Derlem sözlüğü · madde
beḍük sıfat
Tanım
- Büyük, ulu, yüce: “beḍük yılan” büyük yılan; “bay bedük kişiler” zengin, ulu kişiler; “ulug bedük sögüt” büyük ağaç; “ḳırlar ediz bedük” tepeler yüksek, büyük; “biliglig saḳınuḳ, kör, atı beḍük” bilgili, sakıngan, adı yüce; “küçlüg bedük bolur” güçlü, büyük olur; “biliglig beḍükrek” bilgili daha büyüktür. Tanıklar: MaitManKuTKB2DLT
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): beḍük — yalın hâliyle 72 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- beḍük 47 (KB, KuT) · bedük 24 (Mait, ShoR, O, Man) · bėdük 1 (IB)
Çekimli biçimler (5):
Bağlamlar
Bütün geçişler (84) →KB Kutadgu Bilig
58 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 58 | aḳı erdi elgi yüreki teḍük / biliglig saḳınuḳ kör atı | beḍük | |
| KB 1533 | iḍi ḳısġa özlüg bu yalŋuḳ özi / saḳınçı uzun hem | beḍük | til sözi |
| KB 2296 | beḍük | tutsa köŋlin bu sü başlar er / siziksiz yaġıdın bu er berge yir | |
| KB 3173 | ḳadaşlıġ kişi küsi çawı | beḍük | / adaşlıġ kişi atı sawı beḍük |
| KB 4479 | özüŋde ḳoḍı al kisi alsa sen / | beḍük | tüpke yaḳma bulun bolġa sen |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
16 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.007.32–37 | … baştınkı (bir) (patar) sadaġari inçe tėp tėdi anta--da basa barnaslıg bay | bedük | kişiler oglanı yaşı purnı vimali ġavanpati subahuda ulatı bėş ınallar arha … |
| Mai.Tek.070.02–09 | … ant(a) (ötürü) adan yük / / - ... üdteki otın yalının (yörgen-) -miş ulug | bedük | bulıt (osu-) -glug sansız tümen kolti nayut san(ı)n--ça kiçig tamuluglar k … |
| Mai.Tek.078.18–24 | munta tuġup örtin yalını nyörgenmiş ulug | bedük | et kötkiler osuglug et-özl(e-) -rimiz erür. vijir tumşuḳlug karġa kuzġun k … |
| Mai.Tek.082.49–52 | anta basa ulug | bedük | baz kanların toḳıyurlar örtlüg temirlig torlar içinte yörgeyür--ler.. ol e … |
| Mai.Tek.098.01–05 | ... ... öner ... altın meniŋ ... ulug | bedük | et-özüm b(irle) |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 28/5b2–3 | 107 kemişti tayaḳını ançada ol | beḍük | yılan belgülüg |
| Ku. T. 33/35a3 | 13 ėterler erdi aŋar anı kim tilese uluġ yerlerdin suretlerdin | beḍük | ġızareler köller teg küweçler rast ornatmış ḳılıŋlar ey Davud boḍunı şükr … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 8.3 /11 | antaġ yene 一大 umunç-luġ | bedük | 欲 -lüg. |
| Sho.Rosia 8.3 /23 | bo monı teg bay | bedük | sav söz-lep. |
O Ongin Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| O 6 | … bėrtig tėyin yarlı(k)ḳamiş Şad atıġ anta bėrmiş boltuḳda Toḳuz Oġuz At(ı)g | bedük | ermiş Teŋrıḳen y[orımiş]… |
IB Irk Bitig
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| IB 60 | tokuz (a)rlı sıgun kėyik m(ė)n. | b(ė)d<ük> | tiz üzė ünüp(ė)n / möŋrėyür m(ė)n. |
Man Manichaica I-III
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 173d-349–351 | ol ödün k(a)ltı t(e)ŋri küçi aş içgü bolsar küçlüg | b(e)dük | bolur |
Huast Huastuanift
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T. II D. 178 VI.-12 | … ınta . . . . borluġ küŋ ḳul ḳoin . . . ḳazġunçın altım(ı)z er[ser] . . . . | bedük | beken ḳaġalın ba//// . . . . tıvarın ḳazġançın a//// . . . . biz .. bilinü … |
U Uigurica I-IV
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. II Y. 52,2 – IX 57- 17–19 | anta oḳ ol kilimbi yek uluġ | bedük | sögütüg tübindebaru ḳu . . . [ŋar]up bimbasini toŋaġ başġa urdı |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 93-94 | Aydım aŋar sewük / Bizni tapa nelük / Keçtiŋ yazı kerig / Ḳırlar ediz | bedük |
Aynı gövdeden maddeler
“bedük” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).