ShoR sözlüğü · madde
bol- fiil
Tanım
- Olmak; var olmak, meydana gelmek: “bir ök bol tidi, boldı ḳolmış ḳamuġ” ‘ol’ dedi, dilediği her şey oldu; “türk bodun yoḳ bolmazun tėyin, bodun bolçun tėyin” Türk halkı yok olmasın, halk olsun diye; “yaġı boltı” düşman oldu; “tutyaḳ tıltaġınta ḳılınç bolur” (tutunma) sebebiyle eylem oluşur. Tanıklar: KTBK2MaitKB
- Olmak, bir duruma girmek (adlarla): “ḳalı bolsa begke” beye olursa; “köni bol, könilik ḳıl” doğru ol, doğruluk et; “tapuġçı bolġuluglar” hizmetkâr olacaklar; “çkrwrt ilig ḫan bolġuluḳ oġul” cihan hükümdarı olacak oğul. Tanıklar: MaitKB2AH
- (Yardımcı fiil) -abilmek, olası olmak; gereklilik: “bilgeli bolur” bilinebilir; “bolġu kergek” olmalıdır; “körgeli bolaḳ” görülebilir; “boldaçı” olan, olacak. Tanıklar: MaitAbh2ShoR
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bol- — yalın hâliyle 109 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- boldı 358 (KB, KuT, Abh, AH) · bolḍı 1 (KB)
- bolġay 152 (KuT, KB, Abh, Mait) · bolgay 2 (Man)
- bolmaḳ 96 (Abh, ShoR, Mait, U) · bolmaq 8 (ShoR)
- bolmaḳı 12 (Abh, Mait, U) · bolmaqı 2 (ShoR)
- bolġuluḳ 12 (Abh, Mait, ShoR) · bolġuluq 2 (ShoR)
- bolmışḳa 4 (Abh) · bolmışka 1 (Mait)
- bolmaḳın 4 (Abh, KB) · bolmaqın 1 (ShoR)
- bolduḳta 3 (Abh) · bolduqta 1 (ShoR)
- bolġaylar 3 (KuT, Mait) · bolgaylar 1 (Man)
- bolġulug 2 (Mait) · bolġuluġ 1 (TT)
- bolġuluglar 2 (Mait) · bolguluglar 1 (Mait)
Çekimli biçimler (203):
bolur 1.219
bolsa 462
boldı 358
bolup 232
bolmaz 229
bolmış 180
bolġay 152
bolmaḳ 96
bolu 93
boltı 79
bolġa 68
bolzun 67
bolġu 65
bolsar 60
bolmasa 57
bolurlar 52
bolġalı 41
bolma 39
bolmasar 39
bolsu 30
boldılar 28
boldaçı 27
bolayın 27
bolmaḳlıġ 26
bolsun 24
bolġıl 19
boltum 18
bolmaġay 17
bolsalar 17
bolalım 15
boltaçı 15
bolurın 15
bolmaġıl 14
bolmazun 13
bolmaḳı 12
bolġuluḳ 12
bolmaġu 11
bolduŋ 11
bolzunlar 11
bolmazlar 10
bolmaḳıġ 10
bolġai 10
bolmaġınça 10
boltılar 9
bolmas 9
bolmaŋlar 9
bolmadı 9
bolsamiz 8
bolmaq 8
boldum 8
bolḳai 7
bolmadılar 7
bolun 6
bolurmu 6
bolmiş 6
bolġusı 6
bolġuçı 6
boluġlı 6
bolmasun 6
bolsunı 5
bolmaġ 5
bolmadaçı 5
bolmaḳnıŋ 5
boltumuz 4
bolmışḳa 4
bolmaduḳ 4
bolmışı 4
boltaçılar 4
bolsarlar 4
bolmaḳın 4
bolġuluḳlar 4
bolmışın 4
boluŋlar 4
bolġuḳa 4
bolmatı 4
bolsam 4
bolsunlar 3
bolmaġı 3
bolmışlar 3
bolmamaḳ 3
bolmamışı 3
boltuŋ 3
bolumaz 3
bolduḳta 3
bolurmiz 3
bolmazın 3
boluŋ 3
bolayı 3
bolġaylar 3
bolmaḳdın 3
bolmaḳlarta 2
boltuŋuzlar 2
boltuḳda 2
boltuḳta 2
boltuḳınta 2
boltıı 2
bolulr 2
bolmadım 2
bolmadın 2
bolurda 2
bolduḳum 2
boldaçısın 2
bolmamış 2
boluġlılar 2
bolmaḳḳa 2
bolsaŋ 2
bolça 2
bolçun 2
bolġalar 2
bolġatım 2
bolmaqı 2
bolġulug 2
bolġuluglar 2
bolġuluq 2
boldımız 2
bolġusuz 2
bolmaḳta 2
bolġusın 2
bolġuça 2
bolgay 2
… ve 83 biçim daha
Bağlamlar
Bütün geçişler (235) →ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
235 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho. Rosia 1.1/4 | alqu atqandaçı-qa atqanġu | bolmaq | üz-eki öŋ |
| Sho.Rosia 1.3/15–17 | bo kerig öŋ kök qalıq tegli bir öŋ tö[z] [-l]üg öŋ üs-tün altın | bolmaq | üz-e uġuş oḫşatıġ üz-e adrılıp bod sın birleki kök qalıq uġuş-ı öŋüg atama … |
| Sho.Rosia 1.3/31–32 | … z[-u-ça yme] kentü öz-i işleşmek-tin az-u-ça yme adın-lar-tın teginmek-tin | bo[lur | : ] monuŋ uġur-ınta yumdaru söz-lemiş ol : |
| Sho.Rosia 1.3/39 | antın turġu-luq tép : turġu -luq qayu erser öŋ ol oq üçün atı | bolmış | ol |
| Sho.Rosia 2.2.1 /1–7 | … p yene yalŋuq ajuntaqı alqu yalŋuqlarta ne emgek teginteçilerke neteg umuġ | bolġuluq | ol tép saqınıp : montaġ saqınu körü tükettükdin yalŋuz uluġ (yarlıqançuçı) … |
| Sho.Rosia 2.2.6.V /2 | ınça qltı a[çit]i toyın teg : qatı [ġlanıp tavranıp] [no]muġ küzetdeçi | bolzunlar | : |
| Sho.Rosia 2.2.7.V /5 | … yalŋuz bir-kye özte tuġmış oġuluġ amrayur [teg ed]gü ögli köŋülin igitdeçi | bolalım | : |
| Sho.Rosia 2.2.9.V/2 | … uġ qa-qadaş üz[e] [e]d[gü] ögli / yarlıqançuçı köŋüllüg térinlig quvraġlıġ | bolup | : amtıta ı[nar]u ulatı burḫan prét yolındaqı ergürmiş qızıl baqırıġ aġızta … |
| Sho.Rosia 3.3.1.R /6 | kirgüde üngüde tıdıġsız | bolur | : |
| Sho.Rosia 4.2.2/19–22 | … üg tuji çandallar ölüt ölürmek köŋüllerintin tıdılıp ikileyü yene ölürteçi | bolmazunlar | : |
| Sho.Rosia 5. 1 | qılınç tıltaġınta tuġmaq | bolur | |
| Sho.Rosia 5. 1 | qılınç | bolmasar | tuġmaq bolmaz : |
| Sho.Rosia 5. 1 | teginmek | bolmasar | az almır bolmaz : |
| Sho.Rosia 5. 1 | at öŋ | bolmasar | altı qaçıġ oronlar bolmazlar |
| Sho.Rosia 5.3.5b.R/1–2 | meniŋ oŋalı köŋül kerdeçi-niŋ montaġ yügerü uqmaqım belgülük | boltı | : |
| Sho.Rosia 6.1.2.2/20 | 經 | | | ayar başlayur mn tép 以言/// [arta]ġuluq savıġ yme tér 無有自在 | bolmaz | |
| Sho.Rosia 6.2.2.2/11 | … rser] adırtlasar biz şaryataputri-nıŋ qayu söz-lemiş-in yé- 4) [r]tinçü-te | bolmaz | ermiş : |
| Sho.Rosia 6.2.2.3 | 4) [erser : yoq er]ser antaġ sav uqmayuqı 既 5) 不ΟΟ keŋ boşġut-luġ | bolmayu | tü[ke]t[ser yme] /// 5) /// 爲當ΟΟ az-u inçip aya- 6) ġuluq aġır-laġuluq ol … |
| Sho.Rosia 6.2.2.3/1 | az-u yme] 12) qul | bolsar | bolur [kişi] 而無ΟΟ /// 2) bolmaz 草木之/// 13) uġuşı 無復ΟΟ yene çoġsuz yalınsız … |
| Sho.Rosia 6.2.2.3/30–33 | … inçip /// yme ök bar bo bilge biligim : tek yazmaduq üçün /// yüüz yügerü | bolmaq-ın | neçe işleşip témin ök inçip /// et’öz-ig isig öz-ig ’ylkystwrkw üz-e bultu … |
| Sho.Rosia 6.2.2.4/16–17 | … ar] //// ökündi ergey tép 極爲 ΟΟ artoq(ra)q seçe [mün qadaġ bolur] /// uçuz | bolur | : |
| Sho.Rosia 6.3.2 /28 | aj-un aj-un-ta uzatı bodistv-lar yorı(q) -ınta yorıtaçı | bolalım | : |
| Sho.Rosia 6.3.2 /35 | … açı nom-lar-ıġ 無相心 [三昧…köŋül-] süz d(i)yan-ta 不勇 ḳorḳunmaḳsız 不没 çökmeksiz | bolsar | 解脱已[住ozup ḳutrulup] yme turu tüketür 世尊説 atı kötrülmiş y(a)rlıḳayur 此是何果 m … |
| Sho.Rosia 6.3.2 /35 | … tüpükme[ksiz] bolmaz mu têp 如是有邊際 montaġın tüplüg bolur 非無邊際 tüpü[kmeksiz | bolmaz | têp] 汝先有欲来詣 s(e)n aşnu küsüş-lügin mü kelip tegdiŋ 息不 amr’ılda[çı mu /// 彼 … |
| Sho.Rosia 6.3.2 /35 | … 生 turġurup ḳorḳınç ayınç [saḳınçıġ teginip tutup] monı monçulayu tükel-lig | bolsar | arıġ çḫşapt-ḳa 宿業 öŋre aj-un-daḳı ḳıl[ınçıġ] ançan ançan yanturup 得 bolur … |
| Sho.Rosia 7.2 /60–87 | … bürtme-] mekligin 聞某 eşidtük-te antaġ atlġ arıġ-ḳa tegimli[g 盡 alḳıp alḳu] | bolmaḳ | aḳıġ-ıġ 自知不受後有 k(e)ntün ök bilmiş [teginmemekig kênki bolmaḳıġ] têp 何故 ne … |
| Sho.Rosia 7.2 /60–87 | … ġ montaġ] bulsar ögrüçüg sevinçig 得歡喜 bulmaḳ üz-e ö[grünçüg sevinçig] êyin | bolsar | burḫan-ḳa 不聞 eşidmetük-te 随先所 [///] berü eşidip teginmiş-in tutumış-ın 重誦習 … |
| Sho.Rosia 7.2 /108 | ḳodġuluḳ kemişgülük | bolur | sın arasınta :: |
| Sho.Rosia 7.2 /161 | [bêş küsüşler tükellig] | bolup | :: |
| Sho.Rosia 7.2 /189 | /// yêrtinçü-] te teŋ tüz | bolmış | têp :: |
| Sho.Rosia 7.2 /221 | a[z amranmaḳ | bolur | berk] baġ :: |
| Sho.Rosia 7.2 /234 | 正直平等道 köni könimen bolmaḳıġ [teŋ tüz | bolmaḳ | ///yol/// :: |
| Sho.Rosia 7.2 /348 | montaġ osuġ-luġ edgüke t[ükellig | bolmaḳ] | üz-e :: |
| Sho.Rosia 7.2 /365 | adın-lar-ta | bolmaz[un | ḳorġalı eymengeli :: an-] ın ötrü yavşuru emletmiş têp :: |
| Sho.Rosia 8.3 /20 | alḳu tınlġ/-lar-nıŋ umuġ-ı ınaġ-ı | bolayın | :: |
| Sho.Rosia 8.3 /50–51 | alḳu erdinilig aġılıḳ-lar-nıŋ ornaġ-ı bolġu-sıŋa neteg tıldaġ | bolur | ay-a :: |
| Sho.Rosia 8.3 /70 | birtemlig yég 上 -ki tüş-leri | bolġu-ça | erser. |
| Sho.Rosia 8.3 /86 | … g bolmayuḳ üçün bu tuş-taḳı {艹+廾} -lar-nıŋ köŋül-leri taḳı tı-lıġ yarp-lıġ | bolmaz | :: |
| Sho.Rosia 8.3 /106–107 | … émin ök 仏 ḳutıŋa ornaġ-lıġ 仏 bodı({艹+廾}) üz-eki süz-ök 信心 -ke tükel tegmiş | bolup | . |
| Sho.Rosia 8.3 /228–229 | … içindeki 進 tayanıp tuşġurġu-luḳ boyan-lıġ 智 -lig yivig-leri tolmış büḍmiş | bolur | :: |
Aynı gövdeden maddeler
“bol” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).