayamaḳ aġırla … | |
| Mai.Tek.054.01–04 | … ülin v(i)rhar i(tser) burkan körkin boduġın bezep kim--bag yapşurup ayasar | aġırlasar | |
| Mai.Tek.099.11–28 | … karı ulug ... dıntarlar kelmedi / / - ... törü toḳu kut ... kişilerke ... | aġırlasar | ol / - ... |
Sek Sekiz Yükmek
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.35 (Ia) | nomuġ törüg kişi iter kişi | aġrlayur | kişig |
| Jut.Sek.T-1.37 (IId) | nom törü yene ol oḳ kişig | aġırlayur | igitüt |
| Jut.Sek.T-1.74 (Ia) | örletser yme bo nom bitigig oḳıtsar ayayu | aġrlayu | tapınu |
| Jut.Sek.T-1.132 (Ia) | tutar erdiler bitiyü oḳıyu ayayu | aġrlayu | tapınur udunur ertiler |
| Jut.Sek.T-1.144 (IIc) | yavışġun yıdın yıparın inçe ayayur | aġırlayurlar | tapınur udunur |
U Uigurica I-IV
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II Y 10-1 | anı üçün ḳamaġ yalŋḳuḳlar ayayu | aġrlayu | tutmış kergek |
| U II, T. III M. 207.-104 | ayamaġ | aḳırlamaġ | tapınmaġ udunmaġ ḫılıp ḫu-a yavışḳu . . küsi tütsük . . ḫu-a-lıġ psak türt … |
| U II, T. III M. 207.-82 | … ekiz on sekiz keŋ ögüz--teki ḫum sanınça alḳu ançulayu kelmis-lerig ayamıs | aġır-lamıs | .. tapınmıs udunmıs .. tapıġ uduġ-luġ bulıt üze tapınmıs bolur |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 27/26a2 | … eger aḍaḳın ḳılsa sizler namaznı bėrse sizler zekatnı bitse sizler meniŋḳa | aġırlasa | siz olarnı ötünç bėrse siz taŋrıḳa körklüg ötünç bėrmek örtgey men ök sizd … |
| Ku. T. 28/33b1 | … ın aġır yüklerini ol kim gul-–larını erdi olar üze anlar kim bittiler aŋar | aġırladılar | anı yari bėrdiler aŋa uḍtılar ol nurḳa kim indrüldi anıŋ birle bu ögür ola … |
| Ku. T. 37/31a2 | 9 bitse siz taŋrıḳa hem yalavaçıŋa uluġ tutuŋ anı hem | aġırlaŋ | anı yime arıġlaŋlar anı erte taḳı keçe |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 6.2.2.3 | … /// 1) /// [無事] ΟΟ yoq erser antaġ sav 2) uqmayuqı 彼行不善 /// 2) /// [a]yap | aġır-lap | negülük ol 父 3) 專正 atası bir uçluġ k[ön]i erip /// 3) /// [er]ser 彼子若母正 ol … |
| Sho.Rosia 6.2.2.3 | … şġut-luġ bolmayu tü[ke]t[ser yme] /// 5) /// 爲當ΟΟ az-u inçip aya- 6) ġuluq | aġır-laġuluq | ol anası arıġ eri[p] /// 6) /// [而無] ΟΟ inçip bilge biligsiz er[ser] 7) [a … |
| Sho.Rosia 7.2 /272 | arıġ çḫşput-ıġ ayayu | aġırlayu | tutdaçı-larıġ :: |
KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 71 | anı üçün ḳamaġ yalaŋuḳlar ayayu | aġırlayu | tutmış kergek |
| KİP 152–153 | anın ḳamaġ tınlıġlar ayayu | aġırlayu | tapınu udunu atayu tutmış kergek alḳuḳa ḳorḳunçsuz buşı bėrgüçi tėtir |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 300 | Begim özin oġurladı / Taraġ bilip uġurladı / Uluġ teŋri | aġırladı | / Anın ḳut ḳıw tozı toġdı |
Aynı gövdeden maddeler
“agırla” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).