U sözlüğü · madde
burḫan isim
Tanım
- Buda; aydınlanmış olan: “tŋri tŋrisi burḫan yarlıḳamış” tanrılar tanrısı Buda buyurdu; “burḫanıġ ögüp nomuġ ögüp” Buda’yı, öğretiyi övüp; “burkan kutın bultı” Budalığa erişti; “teŋri şakimun burḳanḳa” Tanrı Buda Şakyamuni’ye; “tükel bilge maytrı burkan” her şeyi bilen Buda Maitreya; “burḫanlar ḳutıŋa yükünür men” Budaların kutsallığına eğilirim. Tanıklar: KİPMait2AbhShoR
- (Maniheist metinlerde) peygamber, ilahi elçi: “ḳaŋı teŋri mani burhan” baba tanrı Mani Burhan. Tanıklar: Man
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
burḳan, burkan, buḳan yazımları bu maddede toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): burḫan — yalın hâliyle 313 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- burḫan 304 (Abh, Mait, Sek, ShoR) · burhan 9 (Man, EÇS)
- burkan 146 (Mait) · burḳan 15 (KİP, AO, Tövbe, U)
- burḫanlar 52 (Sek, Abh, U, Mait) · burhanlar 2 (Man, KuT)
- burḫanḳa 28 (Abh, Sek, ShoR, U) · burḫanqa 1 (ShoR)
- burkanka 17 (Mait) · burḳanḳa 5 (KİP)
- burkanıg 15 (Mait) · burḳanıġ 1 (AO)
- burkanlar 7 (Mait) · burḳanlar 2 (KİP)
- burkanlarka 3 (Mait) · burḳanlarḳa 1 (KİP)
Çekimli biçimler (46):
burkan 146
burḫannıŋ 68
burḫanlar 52
burḫanḳa 28
burḫanlarnıŋ 28
burkanka 17
burkannıŋ 16
burkanıg 15
burḫanıġ 15
burḳan 15
burka 12
burḫanlarḳa 8
burḫanta 8
burkanlar 7
burkanag 6
burḫanlarda 6
burḳanḳa 5
burḫanlarnŋ 4
burkantın 3
burkanlarka 3
burḫantın 3
burḫanlarıġ 3
burkanta 2
burhanlar 2
burḫanlarta 2
burḫanlarġ 2
burḫanlardın 2
burḳanlar 2
buḳan 2
burḳanıġ 1
burḫanqa 1
burkannaŋ 1
burkannınŋ 1
burḫanım 1
burḫanın 1
burkanlarnaŋ 1
burḫanlaraġ 1
burkanlarnıŋ 1
burkanlarıg 1
burḳanlarḳa 1
borḫanlarıġ 1
burḫanlaġ 1
buḫantın 1
burḫanlarnın 1
buḳanlar 1
furḫan 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (34) →U Uigurica I-IV
34 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II Y 10-14 | tŋri | burḫan | yana inçe tėp yrlġḳadı |
| U II, T II Y 10-20–21 | alḳınçsız köküz bodi-svt tŋri | burḫan-ḳa | inçe tėp ötük ötünti |
| U II, T II Y 10-24 | alı çevişi neteg erki tŋrim [tŋri | burḫan | inçe] tėp yrlġ-ḳadı |
| U II, T II Y 10-25–26 | bu yėrtünçü yėr suvdaḳı tınlġlar birök | burḫan | körkin körü ḳurtulġu erser ḫuanşı im pusar ol tınlġ-ḳa burḫan körkin körtk … |
| U II, T II Y 10-25–26 | … nlġlar birök burḫan körkin körü ḳurtulġu erser ḫuanşı im pusar ol tınlġ-ḳa | burḫan | körkin körtkürür nomlayur ḳurtgarur |
| U II, T. II Y. 52,2 – IX 57- 26 | … yavız yol-larıġ artuḳraḳ uz arıtdaçı . . . uşnisa viçai atlġ darnı. / alḳu | burḫan-lar | bodistv-lar ḫut-lar-ıŋa yükünürmn |
| U II, T. III M. 207 a II.-59 | … tegingülüg bolsar muŋa ançulayu kelmis ayaġġa tekimlig köni tözüni tuimıs | buḫan-tın | öŋi umuġ ınaġ boltaçı kim erser yoġ erür tėp .. ėligi-y-a usnis-a viçai at … |
| U II, T. III M. 207.-98–103 | … çulayu kelmis-ler üze viyakrit ḫılılmıs erip . . üzeliksiz köni tüz tuimaġ | burḫan | ḫutın-tın yanmaġ-sız evrilmek-siz erür tėp bilgülüg ol… |
| U II, T. III M. 207.-67–68 | alḳu | burḫan-lar | ulus-lar--inta yme yėrtinçüg yrutmaġ yaltridmaġ-ıġ ḫılmaġ-ı bolur .. |
| U II, T. III M. 207 b.-39 | … ma-aparājitā-dhāranῑ / namo bud .. namo darm .. namo saŋ .. yükünürmn alḳu | burḫan-lar | bodıstv-lar ḳut-lar-ıŋa .. |
| U II, T. III M. 225-17-5 | … adı kötrülmis ançulayu kelmis ayaġ--ḳa tekimlig köni tözüni tuimıs abi-ta | burḫan | ḳutıŋa .. yükünürmn |
| U II, T. III M. 225-6b-3–5 | adı kötrülmis ayaġ-ḳa tekimlig köni töz--üni tuimıs aksobi | burḫan | ḳutıŋa .. 7b / yükünürmn |
| U II, T. III M. 225-7b-1–3 | … is ayaġ-ġa tekimlig köni tözüni tuimıs vçir tut-daçı taloi ögüz-üg üveteçi | burḫan | ḳutıŋa .. yükünürmn |
| U II, T. III M. 225-7b-4 | … II M. 225.⟧ köni tözüni tuimıs vaituri erdini yruḳluġ odaçı-lar ėligi tŋri | burḳan | ḫutıŋa .. yükünürmn |
| U II, T. III M. 225-2-3 | … dı kötrülmis ançulayu kelmis ayaġ-ḳa tekimlig köni tözüni tuimıs amogasiti | burḫan | ḳut- -ıŋa .. yükünürmn |
| U II, T. III M. 225-3-1–4 | … ekimlig köni tözüni tuimıs uz açılmıs çeçek-lig sal sögüt--ler ėligi ḫan-ı | burḫan | ḫutıŋa .. yükünür--mn |
| U II, T. III M. 225-3-5 | … 225⟧ -ḳa tekimlig köni tözüni tuimıs yėg üstünki linḳu-a çeçek ėligi ḳan-ı | burḫan | ḫutıŋa .. yükünürmn |
| U II, T. III M. 225-14-3 | adı kötrül--mis ançulayu kelmis ayaġ-ḳa tekimlig köni tözüni tuimıs vipasi | burḫan | ḳut-T. III M.225 tuimıs sakımunı burḫan ḳutıŋa .. yükünür--mn |
| U II, T. III M. 225-14-3 | … kimlig köni tözüni tuimıs vipasi burḫan ḳut-T. III M.225 tuimıs sakımunı | burḫan | ḳutıŋa .. yükünür--mn |
| U II, T. III M. 225-6a-2–4 | … s ançulayu kelmis ayaġ--ḳa tekimlig köni tözüni tuimıs erdini -lig ai tŋri | burḫan | ḳutıŋa .. yükünür--mn |
| U II, T. III M. 225-6a-5 | … kelmis ayaġ- -ḳa tekimlig köni tözüni tuimıs erdini--lig uçuruġ-lar ėligi | burḫan | ḳutıŋa .. yükünürmn |
| U II, T. III M. 225-7a-3–4 | … ötrülmis ançulayu kelmis ayaġ-ḳa tekimlig köni tözüni tuimıs samantabadiri | burḫan | ḳutıŋa .. yükünürmn |
| U II, T. III M. 225-7a-5 | … dı kötrülmis ançulayu kelmis ayaġ-ḳa tekimlig köni tözüni tuimıs vairoçana | burḫan | ḳutıŋa .. yükünürmn |
| U II, T. III M. 225-4.-3 | … tuimıs açılmıs utpal linḳu-T. III M. 225. -a köz-lüg yıt uçruġ-lar ėligi | burḫan | ḳutıŋa .. yükünürmn |
| U II, T. III M. 225-5.-2 | alḳu | burḫan-lar | .. bodıstv-lar ḳut-lar-ıŋa .. köni töz--üni tuimıs-lar-ḳa .. ontın sıŋar ḫ … |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … .. kaŋgavaluk kaŋ ögüz için-deki ḳum sanınça sanaġuluḳsuz ölgü-legülüg-süz | burḫan | adı kötrülmis--ler-niŋ buyan-lıġ ekmek-leri birle tüz ḳılmıs buyan-lıġ bol … |
| U II, T. II, Y., 48-11–19 | … iligsiz bilig küni kövenç körüm-em sizik-te ulatı odun nızvanı-lar oġrınta | burḫan-ḳa | nom-ḳa bursoŋ dintar-larḳa yazdım yaŋıltım erser .. ögke ḳaŋḳa baḫsılarḳa … |
| U II, T. II, Y., 48-47–51 | ḳamaġ üç ödki kaŋ ögüz içinteki ḫum sanınça | burḫan-lar | ödinte ayaġ-ḳa tekimlig pintola brtvaçi-da ulatı altı ygrmi mḫsiravik arḫi … |
| U II, T. II, Y., 48-54–56 | ḳaçan ḳayu kün tükel bilge maitri tŋri tŋrisi | burḫan | bu yėrtinçü yėr suv-ta blgürü yrlıḳasar .. ol oġurta bu adiştit üze tutmış … |
| U II, T. II, Y., 48-59–62 | … i üç otuz-ġa mn üç erdini-ke pk ḳatıġ süzük kirtgünç köŋülüg upasanç ütret | burḫan-larıġ | öp saḳınıp bu biziŋ et’özüg ertimlig ermiş ḳazġanmış ed tvar ḳaltaçı ermiş … |
| U II, T. II, Y., 48-68–71 | … sız orun-larta toġmış-ları bar erser antın . . . . ozup üstün tŋri yėrinte | burḫan-lar | ulusınta toġmaḳ-ları bolzun |
| U II, T. II Y 42.-62 | inçip | burḫan | ḳaŋımız-nı körür--biz nomın işdü teginür-biz bursoŋ ḳuvraġın tapınurbız |
| U II, T. II Y 42.-66–70 | ḫamaġ üç ödki kaŋ ögüz içinteki ḳum sanınça | burḫanlar | ödinte ayaġġa tekimlig pintolabardvçide ulatı altı ygrmi maḫa şraviklar üs … |
| U II, T. II Y 42.-85–86 | taġı buyan edgü ḫılınç ertmiş begim yeti | burḫanlar | ulusında tėrzün |
Aynı gövdeden maddeler
“burhan” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).