Abh sözlüğü · madde
bol- fiil
Tanım
- Olmak; var olmak, meydana gelmek: “bir ök bol tidi, boldı ḳolmış ḳamuġ” ‘ol’ dedi, dilediği her şey oldu; “türk bodun yoḳ bolmazun tėyin, bodun bolçun tėyin” Türk halkı yok olmasın, halk olsun diye; “yaġı boltı” düşman oldu; “tutyaḳ tıltaġınta ḳılınç bolur” (tutunma) sebebiyle eylem oluşur. Tanıklar: KTBK2MaitKB
- Olmak, bir duruma girmek (adlarla): “ḳalı bolsa begke” beye olursa; “köni bol, könilik ḳıl” doğru ol, doğruluk et; “tapuġçı bolġuluglar” hizmetkâr olacaklar; “çkrwrt ilig ḫan bolġuluḳ oġul” cihan hükümdarı olacak oğul. Tanıklar: MaitKB2AH
- (Yardımcı fiil) -abilmek, olası olmak; gereklilik: “bilgeli bolur” bilinebilir; “bolġu kergek” olmalıdır; “körgeli bolaḳ” görülebilir; “boldaçı” olan, olacak. Tanıklar: MaitAbh2ShoR
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bol- — yalın hâliyle 109 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- boldı 358 (KB, KuT, Abh, AH) · bolḍı 1 (KB)
- bolġay 152 (KuT, KB, Abh, Mait) · bolgay 2 (Man)
- bolmaḳ 96 (Abh, ShoR, Mait, U) · bolmaq 8 (ShoR)
- bolmaḳı 12 (Abh, Mait, U) · bolmaqı 2 (ShoR)
- bolġuluḳ 12 (Abh, Mait, ShoR) · bolġuluq 2 (ShoR)
- bolmışḳa 4 (Abh) · bolmışka 1 (Mait)
- bolmaḳın 4 (Abh, KB) · bolmaqın 1 (ShoR)
- bolduḳta 3 (Abh) · bolduqta 1 (ShoR)
- bolġaylar 3 (KuT, Mait) · bolgaylar 1 (Man)
- bolġulug 2 (Mait) · bolġuluġ 1 (TT)
- bolġuluglar 2 (Mait) · bolguluglar 1 (Mait)
Çekimli biçimler (203):
bolur 1.219
bolsa 462
boldı 358
bolup 232
bolmaz 229
bolmış 180
bolġay 152
bolmaḳ 96
bolu 93
boltı 79
bolġa 68
bolzun 67
bolġu 65
bolsar 60
bolmasa 57
bolurlar 52
bolġalı 41
bolma 39
bolmasar 39
bolsu 30
boldılar 28
boldaçı 27
bolayın 27
bolmaḳlıġ 26
bolsun 24
bolġıl 19
boltum 18
bolmaġay 17
bolsalar 17
bolalım 15
boltaçı 15
bolurın 15
bolmaġıl 14
bolmazun 13
bolmaḳı 12
bolġuluḳ 12
bolmaġu 11
bolduŋ 11
bolzunlar 11
bolmazlar 10
bolmaḳıġ 10
bolġai 10
bolmaġınça 10
boltılar 9
bolmas 9
bolmaŋlar 9
bolmadı 9
bolsamiz 8
bolmaq 8
boldum 8
bolḳai 7
bolmadılar 7
bolun 6
bolurmu 6
bolmiş 6
bolġusı 6
bolġuçı 6
boluġlı 6
bolmasun 6
bolsunı 5
bolmaġ 5
bolmadaçı 5
bolmaḳnıŋ 5
boltumuz 4
bolmışḳa 4
bolmaduḳ 4
bolmışı 4
boltaçılar 4
bolsarlar 4
bolmaḳın 4
bolġuluḳlar 4
bolmışın 4
boluŋlar 4
bolġuḳa 4
bolmatı 4
bolsam 4
bolsunlar 3
bolmaġı 3
bolmışlar 3
bolmamaḳ 3
bolmamışı 3
boltuŋ 3
bolumaz 3
bolduḳta 3
bolurmiz 3
bolmazın 3
boluŋ 3
bolayı 3
bolġaylar 3
bolmaḳdın 3
bolmaḳlarta 2
boltuŋuzlar 2
boltuḳda 2
boltuḳta 2
boltuḳınta 2
boltıı 2
bolulr 2
bolmadım 2
bolmadın 2
bolurda 2
bolduḳum 2
boldaçısın 2
bolmamış 2
boluġlılar 2
bolmaḳḳa 2
bolsaŋ 2
bolça 2
bolçun 2
bolġalar 2
bolġatım 2
bolmaqı 2
bolġulug 2
bolġuluglar 2
bolġuluq 2
boldımız 2
bolġusuz 2
bolmaḳta 2
bolġusın 2
bolġuça 2
bolgay 2
… ve 83 biçim daha
Bağlamlar
Bütün geçişler (1.110) →Abh Abhidharma (Shogaito)
1.110 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 33–35 | … tı-lar bölüki tėp以染浄法kkir-lig kkirsiz nom-lar iki otuz erklig-ler-ke tayaḳ | bolmaḳ | üz-e uyur üçün ḳılġalı sansar -lı nirvan-lıġ anın tadukooş-ta basa söz-lem … |
| Abh.Sho. 234 | … yaradmış şasdr-nıŋ başında ögmemiş erser tŋri burḫan-ıġ uġrayu söz-legülük | bolur | erti tėgü teg :: |
| Abh.Sho. 329 | amtı uġramış üçün yörügin yaradġalı anın adasar amtı yaradayın tėp yme ök | bolur | . |
| Abh.Sho. 456 | buşı paramid çḫşapt paramid dyan paramid bular üçegü | bolur | buyan-lıġ yėvig tizig. |
| Abh.Sho. 577–578 | lıġ samaz yörüg büdser yme inçip viyakiran yaŋıŋa ėyin | bolmaz | erti. |
| Abh.Sho. 686–687 | munda sėzik | bolmış-ḳa | tarġarġalır üçün bu sėzikig anın şasdr-ta söz-lemiş ol. |
| Abh.Sho. 875 | birök tarġarmasar bu kirlig bilmemekig ödrü | bolur | üç türlüg kirikmek-ler-niŋ turmaḳ-ı. |
| Abh.Sho. 1017–1022 | … adı ködrülmiş-niŋ öz-ke asıġ ḳılmaḳ -lıġ edgü-si-niŋ büdügin tėp釋日tükedmiş | boldı | tėptėmiş-i erser. |
| Abh.Sho. 1205 | uçuz oŋay tapınġuluḳ udunġuluḳ nom-nıŋ adı | bolur | köni nom tėp. nom erser ḳaltı iki ygrmi bölük sav-ta banmış nom-lar erür. |
| Abh.Sho. 1390–1398 | … n içgerip tudmaḳ-lıġ küçin boşumaġınça tid -meginçe kin ar-a alḳu-nı barça | bolur-lae | bilgeli. |
| Abh.Sho. 1531–1535 | … nom-lar-ta tarıḳmış ḳaraŋġu-luġ-ın tėptėmiş-i erser tarġarmaḳ-ḳa tükel-lig | bolmaḳ | erür tardıp taşġarıp tınlġ-lar-ıġ ündürti erser sansar-lıġ kök tidig-tin t … |
| Abh.Sho. 1636–1638 | 答bu uyur üçün tükel-lig | bolġalı | körmek adḳaġ iş küdük-te ulatı üç türlüg yügerü uḳmaḳ-lar-ḳa bu tıldaġ-ın … |
| Abh.Sho. 1699–1700 | (neŋ) odġuraḳ mundaġ (oḳ) bolur ermez öŋdün kėn | bolmaḳ-lıġ | kezigi tiz -igi但逐要擧之tek isdep kergek-inçe uḳıdmış erür. |
| Abh.Sho. 1792–1793 | aḳıġ-sız bilge uyur nirvan-ḳa tıldaġ | bolġalı | 以此義故bu yörüg üz-e anın bulmış ol abidarim tėgüçi adıġ. |
| Abh.Sho. 1869 | nom erser ḳaltı uyur üçün tudġalı öz töz-in adı | bolmış | ol nom tėp. |
| Abh.Sho. 1975–1977 | … ü yme ök umaz ündürgeli öŋi üdrüldürgeli yene bar şasdr yaradıp söz-ledeçi | boldurur | tuġurġalı tŋri yėr-inde tėp. |
| Abh.Sho. 2232–2233 | … muġ tėp疏主云 <esdiramati> baḫşı söz-ler yaraşı saḳınmış-ıŋız kergek abidarim | bolur | anda üküş türlüg. |
| Abh.Sho. 2415–2417 | … şasdr birle birök taplasar bolur bir tėp adı ködrülmiş yrlıḳamış ol sudur | bolur | anda iki türlüg {tėp} aŋ’ilki uduşul -mış yörüglüg ikinti uduşġuluḳ yörügl … |
| Abh.Sho. 2561–2562 | … sim -lıġ üçün猶如四州inçe ḳaltı tört divip-lar çakiravar taġ sim-lıġ sıçı-lıġ | bolmış | teg. |
| Abh.Sho. 2642 | tardılġuluḳ | bolur | erti bu sėzik. |
| Abh.Sho. 2717 | bu yme ök uyur üçün birle yene aḳıġ -sız-ḳa tayaḳ | bolġalı | . |
| Abh.Sho. 2798–2801 | ḳaltı men körüm-ke men az-ḳa adḳaġ | bolmaḳ | üz-e adırtlıġ otġuraḳ adḳanġuluḳ yapşınġuluḳ ed bolup kim adın niz-vanı-la … |
| Abh.Sho. 2883–2884 | … söz-lemiş ol bu oḳ nomuġ bolur aḳıġ-lıġ tėp ulatı mundaġ osuġ-lıuġ-nuŋ adı | bolur | aḳıġ-lıġ mundaġ osuġ -luġ-nuŋ adı bolur aḳıġ-sız tėp ulatı. |
| Abh.Sho. 3002–3003 | munuŋ adı | bolur | adırtlıġ odġuraḳ tėp或一切法azu -ça yme alḳu nom-larıġ ḳavır-asınça söz-leser … |
| Abh.Sho. 3147–3148 | … mün ḳadaġ-lar aŋ’ilki inçip tüzü alḳu-ta bolġu kergek ikinti bu ürlüg-süz | bolġu | kergek ḳayu tıldaġ-ın tėptėser. |
| Abh.Sho. 3278–3286 | … i-sı -nıŋ tegşüt-inçe-si erür aḳıġ-lıġ nom-lar-ta ozmış ḳudrulmış üçün adı | bolmış | ol baġ-tın öŋi üdrülmek tėp問nedegin niz-vanı-lar pirapdi-sı-nıŋ tegşüt-inç … |
| Abh.Sho. 3390–3393 | ol baġ | boldaçı | ed-i-niŋ üküş-i az-ı ėyin bululur andaġ oḳ bilip öçmek tėp ḳaltı adı ködrü … |
| Abh.Sho. 3494 | kėnki padak üz-e ündürür oḫşadı | bolmaḳ | oḫşaşmaḳ-lıġ yörügüg. |
| Abh.Sho. 3587–3589 | … bu tıl -taġ-tın <tuġmaz> bilip öçmek neçe adın nom-lar-ḳa erksinm-e tıldaġ | bolsar | yme. |
| Abh.Sho. 3692–3693 | … rildükde ikileyü nedegin bolur adın bilig-ler tuġmamaḳ üz-e bilmetin öçmek | bolġuluḳ | nedegin tėptėser. |
| Abh.Sho. 3736 | <bulduḳmaz> mundaġ osuġ-luġ ėdiglig nom basudçı-sız | boldaçı | birök söz-leser basudçı-sı bar tėp. |
| Abh.Sho. 3867 | andaḳı sav bölülüp üç bolur yumdarsar | bolur | tört abipiray-lar :: |
| Abh.Sho. 3982 | 又言yene söz-leser amtı bu yol-ḳa tayaḳ-lıġ-ın | bolur | teggeli andaġ suzaḳ-ḳa. |
| Abh.Sho. 4023 | birle | bolmaz-ın | tėp. |
| Abh.Sho. 4053–4055 | … -ı bolur tėp ödte tüşmiş-i-niŋ öd-tin öŋi üdrülmiş-i-niŋ bolmaz üçün birle | bolmaḳ-lıġ | yörügi tėp. |
| Abh.Sho. 4103 | yme ök | bolmaz | yaŋġarmaḳ oḫşadmaḳ üz-e inçip söz-legeli. |
| Abh.Sho. 4189–4190 | ulatı yörüg uz | bolur | tėp 論azu-ça yme adı ol vasdu-luġ tėp nedegin tėptėser tıldaġ -lıġ üçün. |
| Abh.Sho. 4340 | az-ta ulatı niz-vanı-lar-nıŋ nedegin adı | bolur | tudyaḳ tėp. |
| Abh.Sho. 4471–4472 | bolmaḳ-nıŋ | tıldaġ-ı bolmaḳ-nıŋ tayaḳ -ı üç bolmaḳ-lar-ta tudulmış üçün tėp釋日yene sudu … | |
| Abh.Sho. 4535 | yme ök buzuldaçı ardataçı yme | boldaçı | inçip bu söz-legüçi yügerü-ki aḳıġ-lıġ ed-ler erür. |
Aynı gövdeden maddeler
“bol” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).