Man sözlüğü · madde
bol- fiil
Tanım
- Olmak; var olmak, meydana gelmek: “bir ök bol tidi, boldı ḳolmış ḳamuġ” ‘ol’ dedi, dilediği her şey oldu; “türk bodun yoḳ bolmazun tėyin, bodun bolçun tėyin” Türk halkı yok olmasın, halk olsun diye; “yaġı boltı” düşman oldu; “tutyaḳ tıltaġınta ḳılınç bolur” (tutunma) sebebiyle eylem oluşur. Tanıklar: KTBK2MaitKB
- Olmak, bir duruma girmek (adlarla): “ḳalı bolsa begke” beye olursa; “köni bol, könilik ḳıl” doğru ol, doğruluk et; “tapuġçı bolġuluglar” hizmetkâr olacaklar; “çkrwrt ilig ḫan bolġuluḳ oġul” cihan hükümdarı olacak oğul. Tanıklar: MaitKB2AH
- (Yardımcı fiil) -abilmek, olası olmak; gereklilik: “bilgeli bolur” bilinebilir; “bolġu kergek” olmalıdır; “körgeli bolaḳ” görülebilir; “boldaçı” olan, olacak. Tanıklar: MaitAbh2ShoR
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bol- — yalın hâliyle 109 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- boldı 358 (KB, KuT, Abh, AH) · bolḍı 1 (KB)
- bolġay 152 (KuT, KB, Abh, Mait) · bolgay 2 (Man)
- bolmaḳ 96 (Abh, ShoR, Mait, U) · bolmaq 8 (ShoR)
- bolmaḳı 12 (Abh, Mait, U) · bolmaqı 2 (ShoR)
- bolġuluḳ 12 (Abh, Mait, ShoR) · bolġuluq 2 (ShoR)
- bolmışḳa 4 (Abh) · bolmışka 1 (Mait)
- bolmaḳın 4 (Abh, KB) · bolmaqın 1 (ShoR)
- bolduḳta 3 (Abh) · bolduqta 1 (ShoR)
- bolġaylar 3 (KuT, Mait) · bolgaylar 1 (Man)
- bolġulug 2 (Mait) · bolġuluġ 1 (TT)
- bolġuluglar 2 (Mait) · bolguluglar 1 (Mait)
Çekimli biçimler (203):
bolur 1.219
bolsa 462
boldı 358
bolup 232
bolmaz 229
bolmış 180
bolġay 152
bolmaḳ 96
bolu 93
boltı 79
bolġa 68
bolzun 67
bolġu 65
bolsar 60
bolmasa 57
bolurlar 52
bolġalı 41
bolma 39
bolmasar 39
bolsu 30
boldılar 28
boldaçı 27
bolayın 27
bolmaḳlıġ 26
bolsun 24
bolġıl 19
boltum 18
bolmaġay 17
bolsalar 17
bolalım 15
boltaçı 15
bolurın 15
bolmaġıl 14
bolmazun 13
bolmaḳı 12
bolġuluḳ 12
bolmaġu 11
bolduŋ 11
bolzunlar 11
bolmazlar 10
bolmaḳıġ 10
bolġai 10
bolmaġınça 10
boltılar 9
bolmas 9
bolmaŋlar 9
bolmadı 9
bolsamiz 8
bolmaq 8
boldum 8
bolḳai 7
bolmadılar 7
bolun 6
bolurmu 6
bolmiş 6
bolġusı 6
bolġuçı 6
boluġlı 6
bolmasun 6
bolsunı 5
bolmaġ 5
bolmadaçı 5
bolmaḳnıŋ 5
boltumuz 4
bolmışḳa 4
bolmaduḳ 4
bolmışı 4
boltaçılar 4
bolsarlar 4
bolmaḳın 4
bolġuluḳlar 4
bolmışın 4
boluŋlar 4
bolġuḳa 4
bolmatı 4
bolsam 4
bolsunlar 3
bolmaġı 3
bolmışlar 3
bolmamaḳ 3
bolmamışı 3
boltuŋ 3
bolumaz 3
bolduḳta 3
bolurmiz 3
bolmazın 3
boluŋ 3
bolayı 3
bolġaylar 3
bolmaḳdın 3
bolmaḳlarta 2
boltuŋuzlar 2
boltuḳda 2
boltuḳta 2
boltuḳınta 2
boltıı 2
bolulr 2
bolmadım 2
bolmadın 2
bolurda 2
bolduḳum 2
boldaçısın 2
bolmamış 2
boluġlılar 2
bolmaḳḳa 2
bolsaŋ 2
bolça 2
bolçun 2
bolġalar 2
bolġatım 2
bolmaqı 2
bolġulug 2
bolġuluglar 2
bolġuluq 2
boldımız 2
bolġusuz 2
bolmaḳta 2
bolġusın 2
bolġuça 2
bolgay 2
… ve 83 biçim daha
Bağlamlar
Bütün geçişler (42) →Man Manichaica I-III
42 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| ögrünçü | bolzun | ||
| T. II D. 173b1-39–41 | yėti türlüg erdemte ötrü bir k(a)mag yeklerke bagı | bolzun | |
| T I - 44–51 | tört y(a)ruk küçin birle bu y[ėr] suvka enti apamu | bo[lg]ınça | .. … .. . … … … … … … … … … … … … … … … … ol … … … … … … [t]ört … … … … [o … |
| T I - 72 | … rig yetmiş tümen bere süŋü teg kılıp ş(i)mnu başın süŋü başın[ta] tükellig | bolup | ol m(e)ŋigü tirig öz kertü yolka orukka ögrünçün tegiŋ kim sizler anı üçün … |
| T I - 72 | … igü tirig öz kertü yolka orukka ögrünçün tegiŋ kim sizler anı üçün okıtmış | boltuŋuzlar | |
| T II D 176-103–105 | bu k(a)mag edler üze yme k(a)ltı ıdmış | boltı | |
| T II D 176-112 | … ŋlep ol tıntura t(e)ŋri yrl t(e)ŋri y(a)ruk t(e)ŋri suv t(e)ŋri ot t(e)ŋri | bolar | barça ezrua t(e)ŋri üze kedilip birle katılıp erürler |
| T. II K. 2a-123–125 | … u bėş yar[uk t(e)ŋri ] sınları barça … … … … … inçe … … … … … … … … kutlug | bolzun | |
| T II D 171-162–167 | yme birk(i)yeig mün b(a)ça m(e)niŋ sınımda süŋökümde [ym]e | bolmadı | erser tėp ançulayu yme özüt üçü[n] münsü[z] b(a)çasız arıg turug e[tözt]e … |
| T II D 171-169–173 | … lar freştiler bu e[tözke] … … … … kelserler [ötr]ü bėş türlügün b(e)lgülüg | bol[ur]lar | |
| T II D 171-174–225 | … e)ŋriçe toşist w(a)hm(a)n yme ulug elig ezrua t(e)ŋri atıŋa yme agazlanmış | boltı | [ulu]g ögrünçün yme bitilm[iş] boltı agır s(e)vinçin yme amtı tükel türlüg … |
| T II D 171-174–225 | … ig ezrua t(e)ŋri atıŋa yme agazlanmış boltı [ulu]g ögrünçün yme bitilm[iş] | boltı | agır s(e)vinçin yme amtı tükel türlüg etigin bitilmiş boltı … … … uyatmakı … |
| T II D 171-174–225 | … yme bitilm[iş] boltı agır s(e)vinçin yme amtı tükel türlüg etigin bitilmiş | boltı | … … … uyatmakın bu … … … … [t](e)ŋri t(e)ŋri dem u[lug] … … nom bitig kim … |
| T II D 171-226–236 | … ök [alp] borguçan alp [t(a)r]kan beg elantük erksintük u[gurın]ta yme amtı | bolzun | |
| T II D 171-237–239 | eseŋü alkış tüzü nom arkasıŋa yme ögirmek s(e)vinmek | bolzun | |
| T II D 171-240–241 | nom pr(a)sdankların üze yme kutadmak kıvadmak | bolzun | |
| T II D 171-242–243 | tüzü üdrülmiş arıg dintarlarka yme yėgedmek utmak | bolzun | |
| T II D 171-248 | yme yazukda boşunmak | bolzun | |
| T II D 171-256 | barça edgü kılınçka tükellig | bolalım | |
| T II D 171-257–259 | özütümüz kurtulmak boşunmak yėgedmek utmak t(e)ŋri yėrinte tegimlig | bolzun | |
| T II D 171-275–278 | suy yazuk | bolmaz[un] | |
| T II D 173 a1-291–299 | … a)kı yme ançulayu k(a)ltı kuzı buzagu etözi tegşilip arslan oglı böri oglı | bolup | tug-sar ol ödün y(a)na k(e)ntü sürügüg udug koŋug alkur yok kılır t(a)kı a … |
| T II D 173 a1-318 | yok yodun | boluŋur | |
| T II D 173d-349–351 | ol ödün k(a)ltı t(e)ŋri küçi aş içgü | bolsar | küçlüg b(e)dük bolur |
| T II D 173d-349–351 | ol ödün k(a)ltı t(e)ŋri küçi aş içgü bolsar küçlüg b(e)dük | bolur | |
| T II D 173d-358 | ol ödün az yek inçe küçlüg | bolur | |
| T II D 173d-359–365 | … a)ltı urug evin yöpük yėrde örerçe ançulayuma az yek etöz içre inçe küçlüg | bolur | |
| T II D 173a2-425–427 | amtı y(a)rlagkançuçı kaŋamaz edgü kılın-çlıg elig(e)mez sans(a)z tümen yıl | boltı | |
| T II D 173a2-449–451 | … ödke k(a)mag teglirer (lies: t(e)ŋriler) m(e)ŋigü ögrünçülüg s(e)vinçlig | bolgaylar | |
| T II D 173a2-452–455 | yme m(e)n zimtu m(e)n ol edgü m(e)ŋike ortoklugu | bolayan | m(e)ŋigü m(e)ŋigü inçe bolzun |
| T II D 173a2-452–455 | … (e)n zimtu m(e)n ol edgü m(e)ŋike ortoklugu bolayan m(e)ŋigü m(e)ŋigü inçe | bolzun | |
| T II D 173a2-456 | … n tudas(ı)z(ı)n busu[şsuz(u)n] kadgusuz(u)n katıgın büt[ürü] y(a)rlıkamakı | bolzun | |
| TM 159-476–477 | kop [t(e)ŋriler adada] tudada yarın kėçe küyü küz[edü] tutmakları | bolzun | |
| T II D 176-492–498 | … ştan adakka t(e)gi kanka iriŋke örgenip uvutsuz biligin üçün esrökün ögsüz | bolup | köŋüliŋe anıg ögrünçülüg boltum tėp sakıntı |
| T II D 176-492–498 | … örgenip uvutsuz biligin üçün esrökün ögsüz bolup köŋüliŋe anıg ögrünçülüg | boltum | tėp sakıntı |
| T II D 172a-525–528 | … y anvamıg yutuzluk al(ı)nıŋ k(a)magın ögrünçün m(e)niŋ olursar anıg körtle | bolgay | |
| T II D 172a-529–532 | ekigün antag körtle | bolgaysızlar | k(a)ltı kün t(e)ŋri bu yėr suv üze tugar k(e)ntü y(a)rukın k(a)magka y(a)r … |
| T II D 172a-533 | yme anvam antag | bolgay | |
| T II D 172a-542 | t(e)ŋrim siz yarl(ı)kasar begi | boluŋ | |
| T II D 172a-543 | yme anvam yut(u)zuŋuz | bolzun |
Aynı gövdeden maddeler
“bol” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).