Derlem sözlüğü · madde
eren isim
Tanım
- Erler, adamlar; yiğitler, kahramanlar (er’in topluluk biçimi): “ajunda ne yaŋlıġ eren toġdı kör” dünyada ne türlü yiğitler doğdu, bak; “ulşıp eren börleyü” erler kurt gibi uluşarak; “toḳuz eren sançdı” dokuz er mızrakladı; “bėş yüz eren kelti” beş yüz er geldi; “süŋekke yilig teg erenke bilig” bilgi insana kemikteki ilik gibidir; “erenlerke ülüş andın kim ḳazġandılar” erkeklere kazandıklarından pay (vardır). Tanıklar: KTBKKuTKBDLTAH
- (Budist metinlerde) seçkin kişiler: “sekiz yalındıḳ yėg üsdünki erenler” sekiz yüce soylu kişi (ārya-pudgala); “uluġ erenlig iki qırq lakşan” büyük insanın (mahāpuruṣa) otuz iki işareti. Tanıklar: AbhShoR
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): eren — yalın hâliyle 51 kez
Çekimli biçimler (13):
Bağlamlar
Bütün geçişler (93) →KB Kutadgu Bilig
30 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 234 | ajunda ne yaŋlıġ | eren | toġdı kör / bir ança yorıdı yana öldi kör |
| KB 1546 | kişi isiz ermez kişilik isiz / | eren | isiz ermez könilik isiz |
| KB 2389 | yaġı sançmış ersigi | eren | bulnuḳup / yana ewre sançtı yaġısın utup |
| KB 3444 | er ol er bolur kör miŋ arzu bulup / aŋar yüz ewürse | eren | teg bolup |
| KB 4523 | neçe azıġlıġ | eren | erkeki / tişilerde ötrü üzüldi köki |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
21 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/9a3 | 32 arzulamaŋ anı kim artuḳ ḳıldı taŋrı anıŋ birle amarıŋıznı amarı üze | erenlerke | ülüş andın kim ḳazġandılar uraġutlarḳa ülüş andın kim ḳazġandılar tileŋler … |
| Ku. T. 27/15a1 | … r ikegü ol ikike iki iki çehar-daŋ andın kim ḳoḍtı. eger bolsalar ḳadaşlar | erenler | tişiler erkekke iki tişi iki meŋizlig. belgürtür taŋrı sizke kim ḳışmaŋ tė … |
| Ku. T. 33/3b3 | … yun bėrmiş ḳunçuylar kirtgünmiş erenler kirtgünmiş ḳunçuylar aḍaḳın turġan | erenler | aḍaḳın turġan tişiler köni sözlegli erenler köni sözlegli ḳunçuylar sergen … |
| Ku. T. 33/3b3 | … gen erenler sergen tişiler baş ḳoḍı erenler baş ḳoḍı tişiler sadaḳa bėrgen | erenler | sadaḳa bergen tişiler ruze tutġan erenler ruze tutġan tişiler ferclerini k … |
| Ku. T. 33/27a2 | … ınayur üçün taŋrı iki yüzlüglerni hem iki yüzlüg uraġutlarnı ortaḳ ḳatıġlı | erenlerni | ortaḳ ḳatıġlı ḳunçuylarnı tevbe bėrür taŋrı müʾmin erenler üze müʾmin ḫatu … |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
17 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 188 | Ulşıp | eren | börleyü / Yırtıp yaḳa orlayu / Sıḳrıp üni yurlayu / Sıġtap közi örtülür |
| DLT I, 359 | Eren | alpı oḳıştılar / Ḳıŋır közün baḳıştılar / Ḳamuġ tolmun toḳışlılar / Ḳılıç … | |
| DLT I, 230 | Eren | arıġ örpeşür / Öçin kekin irteşür / Saḳal tutup tartışur / Köksi ara ot tü … | |
| DLT I, 210 | Idu birip boşuttum / Tawar yuluġ taşuttum / | Eren | essin eşüttüm / Yükin barça özi çıġdı |
| DLT II, 17 | Eren | ḳamuġ artadı neŋ-ler uḍu / Tawar körüp üs-leyü es-ke çoḳar |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.031.01–04 | ol kayda tört | eren | işilerke kedgü tonaġu itig yaratag yivig tizig ed tavar üzüksüz e(gs)üksüz … |
| Mai.Tek.040.01–04 | … yıŋaḳtın oyun ır üni ėşitilür kök kalıḳdın hua çeçek yaġar teŋriler lular | eren | işiler ayap |
| Mai.Tek.084.20–29 | kim kayu | eren | ekeler siŋiller kızlar analar dıntar birle yavaz iş işlep yazınsar.. kim y … |
| Mai.Tek.107.18 | … erken adın amraḳın amranmaḳ ogrınta eren savın işile(rke) ... işiler savın | erenke | / t- ... ... üçün adruḳ ad(ru)k tamu- ... ... bit / / / ıdar ... -tm / / - … |
| Mai.Tek.110.11–15 | … unta tuġup ... - / temirlig yigneler tolp ... -ta sançılur türlüg ... -lıg | eren | ... -(te)mirlig bergen (toḳı)rlar toŋ(layurlar) |
Abh Abhidharma (Shogaito)
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 46–52 | … tıldaġ-ıġ kergek-ledeçi-ler-ke kėŋürü uḳıdġalı sekiz yalındıḳ yėg üsdünki | er-en-ler-niŋ | ḳolulayu yorıġuluḳ al-ın aldaġ-ın anın ban-a uḳıdmış ol margapudgalakoş-uġ … |
| Abh.Sho. 1197–1203 | … tardıp taşġarıp umuġ ınaġ bolup ündürü yrlıḳadı tėp 釋日köni nom erser edgü | eren-ler-niŋ | nom-ı-nıŋ adı bolur köni nom tėp. |
| Abh.Sho. 3448–3451 | birök niz-vanı-lar-nıŋ tarıḳmaḳ-ı bolsar ol üküş az tüz-ün | er-en-ler-niŋ | ödrü bolur階降yėgi ḳodıḳı-sı niz-vanı-lar-nıŋ tarıḳmaḳ-ı teŋ tüz bolu tüküdm … |
| Abh.Sho. 3822–3823 | kėrdgünç ėyin yorıdaçı | er-en-ler-niŋ | tüz-ün yol-ı yügerü yorıduḳ-ta nom ėyin yorıdaçı er-en-ler-niŋ yüz-ün yol- … |
| Abh.Sho. 3822–3823 | … in yorıdaçı er-en-ler-niŋ tüz-ün yol-ı yügerü yorıduḳ-ta nom ėyin yorıdaçı | er-en-ler-niŋ | yüz-ün yol-ı yügerü bilmetin öçmek. |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 2.2.5.V /1–6 | … ilig : çḫşaptqa tükellig edgün barmış yértinçüg uqmış üzeliksiz er : tosın | erenlerig | turulturdaçı teŋrilerniŋ yalŋuqlarnıŋ baḫşısı burḫan atı kötrülmiş tép ata … |
| Sho.Rosia 6.2.2.3/1 | … 5) /// [tıl]taġ-ın tapıŋ ol y[a]qu[rġuluq] /// 5) /// 五聞三十三 16) /// [ul]uġ | eren[-lig | iki qırq] [lakşa]n amtı 6) körmedim |
| Sho.Rosia 7.2 /152 | yêrtinçü-teki evde barḳ-ta turuḳdaçı ’ | erenler-te | :: |
| Sho.Rosia 7.2 /158 | ] uz-aḍı buşı-ta yorıdaçı | erenler | :: |
| Sho.Rosia 7.2 /331 | m[untıta ulatı uluġ] ’ | eren-ler | birle :: |
AH Atebetü’l-Hakâyık
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 89–92 | süŋekke yilig teg | erenke | bilig eren körki ‘aḳl ol süŋekniŋ yilig biligsiz yiligsiz süŋek teg ḫali y … |
| AH 89–92 | süŋekke yilig teg erenke bilig | eren | körki ‘aḳl ol süŋekniŋ yilig biligsiz yiligsiz süŋek teg ḫali yiligsiz süŋ … |
| AH 93–96 | bilig bildi boldı | eren | belgülüg biligsiz tirigle yitük körgülüg biliglig er öldi atı ölmedi bilig … |
| AH 373–376 | eren | ḫayrı şėrri küsep keçmez ol isiz eḍgü işke yanut kiçmez ol aya eḍgü umġan … |
O Ongin Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| O 5 | b[asa] Tabġaçda yırya At(ı)g Oġuz ara yėti | eren | yaġı bolmiş ḳaŋım…. Teŋriken ėyin anta yor(ı)miş işıġ küç(i)n [bėrmiş erti … |
KT Kül Tigin Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT K 9 | … u)z y(a)ġı: ordug: b(a)sdı: kül tėġ(ı)n : ögs(ü)z (a)kin : bin(i)p : toḳuz | (e)r(e)n | : s(a)nçdı : ordug : birm(e)di : |
BK Bilge Kagan Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK G 11 | buḳ(u)g : totoḳ: ḳ(a)ŋı : lisün : t(a)y s(e)ŋün : b(a)ş(a)d[u] : bėş yüz : | (e)r(e)n | : k(e)lti : |
TT TT I-X
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 178b. 180-25–37 | … rülmk -ig ayıġ ḳılınç iy(i)n bulup közünür ajun -ta ayıġ tüşke-e tekmiş üç | eren -ler | . . dud oj dib //// kojend . kodom ç //// oe ud oh //// çod yana öpke bili … |
Aynı gövdeden maddeler
“eren” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).