İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

arḳa isim

Tanım

  1. Arka, sırt: “uzun saçın kėdin arḳasınta ıtıp” uzun saçını arkasına atıp; “ḳarluḳ … arḳasin sıyu urtı” Karlukların arkasını kırıp vurdu; “kirü arḳalarında attılar” arkalarına attılar. Tanıklar: U
  2. Destek, arka; “arḳa yülek” destek, dayanak: “bayat oḳ bolu birsü arḳa yülek” Tanrı (sana) destek olsun; “tŋriler yruḳıŋa arḳa birip” tanrıların buyruğuna arka verip. Tanıklar: SekKB2
  3. Üst yüz, yüzey: “yaġız yér arqasıntaqılar” yeryüzündekiler; “nom arkasıŋa” öğretinin desteğine. Tanıklar: ManShoR

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): arḳa — yalın hâliyle 23 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • arḳa 20 (KB, KuT, U, Sek) · arqa 3 (ShoR)

Çekimli biçimler (16):

KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası

18 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Ku. T. 25/28a1 … ildiler bitig belgürtür ök anı boḍunḳa kizlemezler ök anı attılar anı kirü arḳalarında satġın aldılar aŋa az bahanı nėme yawuz ol kim satġın alurlar
Ku. T. 29/18b2 … ılmadı sizdin nerse tarudı siziŋ üze yer ol kim kėŋüdi erdi yana evüldüŋüz arḳa bėrigliler kizleyü
Ku. T. 33/75b3 … Tükel bėrlür üçün olarḳa yanutları arturur anlarḳa öz fazlındın ol örtgen arḳa üküş bėrgen
Ku. T. 35/62b2 67 ol taŋrı törütti topraḳdın yana arḳa suwındın yana bir kesek ḳandın yana çıḳarur sizni kiçiglik birle yana tege …
Ku. T. 37/18b2 25 anlar kim yandılar arḳalarıŋa belgürmişde kiḍin olarḳa köni yol yek bezedi olarḳa ve zaman bėrdi olarḳa

KB Kutadgu Bilig

15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 90 bayat birdi barça tilemiş tilek / bayat oḳ bolu birsü arḳa yülek
KB 1045 … RSELLİKİN AYUR / / tükel buldı ay toldı arzu tilek / ḳıwı ḳut ḳarıp yıḳtı arḳa yülek
KB 1697 adaş ḳoldaş erdeş tutundı ḳalın / adaş ḳoldaş ol erke arḳa bilin
KB 2378 tiren arḳa birme yaġıḳa bolup / yaġıġ sanç yoḳ erse uruş yat ölüp
KB 3772 muŋaḍmış özümke birür sen tilek / yawuz arḳasızḳa sen arḳa yülek

ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)

5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Sho.Rosia 2.2.6.R /4 kök [qalıq yüzintekiler] [ya]ġız yér arqasıntaqılar : öŋin [öŋin] [u]l[at]ı quvraġları birle : bökünki künte ınaru [bo nomluġ …
Sho.Rosia 6.2.2.2/12 終不 /// [iki]leşip işleşip arḫant arqa boluşmaz
Sho.Rosia 6.2.2.3/8–14 … ölürmiş erser : arḫant[-larıġ] ölürmiş erser : ed[gülüg yıltız-ı] /// /// arqa barıp ayıġ-ıġ qıldaçı erser : bar m[enin]glig atqaġ-ıġ turġ[urup] /// /// …
Sho.Rosia 6.2.2.4/5–6 … [sidar]ti-nıŋ titsı-ları tép 乃能Ο mon[taġ] /// /// [burḫan quvraġlarıġ] iki arqa qılmış erme[z]
Sho.Rosia 6.3.2 /35 … ron-ta yatdı攝斂諸根 al[ıp yıġınıp alḳu erkiglerig] 廻身背住 et’öz-in tegz-intürüp arḳa bêrip turdı 穢 [食長養 kir tapçalıġ] aş-ıġ üklitdeçi aşdaçı ol ::

U Uigurica I-IV

2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
U II, T. II Y. 52,2 - 14–17 anta sözlep arçunı toŋa uzun saçın kėdin arḳasınta ıtıp bilekin sıḳanıp anıŋ arasınta beliŋ teg kilimbi yek ḳızın ḫoyınta köt …
T. III M. 225-2 … znaḳ-ḳa kirip aġı-barım-ḳa tegip baġın sesip busin alıp aŋın yükin yüte .. arḳa yükin kötürü ünzüzin (=ünsüzin) önüp tavış-sızın yaşıḳıp adınlar-nıŋ ed tv …

Sek Sekiz Yükmek

2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Jut.Sek.T-1.273 (Ia) tŋriler yruḳıŋa arḳa birip yene yekniŋ içgekniŋ ḳrarıġ işiŋe
Jut.Sek.T-1.394 (IIc) bolup sekiz törlüg yaruḳ bilge bilig arḳaġı bolup

Abh Abhidharma (Shogaito)

2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Abh.Sho. 2394–2396 … alḳu abidarim-lar-nıŋ yörügin bir ikinti-ke sıp tanıp bir ikinti-ke ḳarşı arḳ-a bolmış-ḳa 又yarşmalaşu yme/tėr.
Abh.Sho. 2407–2411 ḳamaġ sudur-lar-nıŋ yörügi bir ikinti-ke ėyin udu erür bolmaz ḳarşı -sı arḳ-a-sı abidarim ödrü andaġ ermez üçün anın uġrayu abid -arim-nıŋ adırtı öŋi-si su …

KÇ Küli Çor Yazıtı

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KÇ 18–20 … a ebige sü[rjüş] kigürti. ḳarluḳ atlantı. Ança sön [K]arluḳ yegren ermelıġ arḳasin sıyu urtı. ḳarluḳ anin turup / Ėl-teber özi kelti. Sir Irkin oġlı Yigen Ço …

Man Manichaica I-III

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
T II D 171-237–239 eseŋü alkış tüzü nom arkasıŋa yme ögirmek s(e)vinmek bolzun

AH Atebetü’l-Hakâyık

1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
AH 101–104 … erni çökerdi ḳoḍı bilig yind usanma bil ol haḳ rėsul bilig çinde erse siz arḳaŋ tidi

Aynı gövdeden maddeler

“arka” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).