U sözlüğü · madde
bol- fiil
Tanım
- Olmak; var olmak, meydana gelmek: “bir ök bol tidi, boldı ḳolmış ḳamuġ” ‘ol’ dedi, dilediği her şey oldu; “türk bodun yoḳ bolmazun tėyin, bodun bolçun tėyin” Türk halkı yok olmasın, halk olsun diye; “yaġı boltı” düşman oldu; “tutyaḳ tıltaġınta ḳılınç bolur” (tutunma) sebebiyle eylem oluşur. Tanıklar: KTBK2MaitKB
- Olmak, bir duruma girmek (adlarla): “ḳalı bolsa begke” beye olursa; “köni bol, könilik ḳıl” doğru ol, doğruluk et; “tapuġçı bolġuluglar” hizmetkâr olacaklar; “çkrwrt ilig ḫan bolġuluḳ oġul” cihan hükümdarı olacak oğul. Tanıklar: MaitKB2AH
- (Yardımcı fiil) -abilmek, olası olmak; gereklilik: “bilgeli bolur” bilinebilir; “bolġu kergek” olmalıdır; “körgeli bolaḳ” görülebilir; “boldaçı” olan, olacak. Tanıklar: MaitAbh2ShoR
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bol- — yalın hâliyle 109 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- boldı 358 (KB, KuT, Abh, AH) · bolḍı 1 (KB)
- bolġay 152 (KuT, KB, Abh, Mait) · bolgay 2 (Man)
- bolmaḳ 96 (Abh, ShoR, Mait, U) · bolmaq 8 (ShoR)
- bolmaḳı 12 (Abh, Mait, U) · bolmaqı 2 (ShoR)
- bolġuluḳ 12 (Abh, Mait, ShoR) · bolġuluq 2 (ShoR)
- bolmışḳa 4 (Abh) · bolmışka 1 (Mait)
- bolmaḳın 4 (Abh, KB) · bolmaqın 1 (ShoR)
- bolduḳta 3 (Abh) · bolduqta 1 (ShoR)
- bolġaylar 3 (KuT, Mait) · bolgaylar 1 (Man)
- bolġulug 2 (Mait) · bolġuluġ 1 (TT)
- bolġuluglar 2 (Mait) · bolguluglar 1 (Mait)
Çekimli biçimler (203):
bolur 1.219
bolsa 462
boldı 358
bolup 232
bolmaz 229
bolmış 180
bolġay 152
bolmaḳ 96
bolu 93
boltı 79
bolġa 68
bolzun 67
bolġu 65
bolsar 60
bolmasa 57
bolurlar 52
bolġalı 41
bolma 39
bolmasar 39
bolsu 30
boldılar 28
boldaçı 27
bolayın 27
bolmaḳlıġ 26
bolsun 24
bolġıl 19
boltum 18
bolmaġay 17
bolsalar 17
bolalım 15
boltaçı 15
bolurın 15
bolmaġıl 14
bolmazun 13
bolmaḳı 12
bolġuluḳ 12
bolmaġu 11
bolduŋ 11
bolzunlar 11
bolmazlar 10
bolmaḳıġ 10
bolġai 10
bolmaġınça 10
boltılar 9
bolmas 9
bolmaŋlar 9
bolmadı 9
bolsamiz 8
bolmaq 8
boldum 8
bolḳai 7
bolmadılar 7
bolun 6
bolurmu 6
bolmiş 6
bolġusı 6
bolġuçı 6
boluġlı 6
bolmasun 6
bolsunı 5
bolmaġ 5
bolmadaçı 5
bolmaḳnıŋ 5
boltumuz 4
bolmışḳa 4
bolmaduḳ 4
bolmışı 4
boltaçılar 4
bolsarlar 4
bolmaḳın 4
bolġuluḳlar 4
bolmışın 4
boluŋlar 4
bolġuḳa 4
bolmatı 4
bolsam 4
bolsunlar 3
bolmaġı 3
bolmışlar 3
bolmamaḳ 3
bolmamışı 3
boltuŋ 3
bolumaz 3
bolduḳta 3
bolurmiz 3
bolmazın 3
boluŋ 3
bolayı 3
bolġaylar 3
bolmaḳdın 3
bolmaḳlarta 2
boltuŋuzlar 2
boltuḳda 2
boltuḳta 2
boltuḳınta 2
boltıı 2
bolulr 2
bolmadım 2
bolmadın 2
bolurda 2
bolduḳum 2
boldaçısın 2
bolmamış 2
boluġlılar 2
bolmaḳḳa 2
bolsaŋ 2
bolça 2
bolçun 2
bolġalar 2
bolġatım 2
bolmaqı 2
bolġulug 2
bolġuluglar 2
bolġuluq 2
boldımız 2
bolġusuz 2
bolmaḳta 2
bolġusın 2
bolġuça 2
bolgay 2
… ve 83 biçim daha
Bağlamlar
Bütün geçişler (165) →U Uigurica I-IV
165 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II Y.32-11–13 | … … [y]me inçe sayınç sayıntin mn öŋre yol tileyn kin adnaġu-ġa yolçı yėrçi | bolayn | tip .. yana köŋlümte inçe sayınç ördi |
| U II, T II Y.21-5 | ötrü bolmaġaġ sayıntm | bolmaġ | negüde törüyür |
| U II, T II S.2b-4–5 | ol yme toġ--maḳ ne tıltaġda ötkürü blgülüg | bolur | |
| U II, T II S.2b-9–10 | azunlarıy baru avırdaçı etöz-–deki köŋüldeki tilteki ḳılınçlar ol | bolmaḳ | tėtir |
| U II, T II S.2b-16–18 | edgüli ayıġlı ėki türlüg ḳılınçta öt-–kürü toġum azun-lar blgülüg | bolur -lar | |
| U II, T II B1-7-9–10 | az ḳılınç yme ne başlıyın ḳayu basutçın blgülüg | bolur | |
| U II, T II B1-7-22–24 | … ḳuruġ ḳovayu er-niŋ çaġmışı ösmışi bu üç türlüg tıltaġda ötkürü ot blgülüg | bolur | |
| U II, T II B1-7-31 | ḳayu teginmek tıltaġınta az ḳıl … / [inç] | bolur | |
| U II, T II S.2b-1-6–8 | bosuş ḳadġu emgek tutyaḳ sıḳıġ tangıġ uluġ emgek-lig ög-mek blgülüg | bolmaḳı | bolur |
| U II, T II S.2b-1-13 | ḳılınç | bolmasar | toġmaḳ bolmaz |
| U II, T II S.2b-1-15 | az almr | bolmasar | tut--yaḳ bolmaz |
| U II, T II S.2b-1-17 | bürtmek | bolmasar | teginmek bolmaz |
| U II, T II S.2b-1-19 | at öŋ | bolmasar | altı ḳaçıġ orunlar bolmaz-lar |
| U II, T II S.2b-1-21 | tavranmaḳ | bolmasar | bėlig köŋül bolmaz |
| U II, T II Y 10-6 | alḳu kişike amraḳ | bolur | |
| U II, T. II Y. 52,2 - 8–13 | … eyü ḳunup il . . . . . . . . . . . b[u] . . yėrtinçü yėr suvda er atlġ kim | bolġai | birök . . . muz-ta ö . . . ip turdaçı . . birök atası kilimbi . . . . . . … |
| U II, T. III M. 207 a.-11–26 | … uġ ajun-ınta toġmaġı bolsar yme . . anta ėrinç çıḳai bolup toġa teglüg yme | bolġai | tėp . . anta ötrü ol tŋri urı-sı ol ünüg esidip ḫorġup ürküp balıŋlap tuu … |
| U II, T. III M. 207 a II.-38–42 | … u-ta ḫaçan yalanguġ azun-ınta toḳmaġ-ı bolsar yme . . anta yme ėrinç çıḳai | bolup | . . toḳa teglüg yme bolḳai tėp . . tŋri-ler ėligi-y-a aŋa mn neteg ḫılayın … |
| U II, T. III M. 207 a II.-59 | … ançulayu kelmis ayaġġa tekimlig köni tözüni tuimıs buḫan-tın öŋi umuġ ınaġ | boltaçı | kim erser yoġ erür tėp .. ėligi-y-a usnis-a viçai atlġ ançulayu kelmis-niŋ … |
| U II, T. III M. 207.-28 | bodistv oḳus-luġ | bolmaġ-ı | bolur |
| U II, T. III M. 207.-38–42 | … run-ġa tegginçe munuŋ ėkin arasınta arıġ toḳum aj--un-uġ bulmaġ-ı tapmaġ-ı | bolur | |
| U II, T. III M. 207.-74 | tamu-ta toġdaçı tınlġ-lar-nıŋ üzülmeki | bolur | |
| U II, T. III M. 207.-8–9 | alḳu örtük tıtıġ-ları-nıŋ arımaġ-ı | bolur | .. |
| U II, T. III M. 207.-25–26 | et’öz ḫutduġ-ınta yme sukavati atlġ yėrtinçü oġus-ınta toġmaġ-ı | bolur | .. |
| U II, T. III M. 207.-51–54 | … r otuz ḫata sözleser .. ol inçip uluġ yėrtinçü-lügler üze ayaḳalı tekimlig | bolur | .. |
| U II, T. III M. 207.-57–58 | turġaru ḫınmaġ ḫatırlanmaġ-ġa tükel-lig | bolup | uluġ nırvan-ıġ bulmaġ-ı bolur .. |
| U II, T. III M. 207.-63–64 | alḳu ançulayu kelmis-ler üze tınturulmaḳ-ı | bolur | |
| U II, T. III M. 207 b.-4–5 | olar alḳu-ġun yme sadu tėmek-lig savıġ sözlemeki | bolur | .. |
| U II, T. III M. 207 b.-18–19 | olar alḳu tınlġ-lar ume artuġraġ arıġ | bolmaġ-ı | bolur .. |
| U II, T. III M. 207 b.-35–38 | … ltı kün altı tün bu darnı-ta ḫatıġlanıp .. anıŋ alḳu-sı tolu . . . . . . . | boltı | .. |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … -ler .. alḳu buti amanuji-lar-ḳa .. alḳu vikni vinayiki-larḳa .. amraḳuluḳ | bolḳai | .. köŋül -lüg yme .. sekiz tümen tört miŋ kuldi klp-larta ajun ajun sayu t … |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … ḫan adı kötrülmis--ler-niŋ buyan-lıġ ekmek-leri birle tüz ḳılmıs buyan-lıġ | bolḳai-lar | .. |
| U II, T. II, Y., 48-44 | amtı-ḳan ökünser ol yėg | bolġai | .. |
| U II, T. II, Y., 48-54–56 | … üze tutmış ayıġ ḳılınçımın anta kşanti ötünüp bu sansar emgekindin ozmaḳım | bolzun | |
| U II, T. II, Y., 48-67 | … ḫılınç küçinte közünür-de igsiz bolup kininte sansar emgekindin ozmaḳları | bolzun | |
| U II, T. II Y 42.-5–17 | … . . . inçe . . . . . . . ölürgüçi tuzi boltum erser taḳıġu . . [ölürgüç]i | boltum | erser toŋuz ölürgüçi boltum erser keyikçi aŋçı . . . boltum erser t . . . … |
| U II, T. II Y 42.-5–17 | … ḳaçı ḳuşçı uçuġma tınlġlaraġ . . . [ölürgüç]i boltum erser ėt etin satġuçı | boltum | erser ançakarm yılan ölürgüçi boltum erser luu öntürgüçi yadçı boltum erse … |
| U II, T. II Y 42.-5–17 | … r boġaġuçı boltum erser t . . . [ört put]luġ tınlġlaraġ ḳınaġuçı emgetgüçi | boltum | erser kişi ölürgüçi çantal boltum erser bu ėki ygrmi türlüg asravrkı . . . … |
| U II, T. II Y 42.-18 | tizit kşanti | bolzun | |
| U II, T. II Y 42.-37 | tizit kşanti | bolzun |
Aynı gövdeden maddeler
“bol” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).