U sözlüğü · madde
arıt- fiil
Tanım
- Arıtmak, temizlemek: “özüŋdin arıtġıl yazuḳuŋ münüŋ” günahını, kusurunu kendinden arıt; “alḳu ayıġ yavız yollarıġ artuḳraḳ uz arıtdaçı” bütün kötü yolları iyice arıtan; “yıdan yparan arıtzunlar” kokularla arıtsınlar; “uruġuġ arıdmasar” tohumu arıtmazsa. Tanıklar: SekAbhUKB
- Arındırmak, (günahtan) temize çıkarmak: “arıtmak üçün taŋrı anlarnı kim bittiler” Tanrı iman edenleri arındırmak için. Tanıklar: KuT
- Karşılaştırmalarda “arıtırça” arıtır gibi: “eligin arıtırça” elini temizler gibi. Tanıklar: Man
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): arıt- — yalın hâliyle 6 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- arıtmaḳ 4 (KuT, KB) · arıtmak 1 (KuT)
Çekimli biçimler (21):
Bağlamlar
Bütün geçişler (5) →U Uigurica I-IV
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. II Y. 52,2 – IX 57- 26 | … i--si üze urmış-ta kilimbi yek ögsüz Alḳu ayıġ yavız yol-larıġ artuḳraḳ uz | arıtdaçı | . . . uşnisa viçai atlġ darnı. / alḳu burḫan-lar bodistv-lar ḫut-lar-ıŋa y … |
| U II, T. III M. 207 a II.-59 | … elmis-niŋ töpü-te abisik ḫılılmıs .. alḳu ayıġ yavız yol-larıġ artuġraġ uz | arıtdaçı | .. örtük tıtıġ-larıġ alḳu emgek--liġ toḳum-larıġ bosdaçı artadtaçı .. tamu … |
| U II, T. III M. 207 a II.-59 | … arıġ bosdaçı artadtaçı .. tamu-lı yılġı-lı erklig ḫan yėrtinçü-sin alḳu-nı | arıtdaçı | .. edgü yol-ġa udustaçı darnı bar erür |
| U II, T. III M. 207.-47–51 | … asıġ-lıġ-ı üçün usnis-a viçai atlġ alḳu ayıġ yavız yol-lar-ıġ artuġraġ uz | arıtdaçı | bu darnı-nı [!] ḫudar-mn |
| U II, T. II, Y., 48-59–62 | … tavar buyan edgü ḳılınç-ta adın yoġ tėp .. anın bu alḳu ayıġ ḳılınç-larıġ | arıtdaçı | kşanti nom erdinig bitidü tegindim .. |
Aynı gövdeden maddeler
“arıt” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).