Derlem sözlüğü · madde
boġuz isim
Tanım
- Boğaz, gırtlak: “et öz ülgi barça boġuzdın kirür” bedenin payı hep boğazdan girer; “boġuz aġrıġ igig” boğaz ağrısı hastalığını; “yalıŋ boġuzı todmaz” aç boğazı doymaz; “yürekler boġuz başıŋa kelgüsi” yürekler ağızlara gelecek; “kentü yülügüsi üze bogzın bıçıp” kendi usturasıyla boğazını kesip. Tanıklar: SekMaitUKuTKB
- Yiyecek, karın doyurma; boğaz düşkünlüğü: “bodun boġzı toḳ erti” halkın karnı toktu; “bu emgek neçe boġzı egni üçün” bu emek hep karnı ve sırtı (yemesi giymesi) için; “boġzuŋ küḍez, bolma erniŋ ili” boğazını koru, kimsenin bağımlısı olma; “boġuzḳa bulun bolma” boğazına tutsak olma; “egin bütti boġzum yime boldı toḳ” sırtım örtüldü, boğazım doydu. Tanıklar: KB4
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): boġuz — yalın hâliyle 26 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- boġzın 2 (KB) · bogzın 1 (Mait)
Çekimli biçimler (16):
Bağlamlar
Bütün geçişler (78) →KB Kutadgu Bilig
69 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 991 | et öz ülgi barça | boġuzdın | kirür / bu can ülgi çın söz ḳulaḳtın kirür |
| KB 2890 | boġuzdın | bolur barça begke ḫatar / boġuz tatġı aşçı iḍişçi tutar | |
| KB 3742 | boġuzḳa | eginke barım yetgey ök / nerek anda naru maŋa bolġa yük | |
| KB 4588 | negü tir eşitgil boġuz tıḍġuçı / özi | boġzıŋa | erk bolup tutġıçı |
| KB 4675 | boġuzuġ | küḍez tutçı igsiz yorı / ḳılur ig kişiniŋ yüzini yişin |
U Uigurica I-IV
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. III, M. 225.- 45.-5 | … ] -lıġ igig .. köz aġrıġ igig .. burun aġrı .. [ġ] igig aġız aġrıġ igig .. | boġuz | aġrıġ igig yürek aġrıġ igig .. öŋüç aġrıġ igig ..ḳulḳḳ aġrıġ igig .. yürek … |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … a yapırḳaḳ-ta kegde-te böz-te ban-ta erser yme bitip et’öz -inte erser yme | boḳuz-ınta | erser yme tutsar-lar oḳısar-lar .. ol tınlġ-lar-ḫa bir ajun-ta neŋ aḳu teg … |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.00207–00209 | kaltı ġotiki atlıg arhant toyın kentü yülügüsi üze | bogzın | bıçıp nırvanka bardı.. |
| Mai.Tek.058.49–51 | (bog)zın--(tın) | ünmiş tını üze alarıp kör--mişke sansız üküş tınlıglarıg ölür--di.. |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT II, 24 | Itım tutup ḳodı çaldı / Anın tüsin ḳıra yuldı / Başın alıp ḳodı saldı / | Boġuz | alıp tükel boġdı |
| DLT II, 290 | Buç buç öter semürgük / | Boġzı | üçün meŋlenür |
T Tunyukuk Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T 7 | k(ė)y(ı)ḳ yiyü : t(a)b(ı)şġ(a)n y(ė)yü: ol(u)rur (e)rt(i)m(i)z: bod(u)n / | boġ(u)zi | : toḳ (e)rti : y(a)ġ(ı)m(ı)z : t(e)gre : oçuḳ t(e)g (e)rti : biz : aş / <t … |
Sek Sekiz Yükmek
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.14 (Ia) | tüşer neŋ bulmaz yaş turḳaru ekini bütmez yalıŋ | boġuzı | todmaz |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 35/32a2 | 18 ve ḳorḳutġıl olarnı azife küni birle ançada yürekler | boġuz | başıŋa kelgüsi öwke siŋrügliler yoḳ zalimlerḳa yaġuḳdın ap şefiʿdin boyun … |
Aynı gövdeden maddeler
“boguz” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).