Abh sözlüğü · madde
biligsiz sıfat
Tanım
- Bilgisiz, cahil: “biligsiz kişi barça iglig bolur” bilgisiz kişi hep hastadır; “bu cahil biligsiz bahasız” bu cahil, bilgisiz, değersiz; “bilgsiz esürse aḍın ne ḳalur” bilgisiz sarhoş olursa geriye ne kalır; “sizler boḍun siler biligsizler” siz cahil bir kavimsiniz; “biligsiz ḳaġan olurmış erinç” bilgisiz kağan tahta oturmuş. Tanıklar: KTKuTKB2AH
- (Budist metinlerde) bilgisizlik (avidyā): “biligsiz bilig öçser tavranmaq öçer” bilgisizlik sönerse oluşumlar söner; “az kılınçlıg övke küvenç biligsiz” tutku, öfke, kibir, bilgisizlik. Tanıklar: MaitShoR
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
U II’deki “bėligsiz” yazımı bu maddede toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): biligsiz — yalın hâliyle 120 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- bėligsiz 2 (U) · beligsiz 1 (BK)
Çekimli biçimler (14):
Bağlamlar
Bütün geçişler (43) →Abh Abhidharma (Shogaito)
43 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 20–21 | tuġurdmaġu üçün | biligsiz | üz-e yaŋılmaḳ-lar -ın anı üçün ayaġ-ḳa tegimlig主vasubantu baḫşı yaradıp bu … |
| Abh.Sho. 275–276 | … eli bilge bilig-niŋ niz-vanı tarġardaçı-sın tėptėser 以諸煩悩alḳu niz-vanı-lar | biligsiz-tin | tuġar. |
| Abh.Sho. 267 | biligsiz-ke | yöründek boldaçı erser. | |
| Abh.Sho. 278 | bilig -siz-ig | birök tarġarsar. | |
| Abh.Sho. 281–283 | bilge bilig | biligsiz | birle töz-ler-i bir ikinti-ke ḳarşı üçün inçe ḳaltı yaruḳ-lı ḳaraŋġu -lı b … |
| Abh.Sho. 432–434 | … tükel bilge bilgi-niŋ tıdıġ-sız tuduġ-suz erdüki üz-e yöründek boldaçı-sın | biligsiz-ke | anın adamış ol tarıḳmış ḳaraŋġu-luġ-ın tėp. |
| Abh.Sho. 511 | biligsiz | biliglig tünle-ki tünda niz-vanı-lıġ uu üz-e süçig udınmış tınlġ-lar-ta ya … | |
| Abh.Sho. 513–516 | … üçün ḳaltı lişi uudın oduntuḳ-ta adamış teg oduġ kişi tėp ançulayu oḳ yme | biligsiz | biliglig uu-sındın odunmış üçün anın adamış ol. |
| Abh.Sho. 635–638 | … çün bilge bilig-lig yėvig tizigig alḳu niz-vanı-lar-nıŋ ėligi ḫan-ı tėdmiş | biligsiz | niz-vanı küç-in kösün-in alḳu barça ḳunup alır yindem anın adı oḳ ḳalır. |
| Abh.Sho. 647 | birle yene ḳamaġ-lıġ-sız iki | biligsiz-niŋ | yıdı yuḳ-ı bu iki biligsiz erür. |
| Abh.Sho. 647 | birle yene ḳamaġ-lıġ-sız iki biligsiz-niŋ yıdı yuḳ-ı bu iki | biligsiz | erür. |
| Abh.Sho. 648 | yıd yuḳ-nuŋ tayaḳ-ı munuŋ tayaḳ-ı | biligsiz | körmek bışrunmaḳ yol-lar-ta tarġarġuluḳ bolsar. |
| Abh.Sho. 649–651 | … gek-te nom bilge bilig taplaġ -tın vaçrapam dyan-ḳadegi tuş sayu ikin ar-a | biligsiz | tarıḳu tükedmek üz-e yıdı yuḳ-ı yme ėyin ök tarıḳur üçün. |
| Abh.Sho. 711 | nomsuz turmaz bu erür ḳayu-nuıŋ pirapdi(-sı) birök söz-leser siz-ler erür | biligsiz-niŋ | tėp. |
| Abh.Sho. 739–740 | bu | biligsiz-ig | tarġarsar ödrü uyur uḳulġalı tŋri burḫan-nıŋ et’öz-indeki tıdıġ-sız tud -u … |
| Abh.Sho. 755–756 | yalŋuz söz-ledi | biligsiz-ig | ök tarġarmış -ın tėp答birök söz-leser adın niz-vanı-lar-ıġ yanduru tardılġu … |
| Abh.Sho. 772 | ḳaltı | biligsiz | erür. |
| Abh.Sho. 773 | anın seçe ögmiş erür | biligsiz -ig | tarġarmış-ın. |
| Abh.Sho. 788 | biligsiz-ig | ök tarġarmış-ın. | |
| Abh.Sho. 788 | bu | biligsiz | uyur. |
| Abh.Sho. 789–791 | alḳu uluġ kiçig niz-vanı-lar birle uzadı birle yaradılıp turġaşı (neŋ bu) | biligsiz | basud niz-vanı-lar bolmaz uġur-ı yıḳı turġalı uġu -luḳ. |
| Abh.Sho. 789–791 | biligsiz-te | taş öŋi ikileyü yoḳ adın niz-vanı-lar. | |
| Abh.Sho. 793 | anın bilmiş kergek tek tarġarduḳ-ta | biligsiz-ig | . |
| Abh.Sho. 794–795 | bu tıldaġ-ın vasubandu baḫşı yalŋuz söz-lemiş ol | biligsiz | ök tıldaġ-ın vasubandu baḫşı yalŋuz söz-lemiş ol biligsiz-ig ök tarġarmış- … |
| Abh.Sho. 794–795 | … ŋuz söz-lemiş ol biligsiz ök tıldaġ-ın vasubandu baḫşı yalŋuz söz-lemiş ol | biligsiz-ig | ök tarġarmış-ın yörüg töz-inçe erser. |
| Abh.Sho. 797 | biligsiz | erür üçün töz-i tüpi. | |
| Abh.Sho. 806 | anı üçün yindem ögüp adı ködrülmiş-niŋ | biligsiz -ig | tarġarmaḳ-lıġ edgü-sin söz-lemememiş ol. |
| Abh.Sho. 988–993 | … in köŋül-in uzu ödün tudçı (üzüksüz) ür kėç (tüş-üdlenmek) ögredinmek üz-e | biligsiz-te | ulatı niz-vanı-lar-ta edgü et’öz til köŋül-nüŋ küçi kösüni alaŋuġ küçsüz b … |
| Abh.Sho. 988–993 | … et’öz til köŋül-nüŋ küçi kösüni alaŋuġ küçsüz bolur neçe tarġarsar-lar yme | biligsiz-te | ulatı niz-vanı-lar-ıġ起身口意 行turur et’öz-teki til-teki köŋül-teki yorıḳ-ı又ḳı … |
| Abh.Sho. 2081 | 答nom adırtlamaḳ erür üçün | biligsiz-niŋ | yöründeki biligsiz uġur-ında anın turur alḳu niz-vanı-lar. |
| Abh.Sho. 2081 | 答nom adırtlamaḳ erür üçün biligsiz-niŋ yöründeki | biligsiz | uġur-ında anın turur alḳu niz-vanı-lar. |
| Abh.Sho. 2845–2847 | … mek üz-e tarġarġuluḳ ters körüm sėzik birle yaradılmış ulatı ḳamaġ-lıġ-sız | biligsiz | altıġu uyur adḳanġalı aḳıġ-sız-ıġ tėp此无漏縁惑bu aḳıġ-sız-ıġ ad -ḳandaçı niz-v … |
| Abh.Sho. 2868 | azu-ça yme | biligsiz-ig | . |
| Abh.Sho. 4358–4362 | … rdügsüz yrlıġ-sız nom-lar nedegin tudyaḳ-tın tuġar tėp答munda -ta ulatı-lar | biligsiz-tin | tuġar üçün munda bar üç türlüg ḳılınç -lar. |
| Abh.Sho. 4364 | biligsiz-niŋ | öŋi bışmaḳ tüş-i buyan-sız ḳılınç erür. | |
| Abh.Sho. 4365–4366 | biligsiz-niŋ | er iş-i tüş-i teprençsiz ḳılınç erür biligsiz -niŋ erksinm-e tüş-i kirsiz … | |
| Abh.Sho. 4365–4366 | biligsiz-niŋ er iş-i tüş-i teprençsiz ḳılınç erür | biligsiz -niŋ | erksinm-e tüş-i kirsiz aḳıġ-lıġ nom-nuŋ adı bolur buyan-lıġ ḳılınç tėp. |
| Abh.Sho. 4371 | neçe inçip erür erser yme edgü | biligsiz | birle. |
| Abh.Sho. 4376 | bu saḳınç-lar-ı | biligsiz | birle. |
| Abh.Sho. 4555 | azu-ta ulatı(-larıġ) | biligsiz | sėzik ödrü andaġ ermez. |
Aynı gövdeden maddeler
“biligsiz” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).