Huast sözlüğü · madde
bilig isim
Tanım
- Bilgi, bilim; akıl: “munu ḳıl taŋuḳı ḳutaḍġu bilig” işte kutlu kılan bilgiyi (kitaba) armağan et; “bilig ma‘dini hėm fazilėt kanı” bilginin madeni, erdemin kaynağı; “biligin beḍük bil ḳamuġ özni sen” bilgiyle her canlıyı büyük bil; “pend alsunlar bilig ḫıred iḍileri” bilgi ve akıl sahipleri öğüt alsınlar. Tanıklar: KuTKB2AH
- “bilge bilig” bilgelik (prajñā): “bilge bilig küçinte nızvanılag yaġılarag utmış” bilgelik gücüyle tutku düşmanlarını yenmiş; “bilge biligke tükelligsiz” bilgelikten yoksun. Tanıklar: HuastKİPSekMaitAbh2SukhShoRKB
- (Budist metinlerde) bilinç (vijñāna): “üç tözlüg köŋül biligi” üç özlü gönül bilinci; “bėlig köŋül bu üçte ötkürü bürtmek bolur” bilinç ve gönül bu üçte duyumla oluşur; “tavranmaḳ öçser bėlig köŋül öçer” oluşumlar sönünce bilinç söner. Tanıklar: U2ShoR
- “bir biligin” tek bir düşünceyle, candan: “burḫanlarḳa bir biligin arıġ köŋülin” Budalara tek düşünceyle, arı gönülle. Tanıklar: Huast2Mait
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
U II’deki “bėlig” yazımı bu maddede toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bilig — yalın hâliyle 473 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- bilig 472 (KB, Abh, Mait, Sek) · biliġ 1 (Abh)
Çekimli biçimler (37):
biligin 44
biligke 44
biligi 32
biligniŋ 25
biligig 19
biligler 16
biligdin 13
biligte 9
bėlig 9
biliglerniŋ 8
biligde 7
biliglerig 6
biligni 6
biligiŋe 5
biligleri 5
biligim 4
bilige 4
biliglerte 3
biliginiŋ 3
biliginde 2
bėligin 2
biligeler 1
biligkeke 1
biligiŋeh 1
biligiŋniŋ 1
biligiŋizke 1
biliglerii 1
biliglerin 1
biligimizni 1
biliglerke 1
biligtin 1
biligŋe 1
biliġın 1
bilıġ 1
biliginte 1
biligçe 1
bėligke 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (6) →Huast Huastuanift
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T. II D. 178 IV.-10–1 | … unçsuz ovutsuz soḳ yek [birle?] yüz artuḳı-ı ḳır[ḳ t]ümen yek [y(a)vlaḳ ?] | biligiŋe-h | ḳatılıp ögsüz köŋül-süz k(e)lti-i |
| T. II Y. 60 a.-15–20 | … ek kün ai t(e)ŋri tamġası üç]ün ḳorḳmaḳ bėş t(e)ŋri tamġası [törtünç bilge | bilig | burḫanlar] tamġası . . t(e)ŋrim biligim(i)zni [köŋülümüzni bu tört türlüg … |
| T. II Y. 60 a.-15–20 | … ḳ bėş t(e)ŋri tamġası [törtünç bilge bilig burḫanlar] tamġası . . t(e)ŋrim | biligim(i)zni | [köŋülümüzni bu tört türlüg t(e)n]grilerde aġıt(ı)m(ı)z erser . . r [ornın … |
| T. II Y. 60 b.-28–30 | … alḳış] ezrua t(e)ŋrike kün ai [t(e)ŋrike küçlüg t(e)ŋrike] burḫanlarḳa bir | biligin | [arıġ köŋülin alḳansıġ törü bar] erti .. |
| T. II D. 178 V.-2–5 | yme jaidanta [yi]mki[-i] olurup . baça[ġ] baç[ap t(e)ŋri-i] burḫanḳa bir | biligi[n] | köŋ[ül]ta baru bir yılḳı yazuḳu[muzn]ı-ı [boş]uyu-u ötünmek k(e)rgek erti- … |
| T. II D. 178 V.-6–5 | … luru-u umadım(ı)z erser . Rückseite. / [bir yılḳı-ı] yazuḳumuznı-ı-h bir | b[iligin] | köŋ[ü]lte baru boşuyu-u-h [ḳolmadımz] erser . neçe eksük k(e)rgek [b]olt[ı … |
Aynı gövdeden maddeler
“bilig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).