Derlem sözlüğü · madde
bütün sıfat
Tanım
- Bütün, tam, eksiksiz: “ajun barça bütün” bütün dünya; “bütün ilgü beglik” bütün ülkenin beyliği; “barça etözümüz bütünün katagın turzun” bütün bedenimiz eksiksiz, sağlam dursun; “bitigde bütünrek” yazıda daha yetkin. Tanıklar: KB2
- Dürüst, güvenilir, içten: “baġırsaḳ tapuġçı bütün çın kişi” şefkatli hizmetkâr, dürüst, doğru kişi; “bu sözni bütün çın tutar” bu sözü dürüstçe, doğru tutar; “bilgen bütün işlig” (Tanrı) bilen, hikmetle iş gören. Tanıklar: KuTKBAH
- (Abhidharma çevirisinde, “büdün”) bütünüyle, tamamen: “abipirayı birle büdün alışsız bėrişsiz bolur” amacıyla bütünüyle uyumlu olur; “burḫanlar birle büdün adırılur” Budalardan tamamen ayrılır. Tanıklar: Abh2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bütün — yalın hâliyle 160 kez
Çekimli biçimler (3):
Bağlamlar
Bütün geçişler (146) →KB Kutadgu Bilig
86 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 19 | orun ol törütti orun yoḳ aŋar / anıŋsız orun yoḳ | bütün | bol muŋar |
| KB 1753 | bütün | buldı ilig kör ögdülmişi / siziksiz köni tip negü ḳılmışı | |
| KB 2676 | bu iç söz tutuġlı | bütün | çın kerek / bütünlükke artuḳ bütün din kerek |
| KB 2885 | bütün | çın baġırsaḳ közi köŋli toḳ / köni bolsa ḳılḳı mesel atġu oḳ | |
| KB 4440 | bütün | çın bolurlar ḳatı yoḳ büki / kişilerke tegmez bularnıŋ yüki |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
44 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/6a3 | … izni anlarnıŋ yolıŋa kim sizde öŋdin tevbe bėrse siziŋ üze ol taŋrı bilgen | bütün | işlig turur |
| Ku. T. 28/68b3 | … anıŋ birle köŋülleriŋiz yoḳ yari bėrmek meger taŋrı üskinde ol taŋrı küsüş | bütün | işlig turur |
| Ku. T. 30/58b1–3 | … nmesler kiḍinki künke yawuz mesel ol taŋrınıŋ yüksekrek meseli ol küsüş ol | bütün | işlig ol |
| Ku. T. 36/71b3 | 84 ol taŋrı kök içinde iḍi erür hem yer içinde iḍi erür ol | bütün | işlig bilgen turur |
| Ku. T. 37/83b2 | 6 | bütün | ed-din toḳsuġlı |
Abh Abhidharma (Shogaito)
11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 227–229 | yaradmış şasdr-nıŋ abipiray-ı birle | büdün | alış-sız bėriş-siz bolur亦欲令他yme ök küsemiş üçün kim adın-lar-nıŋ tuġutd-ġa … |
| Abh.Sho. 784 | ödrü umaz üçün | büdün | uḳulġalı iki türlüg öz -ke asıġ ḳılmaḳ-lıġ edgü-ler-i. |
| Abh.Sho. 805 | kirsiz bilmemekig bir yindem tarġarmamaḳ üz-e burḫan-lar birle | büdün | adırılur. |
| Abh.Sho. 2091–2000 | … adın alḳu niz-vanı-larıġ tarġardaçı yėg adruḳ al aldaġ tėp iki padak -lar | büdün | ulatı kėnki padak-taḳı bu tıldaġ-ın tėgüçi iki ujik-ler üz-e munı üz-e uḳı … |
| Abh.Sho. 2923 | ikinti padak üz-e | büdün | adırıp uḳıdur aḳıġ-lıġ nom-larıġ. |
AH Atebetü’l-Hakâyık
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 57–58 | anıŋ baḫşişindin bulıt uvtanur bu sözni | bütün | çın tutar duşmanı |
| AH 321–324 | bütün | ḳılḳı fi‘lin öte irtegil kėrėm kimde erse anı er tigil yimişsiz yıġaç teg … |
Man Manichaica I-III
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 171-249–251 | … s(e)veg (lies: s(e)vüg) özütlüg n(i)goşaklarka yme tüzün barça etözümüz | bütünün | katagın turzun |
TT TT I-X
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36.15-72–76 | uluġ iş ködüg yme ögrüçlüg ermez . kiçig iş kötügler yme | büdün | ermez . til talaşur çasut yoŋaġ tikileşir [.] ed twar saçılur . yala yaŋar … |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.058.28–34 | anı körüp tükel / arka ... | bütün | bel(gülüg) boltı.. ötrü ang--ulmali ogrı teŋri burkanıg körüp ana--sın kod … |
Aynı gövdeden maddeler
“bütün” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).