Derlem sözlüğü · madde
arḳa isim
Tanım
- Arka, sırt: “uzun saçın kėdin arḳasınta ıtıp” uzun saçını arkasına atıp; “ḳarluḳ … arḳasin sıyu urtı” Karlukların arkasını kırıp vurdu; “kirü arḳalarında attılar” arkalarına attılar. Tanıklar: U
- Destek, arka; “arḳa yülek” destek, dayanak: “bayat oḳ bolu birsü arḳa yülek” Tanrı (sana) destek olsun; “tŋriler yruḳıŋa arḳa birip” tanrıların buyruğuna arka verip. Tanıklar: SekKB2
- Üst yüz, yüzey: “yaġız yér arqasıntaqılar” yeryüzündekiler; “nom arkasıŋa” öğretinin desteğine. Tanıklar: ManShoR
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): arḳa — yalın hâliyle 23 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- arḳa 20 (KB, KuT, U, Sek) · arqa 3 (ShoR)
Çekimli biçimler (16):
Bağlamlar
Bütün geçişler (47) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
18 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 25/28a1 | … ildiler bitig belgürtür ök anı boḍunḳa kizlemezler ök anı attılar anı kirü | arḳalarında | satġın aldılar aŋa az bahanı nėme yawuz ol kim satġın alurlar |
| Ku. T. 29/18b2 | … ılmadı sizdin nerse tarudı siziŋ üze yer ol kim kėŋüdi erdi yana evüldüŋüz | arḳa | bėrigliler kizleyü |
| Ku. T. 33/75b3 | … Tükel bėrlür üçün olarḳa yanutları arturur anlarḳa öz fazlındın ol örtgen | arḳa | üküş bėrgen |
| Ku. T. 35/62b2 | 67 ol taŋrı törütti topraḳdın yana | arḳa | suwındın yana bir kesek ḳandın yana çıḳarur sizni kiçiglik birle yana tege … |
| Ku. T. 37/18b2 | 25 anlar kim yandılar | arḳalarıŋa | belgürmişde kiḍin olarḳa köni yol yek bezedi olarḳa ve zaman bėrdi olarḳa |
KB Kutadgu Bilig
15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 90 | bayat birdi barça tilemiş tilek / bayat oḳ bolu birsü | arḳa | yülek |
| KB 1045 | … RSELLİKİN AYUR / / tükel buldı ay toldı arzu tilek / ḳıwı ḳut ḳarıp yıḳtı | arḳa | yülek |
| KB 1697 | adaş ḳoldaş erdeş tutundı ḳalın / adaş ḳoldaş ol erke | arḳa | bilin |
| KB 2378 | tiren | arḳa | birme yaġıḳa bolup / yaġıġ sanç yoḳ erse uruş yat ölüp |
| KB 3772 | muŋaḍmış özümke birür sen tilek / yawuz arḳasızḳa sen | arḳa | yülek |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 2.2.6.R /4 | kök [qalıq yüzintekiler] [ya]ġız yér | arqasıntaqılar | : öŋin [öŋin] [u]l[at]ı quvraġları birle : bökünki künte ınaru [bo nomluġ … |
| Sho.Rosia 6.2.2.2/12 | 終不 /// [iki]leşip işleşip arḫant | arqa | boluşmaz |
| Sho.Rosia 6.2.2.3/8–14 | … ölürmiş erser : arḫant[-larıġ] ölürmiş erser : ed[gülüg yıltız-ı] /// /// | arqa | barıp ayıġ-ıġ qıldaçı erser : bar m[enin]glig atqaġ-ıġ turġ[urup] /// /// … |
| Sho.Rosia 6.2.2.4/5–6 | … [sidar]ti-nıŋ titsı-ları tép 乃能Ο mon[taġ] /// /// [burḫan quvraġlarıġ] iki | arqa | qılmış erme[z] |
| Sho.Rosia 6.3.2 /35 | … ron-ta yatdı攝斂諸根 al[ıp yıġınıp alḳu erkiglerig] 廻身背住 et’öz-in tegz-intürüp | arḳa | bêrip turdı 穢 [食長養 kir tapçalıġ] aş-ıġ üklitdeçi aşdaçı ol :: |
U Uigurica I-IV
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. II Y. 52,2 - 14–17 | anta sözlep arçunı toŋa uzun saçın kėdin | arḳasınta | ıtıp bilekin sıḳanıp anıŋ arasınta beliŋ teg kilimbi yek ḳızın ḫoyınta köt … |
| T. III M. 225-2 | … znaḳ-ḳa kirip aġı-barım-ḳa tegip baġın sesip busin alıp aŋın yükin yüte .. | arḳa | yükin kötürü ünzüzin (=ünsüzin) önüp tavış-sızın yaşıḳıp adınlar-nıŋ ed tv … |
Sek Sekiz Yükmek
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.273 (Ia) | tŋriler yruḳıŋa | arḳa | birip yene yekniŋ içgekniŋ ḳrarıġ işiŋe |
| Jut.Sek.T-1.394 (IIc) | bolup sekiz törlüg yaruḳ bilge bilig | arḳaġı | bolup |
Abh Abhidharma (Shogaito)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 2394–2396 | … alḳu abidarim-lar-nıŋ yörügin bir ikinti-ke sıp tanıp bir ikinti-ke ḳarşı | arḳ-a | bolmış-ḳa 又yarşmalaşu yme/tėr. |
| Abh.Sho. 2407–2411 | ḳamaġ sudur-lar-nıŋ yörügi bir ikinti-ke ėyin udu erür bolmaz ḳarşı -sı | arḳ-a-sı | abidarim ödrü andaġ ermez üçün anın uġrayu abid -arim-nıŋ adırtı öŋi-si su … |
KÇ Küli Çor Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KÇ 18–20 | … a ebige sü[rjüş] kigürti. ḳarluḳ atlantı. Ança sön [K]arluḳ yegren ermelıġ | arḳasin | sıyu urtı. ḳarluḳ anin turup / Ėl-teber özi kelti. Sir Irkin oġlı Yigen Ço … |
Man Manichaica I-III
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 171-237–239 | eseŋü alkış tüzü nom | arkasıŋa | yme ögirmek s(e)vinmek bolzun |
AH Atebetü’l-Hakâyık
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 101–104 | … erni çökerdi ḳoḍı bilig yind usanma bil ol haḳ rėsul bilig çinde erse siz | arḳaŋ | tidi |
Aynı gövdeden maddeler
“arka” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).