İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

emgek isim

Tanım

  1. Acı, ıstırap, sıkıntı: “sini ḳoldı tün kün bu emgek bile” gece gündüz bu sıkıntıyla seni diledi; “yıl ay tutġunı boldum emgek bile” yıllarca sıkıntıyla tutsak oldum; “bulmaslar özleri içinde emgek” içlerinde bir sıkıntı bulmazlar; “emgek körü ulındı” sıkıntı görüp inledi; “bilnip ajun emgekin tükel uḳar” dünyanın sıkıntısını tümüyle anlar. Tanıklar: KuTKB2DLT2
  2. (Budist metinlerde, Sanskritçe duḥkha) varoluşun acısı: “ed tavar … yoḳ kurug emgek tözlüg” mal mülk boş, acı özlüdür; “emgekte nom bilge bilig” acı hakkındaki öğreti bilgisi; “sansar emkekintin ozḳalıı” sansaranın acısından kurtulmak için; “avış tamu emkekin biltürtüŋüz” Avīci cehenneminin acısını bildirdiniz. Tanıklar: MaitAbhTT2
  3. Zahmet, emek, güçlük: “telim tapġı erse üküş emgegi” hizmeti çoksa zahmeti de çoktur; “munıŋ emgekin yulġu tapġın bilip” bunun emeğini hizmetini bilip karşılığını vermeli; “alpın emgekin toyın kıltı” güçlükle, zahmetle rahip yaptı. Tanıklar: MaitKB2

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

emgekin, emgegi, TT’deki emkek yazımı vb. biçimler bu maddede toplandı.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): emgek — yalın hâliyle 183 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • emgeki 14 (KB, Sek, KİP) · ėmgėki 1 (IB)

Çekimli biçimler (33):

ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)

33 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Sho.Rosia 2.2.1 /1–7 … qut waḫşik naivazikilarıġ saqınıp yene yalŋuq ajuntaqı alqu yalŋuqlarta ne emgek teginteçilerke neteg umuġ bolġuluq ol tép saqınıp : montaġ saqınu körü tük …
Sho.Rosia 2.2.1 /8–9 olarnı emgektin tartdaçı erür tép bilip : bir uçluġ köŋülin bir ikintişke : bo birerig saq …
Sho.Rosia 2.2.1 /18–36 … anlar -ta ulatılar ol tép körüp : montaġ körü saqınu tükettükde birök olar emgek taginmiş üdte kent[ü] özleri : öz saqınçın ol kişilerke barıp tegip et’özl …
Sho.Rosia 2.2.1 /18–36 … öz saqınçın ol kişilerke barıp tegip et’özlerin tüze swyyp sıqap : olarnı emgektin tartġalı qut qolunup : olarnı ozġuru tükettükde olarqa nom nomlap burḫanıġ …
Sho.Rosia 2.2.5.V /1–6 … kötrülmiş tép atanu yarlıqamaqı üze ülgüsüz üküş yalŋuqlarıġ sansar -taqı emgklerintin tartıp ozġuru yarlıqadaçı erürler :
Sho.Rosia 2.2.9.R /6 birtemleti [yene] altı yollarta açıġ tarqa emgekler üze emgetışmezün [-ler] toqıṡmazunlar :
Sho.Rosia 2.2.9.V/2 … ndaqı ergürmiş qızıl baqırıġ aġızta qart[uru]p iç içegü sızılmaq bışmaqlıġ emgeklerke tegmelim :
Sho.Rosia 2.2.10.R /3 yılqı yol -ındaqı soyılmaqlıġ yırtılmaqlıġ emgeklerke yuqmalım :
Sho.Rosia 2.2.10.R /4–5 … ]uq ajunınta erser mn tört yüz tört tör -lüg igler et’özlerke bürtürmeklig emgeklerke tegmelim :
Sho.Rosia 2.2.10.R /6 [u]luġ isig uluġ tumluġ tözlüg elp seriŋülük emgek[lerke] [yol] uqmayın
Sho.Rosia 2.2.10.V/2 bı bıçġu üze : aġuluġ oot üze artoqraq adaq[maqlıġ] emgeklerke tegmeyin :
Sho.Rosia 2.2.10.V/3 açmaq suvsamaq üze sıqılmaqlıġ taŋılmaq -lıġ emgeklerke yoluqmayın :
Sho.Rosia 3.1.4.V/1–7 : / kördüm luular //ky aġ[ır u]l[uġ] e[m]gek turġaq teginmişlerin : kim ol // [luularıġ irinç] kep tsuyurqap ol emgekle …
Sho.Rosia 3.1.4.V/1–7 … e[m]gek turġaq teginmişlerin : kim ol // [luularıġ irinç] kep tsuyurqap ol emgeklerinte turġaqlarınta ozġur [up] yértinçüdeki tınlġlarıġ yme emgekde öŋi [üdrültür …
Sho.Rosia 3.1.4.V/1–7 … urqap ol emgeklerinte turġaqlarınta ozġur [up] yértinçüdeki tınlġlarıġ yme emgekde öŋi [üdrültürüp] ///syz emgetdeçisiz qılġalı saqıntuqumta ötrü [ol üdün] s …
Sho.Rosia 3.2.1.V/1 t[ört]t yégirminç aġır ig aġrıġta emgekte //[ölmegey :]
Sho.Rosia 3.2.1.V/9 [béşinç ] /// /// [mün]süz qadaġsız altı qaçıġq[a tegi tüke ] /// emgekinte ozġurduŋuz qutġardıŋız
Sho.Rosia 3.2.2.R /3 yoq çıġay bolmaqlġ emgeklerintin ozġurduŋ [uz qutġartıŋız :]
Sho.Rosia 4.2.2/10–12 … nç énç tép qut qolu küsüş öritü teginürmn üç yavlaġ yoltaqı tınlġları açıġ emgeklerintin oz ozzunlar qutulsunlar :
Sho.Rosia 5. 1 busuş qadġu emgek tolġaq sıqıġ taŋıġ uluġ emgeklig ükmek blgülüg bolmaqı bolur :
Sho.Rosia 6.1.2.2/21 erk türk üz-e /// /// qarı anityat qamaġ igl(e)mek emgek turġaq erür
Sho.Rosia 6.1.2.2/25–26 yene terk tavraq ül[gülegülük]/// [alqu emgek]-lerig ada-larıġ kez-dükde | | | uġan-ın sıġan-ın öz /// ötrü adırtlaġalı bolur
Sho.Rosia 6.2.2.1/20 … z-üŋ qılmaqıŋ üz-e ası- 5) ġ-sız sav-larıġ : ür kéç tegiŋey sn [tamu]-taqı emgekig tép 頗由本Ο neçök ol öŋrek- 6) i tıltaġ uġrınta ma inçip yazuq-lar çaḫşpt-ıġ …
Sho.Rosia 7.2 /205 biz amtı tuş[tumuz emgekke ///] ///anı üçün keltim ınanġalı ::
Sho.Rosia 7.2 /215 [///] tegiŋey ertim kesdemi emgekig têp ::
Sho.Rosia 7.2 /260 bilmedeçi-ler erser avınt-lar-tın tıltaġ-lar[tın tuġarın emgekler-] niŋ ::
Sho.Rosia 7.2 /260 ulatı emgek-niŋ avınt-lar-tın tıldaġ-lar-tın têrilür-in [::
Sho.Rosia 7.2 /260 bo alḳu emgeklerte ::
Sho.Rosia 7.2 /262 tüz///] emgekin amırtġurġuluḳ oron-ḳa barmaḳ-ıġ yme ::
Sho.Rosia 7.2 /335 [turu tüketmeki yeme ök] emgek ol ::
Sho.Rosia 7.2 /335 turmamaḳı yme ök inçip emgek ol ::
Sho.Rosia 7.2 /367 ḳayu-ta inçip evrilmez yêrtinçü-teki-niŋ [alḳu emgek/// ::
Sho.Rosia 7.2 /372–373 ///] küsüş-süz bolsar :: oz-ur ḳutrulur alḳu emgek-tin 汝所 [間解脱 seniŋ ayıtġuluḳ] oz-maḳ ḳutrulmaḳ :: anta inçip öçer aḳılur ::

Aynı gövdeden maddeler

“emgek” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).