Abh sözlüğü · madde
bilge sıfat
Tanım
- Bilge, bilgili, akıllı: “biligsiz otın sen ay bilge ḳuta” ey bilge, bilgisizin derdine sen deva ol; “anıŋ ara bir bilge kişi” onların arasında bilge bir kişi; “bilge tunyuḳuḳ ben özüm” ben kendim Bilge Tunyukuk; “türük bilge ḳaġan” Türk Bilge Kağan; “bilgelerke” bilgelere. Tanıklar: KTBKT2KİPKB
- “bilge bilig” bilgelik (prajñā): “ormaġlıġ bilge biliglig” olgun bilgelikli; “bir bilge biligin kutrulmış” bilgelikle kurtulmuş; “tükel bilge” her şeyi bilen (Buda’nın sanı): “tükel bilge biliglig tŋri tŋrisi burḫan” her şeyi bilen tanrılar tanrısı Buda. Tanıklar: HuastKİPSek3Mait3Abh3ManUSukhShoRKB
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bilge — yalın hâliyle 569 kez
Çekimli biçimler (19):
Bağlamlar
Bütün geçişler (257) →Abh Abhidharma (Shogaito)
257 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 5–9 | 唐言安恵 : esdiramati tėgüçi sav<-ıġ> tavġaç-çasınça yöre söz-leser ormaġ-lıġ | bilge | biliglig tėp yörüg üner惣二万八千偈yumdarsar iki tümen sekiz mıŋ girant-lar ol无念 … |
| Abh.Sho. 56–59 | ol inyanakoş-uġ又iyanakoş-uġ yme/tėr ḳayu barı-ça wamaġ edgü-ler-i barça | bilge | bilig tıldaġ-ında tuġsar又tuġar yme/tėr bilge bilig ḳayu-tın tuġar tėp tėse … |
| Abh.Sho 198 | bulz-un-lar yėg adruḳ buyan-ıġ öridzün-ler turġurzun-lar yėg adruḳ | bilge | biliglig. |
| Abh.Sho. 275–276 | ḳaltı aḳıġ-sız bilge bilig erür nedeg -in bolur bilgeli | bilge | bilig-niŋ niz-vanı tarġardaçı-sın tėptėser 以諸煩悩alḳu niz-vanı-lar biligsiz- … |
| Abh.Sho. 385–388 | … rülmiş üç maḫakalp bışurunup altı paramid-lar-ta tükel-lig bolup buyan -lı | bilge | bilig-li yėvig tizig-ler-ke ulatı üzülünçü-te bulu yrlıḳamış üçün üzeliksi … |
| Abh.Sho. 457–459 | … ilge biliglig yėvig tizig serinmek ḳadıġlanmaḳ ikigü yumdaru buyan yumdaru | bilge | bilig bolur tėp. |
| Abh.Sho. 518–522 | alḳu bilgülük nomluġ adaḳanġu-lar-ta tıdıġ-sız tuduġ-suz | bilge | biligi açılmış yarılmış erür ḳaltı lenḫu-a çeçek öz-in ök açılıp yarılıp b … |
| Abh.Sho. 600 | bilmemek-lig ḳaraŋġu yme tıdar | bilge | biliglig köz-üg bil -gülük nomluġ adḳanġu-lar-ta yme ök yene ançulayu oḳ. |
| Abh.Sho. 649–651 | dayandaçı yıd yuḳ nedegin tarıḳmaz-un bu tıldaġ-ın emgek-te nom | bilge | bilig taplaġ -tın vaçrapam dyan-ḳadegi tuş sayu ikin ar-a biligsiz tarıḳu … |
| Abh.Sho. 739–740 | … arsar ödrü uyur uḳulġalı tŋri burḫan-nıŋ et’öz-indeki tıdıġ-sız tud -uġsuz | bilge | biligi. |
| Abh.Sho. 772 | bu erksinmek | bilge | biliglig tıdtaçı erser. |
| Abh.Sho. 816 | yme ök sıġsar yme | bilge | biliglig edgü-si又tudulsar yme/tėr :: |
| Abh.Sho. 937–940 | neŋ adın | bilge | bilig-niŋ adḳanġu uġuş-ı ermez : yindem tükel bilge bilig-ke ök bilgülük e … |
| Abh.Sho. 976–977 | bu yrlıġ(-sız) | bilge | bilig-niŋ küç kösün-i küç -süz (yinçge) üçün bilgülük nomluġ adḳanġu-larıġ … |
| Abh.Sho. 996 | alḳu <bölük-ler-ig> şiravak-ta ulatı-lar-nıŋ | bilge | biligi ödrü mundaġ ermez. |
| Abh.Sho. 1067–1076 | 所修福慧施郡生ḳayu bışrunmış buyan-ın | bilge | bilig-in buşı bėrür-ler tınlġ-lar-ḳa : evrip buşı bėrmiş -niŋ buyan-ı üz-e … |
| Abh.Sho. 1466–1467 | umaz-lar tükel -lig bolġalı bu | bilge | biliglig tarġarmaḳ-lıġ iki türlüg edgü-ler-ke nedegin nomlamış nomı öŋi er … |
| Abh.Sho. 1512–1513 | şlok -ta söz-leti erti alḳu türlüg-ler üz-e tėp munı üz-e söz-leyür | bilge | biliglig edgü-sin. |
| Abh.Sho. 1578 | az-ḳy-a | bilge | biliglig-ler üçün. |
| Abh.Sho. 1615 | bilge | bilig ėyin inçip bir tek evrilür üçün adı bolmış ol tėrin-i ḳuvraġ-ı tėp. | |
| Abh.Sho. 1635 | bilge | biliglig ulatı anıŋ tėrin-i-niŋ ḳuvraġ-ı-nıŋ adı bolur abidarim tėp. | |
| Abh.Sho. 1646 | anın uḳıdmamış ol köŋül ḫan-ın tėp問ḳaltı (bu) | bilge | bilig -niŋ bolmış teg körmek-lig iş-i. |
| Abh.Sho. 1664–1667 | bolmaz üçün anıŋ yėg adruḳ iş-i anın bu söz-lemiş bolur aḳıġ-sız | bilge | bilig erklig-niŋ ulatı anıŋ tėrin-i-niŋ ḳuvraġ-ı-nıŋ adı bolur abidarim tė … |
| Abh.Sho. 1686–1688 | bu oḳ inçip munı buldurdaçı bu alḳu bilge bilig-ler şasdr-lar yme tėp | bilge | bilig erser ḳaltı munı buldurdaçı aḳıġ-lıġ bışrun -maḳ töz-lüg bilge bilig … |
| Abh.Sho. 1698 | bu esidmek saḳınmaḳ bışrunmaḳ töz-lüg | bilge | bilig-niŋ. |
| Abh.Sho. 1709–1710 | dyan(-tın) tuġmış-ı-nıŋ adı bolur bışrunmaḳ töz-lüg | bilge | bilig tėp此中因者munda tıldaġ -ı erser. |
| Abh.Sho. 1736–1737 | bu eşidmek-te ulatı | bilge | bilig-ler-niŋ yme ök bar erür ėyin yorıdaçı-lar-ı tėp問aḳıġ-sız bilge bilig … |
| Abh.Sho. 1762–1764 | yme ök erür üçün | bilge | bilig-niŋ yėvigi tizigi anın adamış ol abidarim tėp問eşidmek saḳınmaḳ bışru … |
| Abh.Sho. 1781–1784 | … bilge bilig-te küç bolmaḳ üz-e yme ök bulmış ol abidarim tėgüçi adıġ與慧作所緑緑故 | bilge | bilig-ke adḳaġ atlġ basudçı bolur üçün bu tuġum üz-e bululmış-ta ulatı tör … |
| Abh.Sho. 1790 | saḳınmaḳ töz-lüg bilge bilig bışrunmaḳ töz -lüg | bilge | bilig-ke tıldaġ bolur. |
| Abh.Sho. 1805–1806 | munda aşnu -ça kim söz-legü erti bışrunmaḳ töz-lüg | bilge | biligig basa saḳınmaḳ eşidmek-te ulatı-larıġ. |
| Abh.Sho. 1827–1829 | … yėg yörüglüg nom-ḳa yėg yörüglüg nom erser yindem erür nirvan ikinti (bu) | bilge | bilig uyur üçün tuşġarġalı nom belgülüg nom-ḳa nom belgülüg nom erser. |
| Abh.Sho. 1957 | aŋ’ilki | bilge | bilig ikinti şasdr. |
| Abh.Sho. 2288–2291 | … lmiş sudur-ta yme ök yrlıḳamış ol tayanıŋlar bilge bilig-ke tėp amtı inçip | bilge | bilig yükmek-niŋ ulatı ėyin yorıdaçı-ları birle. |
| Abh.Sho. 2297–2300 | … yrlıḳamış ol öz bilge bilig-ke tayanmaḳ -ıġ yrlıḳamamış ol taşdın sıŋar-ḳı | bilge | bilig-ig amtı öz bilge bilig üz-e körser. |
| Abh.Sho. 2457 | 又dyan | bilge | biligig tıdmaḳ ḳolulamaḳ-ta ulatı nom -lar yme/tėr. |
| Abh.Sho. 3318–3322 | alḳu aḳıġ-sız | bilge | bilig ermez. |
| Abh.Sho. 3413–3416 | emgek-te nom | bilge | bilig ödinte tanuḳ-layur öçmekin bu iki kşan-lar-ta ödrü tanuḳ-lap bulġu k … |
| Abh.Sho. 3675–3678 | … kşan-taḳı adın-lar-nıŋ köŋül-in此念他心智bu kşan-taḳı adın-lar köŋül-in bildeçi | bilge | bilig-niŋ ulatı munı birle bir kşan-lıġ adın-lar köŋül-i-niŋ ikigü-nüŋ bir … |
| Abh.Sho. 3997 | tayaḳ erser ad-nıŋ | bilge | bilig-ke tayaḳ bolmaḳ-ı erür. |
Aynı gövdeden maddeler
“bilge” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).