Derlem sözlüğü · madde
işlet- fiil
Tanım
- İşletmek, kullanmak; harcamak: “ḳalı bulsa işlet uçup kökke teŋ” (akıllı kişiyi) bulursan işlet, göğe denk yükselir; “altun kümüş … özüm işleteyin” altını gümüşü kendim harcayayım; “yigürük atlarıġ tapıŋça alıp işletgil” (TT) hızlı atları dilediğince alıp kullan; “olarnı alıp köŋül éyin işletür” (ShoR) onları alıp gönlünce kullanır. Tanıklar: TTShoRKB2
- (Bilgiyi) uygulamak: “bilig bildiŋ erse tükel ögrenip / anı işlet emdi” bilgiyi iyice öğrendiysen şimdi onu uygula; “eşit ‘ilmi işlet” ilmi dinle, uygula; “ḳamuġ işke aşnu sen işlet bilig” her işte önce bilgiyi işlet. Tanıklar: KB3
- İş gördürmek, yaptırmak: “adın kişi ornınta yulġaḳ iş küç işletdimiz” (Mait) başkasının yerine angarya işi yaptırdık; “addınlarḳa asıġlıġ işig işletiŋiz” (TT) başkalarına yararlı işi yaptırdınız; “süçig tadıġlıġ aşlarıġ işledip” (Abh) tatlı yemekleri hazırlatıp. Tanıklar: MaitAbhTT
Abh’deki işled- yazımı ve Sek’teki işletsaer biçimi de bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): işlet- — yalın hâliyle 6 kez
Çekimli biçimler (16):
Bağlamlar
Bütün geçişler (28) →KB Kutadgu Bilig
9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 215 | uḳuşlı biligli iḍi eḍgü neŋ / ḳalı bulsa | işlet | uçup kökke teŋ |
| KB 479 | siziksiz kerek bolġa altun kümüş / özüm | işleteyin | tise men üküş |
| KB 3220 | bilig bildiŋ erse tükel ögrenip / anı | işlet | emdi kör emgek ıḍıp |
| KB 4136 | ḳalı tegse beglik saŋa belgülüg / bilig birle | işlet | işig ay külüg |
| KB 5252 | aya baş boluġlı ay üsteŋ elig / ḳamuġ işke aşnu sen | işlet | bilig |
Abh Abhidharma (Shogaito)
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 557–558 | … ene bililmez erti tŋri burḫan-nıŋ negü-si üz-e tarġarmiş-ı anı üçün ḳooş-a | işletmiş | erür. |
| Abh.Sho. 574 | yme ök bolur erti inçip bu yörügde emgeksinip yaḳın yaġuḳ | işletmedimiz | . |
| Abh.Sho. 949–954 | … -nıŋ bilge biligi-niŋ burḫan-lar-nıŋ birle < büdün > adırılur-ı negülük ol | <işledip | uḳıdġusı>. |
| Abh.Sho. 1067–1076 | … r-i-niŋ bışrunmış evrip buşı bėrmiş iki türlüg buyan-lar-nıŋ tüş-in : yene | iş -ledür-ler | asıġ-lıġ meŋi-lig ḳılġalı alḳu tınlġ-lar-ıġ : ḳaltı üsdünki teg üküş telim … |
| Abh.Sho. 1079–1080 | 乳母甘饎前用資身avırda ana-lar-nıŋ süçig tadıġ-lıġ aş-larıġ | işledip | ilgündürmek-ler-i erser et’öz-in oġlı-ıŋa buldur -ġu üçün又oġlan-ḳy-a-larıŋ … |
TT TT I-X
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36. 6.-124 | olurup körünçlegil . inçke yigürük at-larıġ . tapıŋça alıp | işletgil | |
| T III 26011.-68 | al altaġ uzanmaḳlarıġ taiḳarıp . addın -larḳa asıġ -lıġ işig | işletiŋiz | . |
| T III 26011.-71 | tekimligçeh işlerig | işletiŋiz | . |
| T III D 26027-76–79 | … tudultur -tuŋuz . toḫumın ajun-ın . . . . [.] toruġ edgü ḳılınçlıġ işleriġ | işlettiŋiz | . |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.062.34–36 | istimiz toḳıdımız toŋladımız adın kişi ornınta yulġaḳ iş küç | işletdimiz | irt birt ... |
| Mai.Tek.069.11–12 | seŋıḳ seŋrem sanlıg idişin tavarın aŋanu alıp | işletdimiz | adnaġuḳa bėrmedimiz |
| Mai.Tek.073.23–29 | … çn(a)ḳ sunçuḳ kidiz töşekde ulatı idişin tavarın yalıŋuz erksinip meniŋ ol | işletdim | andın adın kertiler--ke yėme ök tartıp bėrür erdimiz ol tıltaġın anta ölüp … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 3.3.1.R /9 | olarnı alıp köŋül éyin | işletür | : |
| Sho.Rosia 7.2 /111–133 | … [/// sıŋarḳıḳa aḳar-] lar ḳutulur-lar 觸幾觸bürtülür-ler neçe bürtm[ek ///] 作 | işletür | 此先問 monı aşnu-sınta tegimlig erti ayıtġ[alı ///] inçip saŋa nomlayın 薄食 az … |
| Sho.Rosia 7.2 /147–150 | … // sen inçip] ögüŋin baġıl têp 謂 söz-ledi 有何 negü ḳılur [///sn amtı köŋül] | işletip | negü ḳılur sn têp 不受 teginmez mn 血気 ḳan [tamırı /// tonuġ] aş-ıġ içgüg yıġ … |
Sek Sekiz Yükmek
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.193 (Ia) | yorıtsar | işletsaer | yene adnaġuḳa nomlasar --- ol tınlġ burḫanlar |
| Jut.Sek.T-1.257–258 (Ia) | uluş sayu balḳ sayu birür ol --- kim amtı | işletirler | tolu tip tüz tip bütmek |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 263 | Yigitlerig | işletü | / Yıġaç yemiş ırġatu / Ḳulan keyik awlatu / Badram ḳılıp awnalım |