Derlem sözlüğü · madde
bügü sıfat
Tanım
- Bilge, bilgin (KB’de çoğunlukla hitap): “ḳılınçıŋ sözüŋ eḍgü tut ay bügü” ey bilge, işini sözünü iyi tut; “yaḳşı aymış bügü bilgi kiŋ” bilgisi geniş bilge güzel söylemiş; “bügülerke bilgi elig tutmadı” bilgelere bilgi el vermedi; “bilge bögü yunçıdı” bilge güçsüzleşti. Tanıklar: KB3DLT
- “bügü bilig” (Budist) doğaüstü bilgi, her şeyi bilme: “bügü biliglig burkanlar” her şeyi bilen Budalar; “ḳuanşi im pusar bügü biligin alḳunı körür” Avalokiteśvara doğaüstü bilgisiyle her şeyi görür; “erdemin bügüsin bügülenmekin” erdemini, bilgeliğini, doğaüstü gücünü. Tanıklar: KİPMan
- (Tonyukuk yazıtında) “bögü ḳaġan” Bögü Kağan: “bögü ḳaġan baŋaru ança yıdmiş” Bögü Kağan bana şöyle haber göndermiş. Tanıklar: T2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
bögü yazımı da bu maddede toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bügü — yalın hâliyle 89 kez
Çekimli biçimler (6):
Bağlamlar
Bütün geçişler (100) →KB Kutadgu Bilig
90 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 183 | tiriglik tilese özüŋ ölmegü / ḳılınçıŋ sözüŋ eḍgü tut ay | bügü | |
| KB 1076 | negü tir eşitgil | bügü | il begi / bulun başlaġuçı kişide yigi |
| KB 2518 | yana aydı bilge | bügü | sözledi / özin tutnumaz er başın yir tidi |
| KB 3660 | yime yaḳşı aymış | bügü | bilgi kiŋ / ajunda çawıḳmış aḳı elgi kiŋ |
| KB 5359 | yaşıḳ teg yaruġıl ay ilçi | bügü | / boḍun bulsu sindin kör içgü yigü |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.033.34–37 | ilkide ertmiş rtnaşiki artadrş--da ulatı | bügü | biliglig burkan--larnaŋ al- -kamış alkış--ların öp saḳınıp |
| Mai.Tek.101.12–23 | … uşka yaġuḳra kamtıḳı bėş (yavlaḳ) üdteki tınlıglarıg ... amtıḳı ... uluşug | bügün | belgürtir ... ol ... kentlerniŋ kıġın ti-sasag suvl / / ... |
| 1b-20 | … iswt ol oḳ orunta olurup [ilkide ert]miş [r(a)]tnaşiki [artad(a)rşda ulatı | bü]gü | biliglig burḫan-[larnıŋ alḳamış alḳışların] öp saḳınıp onunç [ülüş] [ė]ki … |
T Tunyukuk Yazıtı
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T 32 | … m(i)ş : y(e)lme : ḳ(a)rġu : (e)dgüti: / urġ(ı)l: b(a)s(ı)tma : t(ė)m(i)ş : | bög<ü> | ḳ(a)ġ(a)n : b(a)ŋ(a)ru : (a)nça / yıdm(i)ş : (a)pa t(a)rḳ(a)nġ(a)ru : içre … |
| T 51 | … a)ġıçı[si] y(ė)me : b(e)n oḳ (e)r[t](i)m : ėlt(ė)r(i)ş ḳ(a)ġ(a)nḳa : türük | b(ö)gü | ḳ(a)ġ(a)nḳa: türük bilge k[(a)ġ(a)nḳa] / / / ḳ(a)pġ(a)n ḳ(a)ġ(a)n [y(ė)t … |
Man Manichaica I-III
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 176-99–102 | bu üç elig t(e)ŋriler kelmekin enmekin erdemin | bügüsin | bügülenmekin k(a)ltı kelip kedilür |
| T II D 173a2-456 | … y(a)gın bu eki TM 159 (Vorderseite) : U 31 / … burhan t(e)ŋriken(i)m(i)z | büg[ü | han ] [ku]tıŋa t(e)ŋri mojak … ulatı k(a)m(a)g ėki [ançman ] dintarlar t(e … |
KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 206 | emgekte ara kirmegey tėp .. ḳuanşi im pusar | bügü | biligin alḳunı körür |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT III, 303 | Bilge | bögü | yunçıdı / Ajun anı yançıdı / Erdem eti tınçıdı / Yerke tegip sürtülür |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 8.3 /239–241 | … yivig-lig {艹+廾} -lar yüz kalp 三 asanki-lar(-ta) 進 buyan-ları-nıŋ 力 -inde 一 | bögü | biliglig (burḫan-lar-nıŋ) ulsuz tüpsüz edgülüg sansız sanamış-sız edrem-li … |
Aynı gövdeden maddeler
“bügü” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).