Tövbe sözlüğü · madde
er- fiil
Tanım
- Olmak, var olmak; bulunmak: “ne ersedin ermez seniŋ birlikiŋ” senin birliğin hiçbir şeyden değildir; “öz yaş kentü ürlüksüz meŋüsüz erür” ömür kendiliğinden kalıcı değil, ölümsüz değildir; “ilki tıltaġ sögüt önmiş erür” ilk sebep ağacı bitmiştir. Tanıklar: MaitUKB
- Ek-fiil (idi, imiş, ise, iken): “eger müʾmin erse sizler” eğer mümin iseniz; “olar kafirler erdiler” onlar kâfirdiler; “ḳayda ol ortaḳlarım anlar kim ortaḳ ḳatar erdiŋizler” ortak koşmakta olduğunuz ortaklarım nerede; “türk bodun tabġaçḳa körür erti” Türk halkı Çin’e bağlıydı; “erken” iken. Tanıklar: TKuT2
- Olumsuz “ermez” değil(dir): “bu erdem bile … ermez” bu değildir; “ol ermez” o değildir. Tanıklar: AbhShoRKuTKB2
- (Budist çevirilerde) “… erser” konu belirten kalıp: “monuŋ azutmaqlıġ yörügi erser” bunun azaltıcı anlamı ise (şudur); “öŋ ḳayu erser” renk ise hangisidir. Tanıklar: ShoR2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Metinlerde en sık fiil; erür, erser, erse, ermez, erdi, erti, ermiş vb. biçimlerle. KuT’taki erdiŋizler ayrı madde olarak kalmıştı; burada toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): er- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- erür 1.122 (Abh, KuT, Mait, ShoR) · ėrür 12 (KuT, KİP, KP)
- erser 909 (Abh, U, ShoR, Mait) · ėrser 6 (KİP, KP)
- erse 639 (KB, KuT, AH, DLT) · ėrse 1 (KuT)
- ermez 484 (Abh, KuT, KB, ShoR) · ėrmez 2 (KİP, KP)
- erdi 362 (KB, Mait, KuT, EÇS) · ėrdi 3 (KuT)
- erti 258 (Abh, BK, Mait, T) · ėrti 4 (KP)
- ermiş 127 (KT, BK, T, KB) · ėrmiş 4 (IB, KP)
- erdiler 106 (KuT, Mait, EÇS, Sek) · ėrdiler 2 (KuT)
- erken 59 (KB, Mait, EÇS, Abh) · ėrken 1 (KP)
- erdim 32 (KB, KuT, Mait, DLT) · ėrdim 1 (KP)
- ertimiz 8 (T, O, BK) · ėrtimiz 1 (KP)
- ertükin 6 (Abh) · ėrtükin 1 (AO)
- ermes 5 (KuT) · ėrmes 1 (KuT)
- erdeçi 3 (Mait) · ėrdeçi 3 (Abh)
Çekimli biçimler (121):
erür 1.122
erser 909
erse 639
ermez 484
erdi 362
erti 258
ermiş 127
erdiler 106
erken 59
erip 59
erdimiz 34
erdim 32
erserler 31
erdiŋiz 28
erürler 28
erdiŋ 24
ertim 24
erdüki 21
erdükin 20
erdiŋizler 20
ermeser 18
ertüki 16
erü 16
ertiler 14
ertii 12
ėrür 12
erürbiz 11
ermedi 9
ermezin 8
ermezmiz 8
ertimiz 8
erkenki 7
ermek 7
erir 7
ermezi 7
ertükin 6
erkli 6
ermezler 6
ėrser 6
ermes 5
erseler 5
erürmiz 5
ėrti 4
ermemiş 4
erteçi 4
ėrmiş 4
erdeçi 3
ertiġız 3
ermeki 3
ermegü 3
ėrdeçi 3
ėrdi 3
ertükḍeg 3
armiş 3
erze 3
ėrdiler 2
arti 2
erselerig 2
ermediler 2
ergey 2
erürin 2
ertin 2
erseŋ 2
erürmü 2
erürsiz 2
ertuḳ 2
ertü 2
ertükde 2
erginçe 2
ėrmez 2
erelim 2
ertig 2
ereyin 2
ėrmes 1
ermetin 1
arser 1
erkenin 1
ertimüz 1
ermezimiz 1
erdükig 1
ertiŋ 1
ermezindin 1
ertuḳta 1
ermezke 1
erdimi 1
ergeyler 1
ermezsiz 1
ertükte 1
erdükteg 1
ertülḍek 1
erur 1
ermişe 1
erzün 1
arsar 1
ermış 1
ermedimiz 1
ersedin 1
ermediŋ 1
ergüler 1
erürmen 1
ersem 1
ersemiz 1
erseni 1
erürçe 1
ärs 1
ergülük 1
ėrdeçisi 1
ergüsi 1
ersersizler 1
ėrdim 1
ėrken 1
erdüküm 1
erseŋiz 1
erdüküŋ 1
ėrse 1
ermese 1
eriŋler 1
ėrtimiz 1
ėrtükin 1
ermesler 1
… ve 1 biçim daha
Bağlamlar
Bütün geçişler (21) →Tövbe Uygurca tövbe duası (Zieme)
21 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 40.2 [U 3114]-4–5 | üküş azu-–ntaberü munçulayu biliŋümüz uḳunġumuz k(e)rgek tört ptr / | erdi | : |
| T II Y 40.2 [U 3114]-6 | isig amraḳ özümüzni ıdalamışım(ı)z k(e)rgek | erti | : |
| T II Y 40.2 [U 3114]-7 | adnaġu-nuŋ isig özin üzmegümüz | erti | : |
| T II Y 40.2 [U 3114]-8 | adın tınl(ı)ġ oġlanın örletmegü--müz emgetmegümüz k(e)rgek | erti | : |
| T II Y 40.4 [U 3116]-12–13 | emgetdim(i)z isig özlerinte atırdım(ı)z | erser | : ol biz-iŋ ḳılınçım(ı)mıznı ḳolulayu saḳınsar--biz |
| T II Y 40.4 [U 3116]-14–19 | … ş ptr / yüzlüg yavlaḳ yek içgekler-de taḳı artuḳraḳ tsuy irinçü ḳıltım(ı)z | erser | : amtı ol ḳılmış aġar ts-uy ayıġ ḳılınç(ı)m(ı)znı ḳaltı ḳur--uġ ḳovuḳ sögüt … |
| T II Y 40.4 [U 3116]-20 | üç -ç y[oḳ] kim biz : ḳılmatım(ı)z | erser | : ol biziŋ ḳılmış ḳazġanmış tsuy irinçümüz-niŋ sanı saḳışı idi yoḳ |
| T II Y 40.1 [U 3113]-23–30 | yme birök ḳıltım | erser | : bėş tür--lüg anantiras atl(ı)ġ aġar tsuy ayıġ ḳılınç ḳıltım erser : inçe … |
| T II Y 40.1 [U 3113]-23–30 | … ḳıltım erser: bėş tür--lüg anantiras atl(ı)ġ aġar tsuy ayıġ ḳılınç ḳıltım | erser | : inçe ḳaltı ögüg ḳaŋıġ ölürdümüz erser : toḳuz ptr / arġant toyunuġ ölürt … |
| T II Y 40.1 [U 3113]-23–30 | … l(ı)ġ aġar tsuy ayıġ ḳılınç ḳıltım erser : inçe ḳaltı ögüg ḳaŋıġ ölürdümüz | erser | : toḳuz ptr / arġant toyunuġ ölürtümüz erser : bursuŋ ḳuvraġıġ ėki yartım … |
| T II Y 40.1 [U 3113]-23–30 | … çe ḳaltı ögüg ḳaŋıġ ölürdümüz erser : toḳuz ptr / arġant toyunuġ ölürtümüz | erser | : bursuŋ ḳuvraġıġ ėki yartım ḳıltım erser : ölürmek saḳınçın t(e)ŋri burḳa … |
| T II Y 40.1 [U 3113]-23–30 | … z ptr / arġant toyunuġ ölürtümüz erser : bursuŋ ḳuvraġıġ ėki yartım ḳıltım | erser | : ölürmek saḳınçın t(e)ŋri burḳan et’özinte ḳan ün--türtümüz erser : bo bė … |
| T II Y 40.1 [U 3113]-23–30 | … ḳıltım erser : ölürmek saḳınçın t(e)ŋri burḳan et’özinte ḳan ün--türtümüz | erser | : bo bėş türlüg an(a)ntaraas atl(ı)ġ aġar tsuy ayıġ ḳılınç ḳıltım(ı)z erse … |
| T II Y 40.1 [U 3113]-23–30 | … rser : bo bėş türlüg an(a)ntaraas atl(ı)ġ aġar tsuy ayıġ ḳılınç ḳıltım(ı)z | erser | : amtı ök--ünür biz : |
| T II Y 40.3 [U 3115]-32–40 | … birle bėş türlüg anantarasasabag atl(ı)ġ aġar tsuy ayıġ ḳılınç ḳıltım(ı)z | erser | : inçe ḳaltı ög ḳaŋ birle ḳatıldım(ı)z erser: on ptr / arġantançlar birle ḳ … |
| T II Y 40.3 [U 3115]-32–40 | … ar tsuy ayıġ ḳılınç ḳıltım(ı)z erser: inçe ḳaltı ög ḳaŋ birle ḳatıldım(ı)z | erser | : on ptr / arġantançlar birle ḳatıldım(ı)z erser : bodisvtlarıġ boşġutluġ ḳ … |
| T II Y 40.3 [U 3115]-32–40 | … ög ḳaŋ birle ḳatıldım(ı)z erser: on ptr / arġantançlar birle ḳatıldım(ı)z | erser | : bodisvtlarıġ boşġutluġ ḳutluġ-larıġ ölürdümüz erser: bursuŋ ḳuvraġ-nıŋ a … |
| T II Y 40.3 [U 3115]-32–40 | … r birle ḳatıldım(ı)z erser : bodisvtlarıġ boşġutluġ ḳutluġ-larıġ ölürdümüz | erser | : bursuŋ ḳuvraġ-nıŋ aġzıŋa kirgü yim içimler--in yėdim(i)z yuŋlatım(ı)z ers … |
| T II Y 40.3 [U 3115]-32–40 | … ser: bursuŋ ḳuvraġ-nıŋ aġzıŋa kirgü yim içimler--in yėdim(i)z yuŋlatım(ı)z | erser | : vrġar saŋram buz--tumuz söktümüz erser : bo bėş türlüg anantirassa-yazuḳ … |
| T II Y 40.3 [U 3115]-32–40 | … çimler--in yėdim(i)z yuŋlatım(ı)z erser : vrġar saŋram buz--tumuz söktümüz | erser | : bo bėş türlüg anantirassa-yazuḳumuznı körür-biz : |
| T II Y 40.5 [U 3117]-41–42 | … z yavız ḳıltım(ı)z bilip ḳıl-madım(ı)z erinç bilmetin uḳmatın ḳıl--tım(ı)z | erser | : amtı anı uḳunur-biz : |